حدیث دربارهناكثين (سپاهيان جمل)

الفتوحـ في ذِكرِ عَلِيٍّ عليه السلام بَعدَما راسَلَ أهلَ الجَمَلِ مَرَّةً بَعدَ اُخرى لِيَكُفّوا عَنِ الحَربِ، فَلَم يُجيبوهُ ـ: ثُمَّ جَمَعَ عَلِيٌّ عليه السلام النّاسَ فَخَطَبَهُم خُطبَةً بَليغَةً، وقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي قَد ناشَدتُ هؤُلاءِ القَومَ كَيما يَرجِعوا ويَرتَدِعوا، فَلَم يَفعَلوا، ولَم يَستَجيبوا. ثُمَّ رَفَعَ يَدَهُ إلَى السَّماءِ وهُوَ يَقولُ: اللّهُمَّ إنَّ طَلحَةَ بنَ عُبَيدِ اللّهِ أعطاني صَفقَةً بِيَمينِهِ طائِعا ثُمَّ نَكَثَ بَيعَتَهُ، اللّهُمَّ فَعاجِلهُ ولا تُمَيِّطهُ. ۱ اللّهُمَّ إنَّ الزُّبَيرَ بنَ العَوّامِ قَطَعَ قَرابَتي، ونَكَثَ عَهدي، وظاهَرَ عَدُوّي، ونَصَبَ الحَربَ لي، وهُوَ يَعلَمُ أنَّهُ ظالِمٌ، فَاكفِنيهِ كَيفَ شِئتَ وأنّى شِئتَ. ۲

الفتوحـ در يادكرد از على عليه السلام پس از آن كه بارها به سپاهيان جمل پيغام داد كه از جنگ، باز ايستند، امّا نپذيرفتند ـ: سپس، على عليه السلام مردم را فرا خواند و سخنرانى شيوايى برايشان ايراد كرد و فرمود: «اى مردم! من، اين جماعت را سوگند دادم تا [از راهى كه در پيش گرفته اند] باز گردند و باز ايستند، امّا نكردند و نپذيرفتند.». امام عليه السلام سپس، دستش را به سوى آسمان برداشت و گفت: «بار خدايا! طلحة بن عبيد اللّه، دادخواهانه به من دست بيعت داد و سپس، بيعتش را شكست. بار خدايا! بى درنگ، مجازاتش كن و مهلتش مده. بار خدايا! زبير بن عوّام، پيوند خويشاوندى با مرا بُريد و با من، عهدشكنى كرد و دشمنم را يارى داد و به جنگ با من برخاست، با آن كه مى دانست كه ظالم است [و حق با او نيست]. پس تو خود، شرّ او را به هر گونه و هر جا كه مى خواهى، از سرِ من كم كن».

۱.في جميع المصادر: «لا تُمْهِلْهُ» بدل «لا تُمَيِّطهُ»، ولعلّ ما في الفتوح تصحيف؛ إذ لم نجد له معنىً مناسبا في مصادر اللغة.

۲.الفتوح: ج 2 ص 468، شرح نهج البلاغة: ج 1 ص 306، المناقب للخوارزمي: ص 184 ح 223 كلاهما نحوه؛ المناقب لابن شهر آشوب: ج 2 ص 279 وفيه من «رفع يده.»، كشف الغمّة: ج 1 ص 240 نحوه، بحار الأنوار: ج 32 ص 189 ح 140.

کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های عبادی دعا و ذکر نفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه السلامـ از خطبه ايشان در روز جَمَل، پس از حمد و ثناى خداوند ـ: اى مردم! من به نزد اين جماعت شدم و ايشان را [به راه حق] دعوت نمودم و برايشان حجّت آوردم؛ امّا [در جواب من] آنان مرا، دعوت كردند كه بر مبارزه، شكيب ورزم و به ميدان ستيز، گام نَهَم. مادرشان به عزايشان بنشيند! من هرگز از جنگ، بيمناك نگشته ام و از زدن، نهراسيده ام. با [قبيله] قاره انصاف نمود آن كه با او به تيراندازى پرداخت. قارَه، قبيله اى بوده است كه مردانش به مهارت در تيراندازى شهرت داشته اند، به طورى كه جمله بالا، ضرب المثل شده است. پس اين رعد و برق زدن ها (رَجَزخوانى ها و تهديدها) را براى ديگران بكنند؛ زيرا، من، همان ابوالحسن هستم كه آنها را شكست دادم و جمعيّتشان را پراكنده ساختم و اكنون نيز با همان دل، به ديدار دشمنم مى شتابم و به يارى و پشتيبانى و پيروزى اى كه پروردگارم مرا وعده داده است، دل بسته ام و به پروردگارم يقين دارم و در كار خويش، هيچ ترديدى ندارم. اى مردم! نه آن كه بمانَد، از مرگ رهايى مى يابد و نه آن كس كه بگريزد، مرگ را درمانده مى سازد [و دست مرگ به او نمى رسد]. از مرگ، گريزى نيست و آن كه [به مرگ طبيعى]نميرد، كشته مى شود، و برترين مرگ، كشته شدن است. سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هزار ضربت شمشير بر من، آسان تر (گواراتر) از مُردن در بستر است. شگفتا از طلحه! مردم را بر پسر عفّان شوراند تا آن كه چون كشته شد، دادخواهانه با من دست بيعت داد. سپس بيعتم را شكست. بار خدايا! او را فرو گير و مهلتش مده. زبير نيز بيعت مرا شكست و پيوند خويشاوندى با مرا گسست و با دشمنم در برابر من هم دست شد. [بار خدايا!] پس امروز، مرا از او نيز، آن گونه كه خود مى خواهى، خلاص كن.

امام على عليه السلام:امّا بعد، چون خداوند عز و جل جان پيامبرش را گرفت، گفتيم: ما، كسان و وارثان و خاندان و بستگان اوييم، نه ديگران! و هيچ كس بر سرِ [تصاحب]حكومت او با ما نخواهد ستيزيد و اَحَدى در حقّ ما طمع نخواهد كرد! امّا به يكباره، قوم ما در برابر ما قد عَلَم كردند و حكومت پيامبرمان را از ما غصب نمودند و فرمان روايى به دست ديگران افتاد و ما شديم مردمانى كه حتّى ناتوان در ما طمع مى كند و خوار، بر ما سرفرازى مى جويد! پس، ديدگان ما از [مشاهده]اين وضع گريستند و سينه ها كينه ور شدند و جان ها بى تابى نمودند. سپس، شما ـ اى مردم ـ مرا از خانه ام بيرون كشيديد و با من، بيعت كرديد با آن كه از كار [حكومت بر] شما بيزارم و به فراست مى دانم كه در دل هاى بسيارى از شما چه مى گذرد. اين دو مرد نيز جزو نخستين كسانى بودند كه با من بيعت كردند. اين را شما هم مى دانيد؛ امّا پيمان شكستند و نارو زدند و عايشه را به بصره بردند تا جماعت شما را از هم بپراكَنَند و ميانتان جنگ افروزى كنند. بار خدايا! پس آن دو را به كيفرِ كارى كه كردند، سختْ مجازات كن و افتاده آنان را بر مخيزان و لغزيده ايشان را دست مگير و دَمى آن دو را مهلت مده؛ كه آن دو، حقّى را مى طلبند كه خود، آن را وا نهادند و خونخواهىِ خونى را مى كنند كه خود، آن را ريختند. بار خدايا! انجام گرفتن وعده ات را از تو مى طلبم؛ چرا كه تو گفته اى و گفته ات راست است كه: «سپس، [هر كه] مورد ستم قرار گيرد، قطعا خداوند، او را يارى خواهد كرد» . بار خدايا! پس وعده ات را براى من، تحقّق بخش و مرا به خودم وا مگذار، كه به راستى تو بر هر كارى توانايى.

امام على عليه السلامـ از خطبه ايشان درباره طلحه و زبير، پس از آن كه حمد و ثناى خدا را گزارد ـ: امّا بعد، همانا خداوند عز و جلمحمّد صلى الله عليه و آله را براى همه مردم برانگيخت و او را رحمتى براى جهانيان قرار داد و او، مأموريت خويش را به انجام رسانيد و پيام هاى پروردگارش را رسانيد، و [خداوند] به واسطه او پراكندگى ها را از بين بُرد و گسستگى ها را به هم پيوست [و جامعه را به سامان آورد]و راه ها را امن كرد و خون ها را حفظ كرد و ميان صاحبان سينه هاى پُر از كينه و دشمنى و نفرت و بدخواهى هايى كه ريشه در دل ها دوانيده اند، اُلفت افكند. و آنچه را كه نبايد ابلاغ مى كرد، ابلاغ نكرد. سپس، خداوند متعال، او را به جوار خود بُرد، در حالى كه پسنديده بود و در رساندن بار رسالت به مقصد، فروگذار نكرد و آنچه را كه نرسانْد، آهنگِ كوتاهى در رساندنش نداشت. با اين حال، پس از او، آن كشمكش بر سرِ حكومتْ پيش آمد كه آمد، و ابو بكر، زمامدار شد و پس از او عمر و سپس، عثمان به زمامدارى رسيد. و چون بر سرِ او آن آمد كه خود مى دانيد، نزد من آمديد و گفتيد: دست پيش بياور تا با تو بيعت كنيم. گفتم: نمى كنم. گفتيد: چرا. گفتم: نه. من، دستم را مُشت كردم و شما بازَش كرديد. من، دستم را پس كشيدم و شما آن را پيش كشيديد، و چونان اشتران تشنه اى كه در روز آب خوردنشان بر آبگيرها هجوم مى برند، بر من هجوم آورديد، چندان كه گمان بُردم مرا [بر اثر فشار جمعيت]مى كُشيد و يكديگر را نيز به قتل مى رسانيد. [به زور] دست مرا گشوديد و آزادانه، با من بيعت نموديد و پيشاپيشِ شما، طلحه و زبير، دادخواهانه و بى آن كه مجبور باشند، با من بيعت كردند؛ امّا ديرى نپاييد كه از من، اجازه رفتن به عمره خواستند، و خدا مى داند كه آن دو قصد پيمان شكنى داشتند. از اين رو، مجدّدا از ايشان بر فرمانبَرى پيمان گرفتم و اين كه در پىِ فتنه انگيزى در ميان امّت نباشند، و آن دو، مجدّدا با من پيمان بستند؛ ليكن وفا نكردند و بيعت مرا شكستند و پيمانم را گسستند. عجبا از اين دو تن كه از ابو بكر و عمر، فرمان بُردند و با من، ناسازگارى نمودند، در حالى كه من، كمتر از آن دو مرد، نيستم. اگر بخواهم چيزى بگويم، مى گويم. بار خدايا! تو خود، به سبب آنچه آن دو در حقّ من كردند و منزلت مرا خُرد شمردند، به زيان ايشان حكم فرما و مرا بر آنان، پيروز گردان.

امام على عليه السلام:بار خدايا! طلحه، بيعت مرا شكست و [مردم را] عليه عثمان برشورانْد تا آن كه او را كُشت. سپس، مرا متّهم به قتل او كرد و تير اتّهام را به سوى من نشانه رفت. بار خدايا! پس او را مهلت مده. بار خدايا! زبير، رشته خويشاوندى اش را از من گسست و بيعتم را شكست و دشمنم را عليه من، پشتيبانى كرد. پس، امروز، شرّ او را، بدان سان كه خود مى خواهى، از سر من كم كن.

امام على عليه السلامـ درباره طلحه و زبير ـ: بار خدايا! آن دو [پيوند خويشى] از من بُريدند و به من، ستم كردند و بيعت با مرا شكستند و مردم را بر ضدّ من برانگيختند. پس آنچه را آن دو بستند، بگشاى و آنچه را تابيدند، استوار مدار، و بدىِ آنچه را آرزو كردند يا انجام دادند، به آنان بنماى.

امام على عليه السلام:بار خدايا! زبير را به بدترين وضع، در جا بكُش و خونش را در [حال]گم راهى بريز، و به طلحه، طعم خوارى را بچشان و بدتر از اينها را در آخرت، برايشان اندوخته كن، اگر آن دو به من ستم كردند و بر من افترا بستند و شهادتشان را [درباره آنچه از پيامبر صلى الله عليه و آله درباره من شنيدند]پوشيده داشتند و [دستورهاى] تو و پيامبرت را در حقّ من، نافرمانى كردند.

امام على عليه السلامـ درباره طلحه و زبير ـ: بار خدايا! آن دو را به سبب ناراستى شان با اين امّت، و بدسِگالى شان با توده مردم، مجازات فرما.

مجابو الدعوة، ابن ابى دنياـ به نقل از ابو بشير شيبانى ـ: من با بانويم (عايشه) در جنگ جملْ حاضر شدم و در هيچ روزى به اندازه آن روز، دست و پاى قطع شده نديدم، و هرگز از خانه وليد نگذشتم، مگر آن كه از روز جمل، ياد كردم. حَكَم بن عُتَيبه برايم نقل كرد كه على عليه السلام در روز جمل، دعا كرد و گفت: «بار خدايا! دست ها و پاهاى آنها را قطع فرما».