حدیث دربارهطبقات جويندگان دانش
الإمامُ عليٌّ عليه السلام:طَلَبَةُ هذا العِلمِ عَلى ثَلاثَةِ أصنافٍ، ألا فَاعرِفوهُم بِصِفاتِهِم و أعيانِهِم: صِنفٌ مِنهُم يَتَعَلَّمونَ لِلمِراءِ و الجَدَلِ، و صِنفٌ مِنهُم يَتَعَلَّمونَ لِلإستِطالَةِ و الخَتْلِ، و صِنفٌ مِنهُم يَتَعَلَّمونَ لِلفِقهِ و العَمَلِ.
فأمّا صاحِبُ المِراءِ و الجَدَلِ تَراهُ مُؤذِيا مُمارِيا لِلرِّجالِ في أندِيَةِ المَقالِ، قَد تَسَربَلَ بِالتَّخَشُّعِ، و تَخَلّى مِنَ الوَرَعِ، فَدَقَّ اللّهُ مِن هذا حَيزومَهُ، و قَطَعَ مِنهُ خَيشومَهُ.
و أمّا صاحِبُ الإستِطالَةِ و الخَتْلِ فإنَّهُ يَستَطيلُ عَلى أشباهِهِ مِن أشكالِهِ، و يَتَواضَعُ لِلأغنِياءِ مِن دونِهِم، فهُوَ لِحَلوائهِم هاضِمٌ، و لِدينِهِ حاطِمٌ، فأعمَى اللّهُ مِن هذا بَصَرَهُ، و قَطَعَ مِن آثارِ العُلَماءِ أثَرَهُ.
و أمّا صاحِبُ الفِقهِ و العَمَلِ تَراهُ ذا كَآبَةٍ و حُزنٍ، قَد قامَ اللَّيلَ في حِندِسِهِ، و قَدِ انحَنى في بُرنُسِهِ، يَعمَلُ و يَخشى، خائفا وَجِلاً مِن كُلِّ أحَدٍ إلاّ مِن كُلِّ ثِقَةٍ مِن إخوانِهِ، فشَدَّ اللّهُ مِن هذا أركانَهُ، و أعطاهُ يَومَ القِيامَةِ أمانَهُ. ۱
امام على عليه السلام:جويندگان اين دانش سه گروهند. هان! آنان را به اسم و رسم بشناسيد: گروهى از آنها دانش را به منظور ستيزه و جدل مى آموزند، گروهى براى بزرگى كردن و فريفتن فرا مى گيرند و گروهى براى فهميدن و به كار بستن مى آموزند.
اما آن كه براى بحث و جدل مى آموزد در انجمنهاى بحث و مذاكره علمى، مردم آزارى و ستيزه گرى مى كند، به فروتنى تظاهر مى كند، ولى از پرهيزگارى تهى است. از اين رو، خداوند كمر او را بشكند و بينى اش را به خاك مالد.
و آن كه براى بزرگى كردن و فريفتن مى آموزد، بر همتايان خود گردن فرازى مى كند، اما در برابر توانگران كه [از نظر علمى]كمتر از آنهايند و فروتنى مى نمايد. شيرينى آنها را مى خورد و دين خود را درهم مى شكند. پس، خداوند ديده چنين كسى را كور گرداند و [نام و]اثرش را از ميان آثار علما بر اندازد.
و آن كه براى فهميدن و به كار بستن فرا مى گيرد، او را مى بينى كه دلگرفته و غمزده است. در تاريكى شب برخاسته و در بُرنُس ۲ خود خزيده است. كار مى كند و ترسان است؛ از همه كس، جز برادران مورد اعتماد خويش، بيمناك و هراسان است. خداوند اركان [وجود]چنين كسى را استوار گرداند و روز قيامت امانش دهد.