حدیث دربارهويژگى فرمان روايى و مالكيت خدا
عنه عليه السلامـ في أَسمائِهِ تَعالى ـ: أَمّا وَضعُ الأَسماءِ، فَإِنَّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالَى ـ اختارَ لِنَفسِهِ الأَسماءَ الحُسنى فَسَمّى نَفسَهُ: «الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَـمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ» ۱ وغَيرَ ذلِكَ، وكُلُّ اسمٍ يُسَمّى بِهِ فَلِعِلَّةٍ ما، ولَمّا تَسَمّى بِالمَلِكِ: أَرادَ تَصحيحَ مَعنَى الاِسمِ لِمُقتَضَى الحِكمَةِ، فَخَلَقَ الخَلقَ وأَمَرَهُم ونَهاهُم لِيَتَحَقَّقَ حَقيقَةَ الاِسمِ ومَعنَى المُلكِ. وَالمُلكُ لَهُ وُجوهٌ أَربَعَةٌ: القُدرَةُ وَالهَيبَةُ وَالسَّطوَةُ وَالأَمرُ وَالنَّهيُ. فَأَمَّا القُدرَةُ فَقَولُهُ تَعالى: «إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَىْ ءٍ إِذَآ أَرَدْنَـهُ أَن نَّقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ» ۲ فَهذِهِ القُدرَةُ التّامَّةُ الَّتي لا يَحتاجُ صاحِبُها إِلى مُباشَرَةِ الأَشياءِ، بَل يَختَرِعُها كَما يَشاءُ سُبحانَهُ ولا يَحتاجُ إِلَى التَّرَوّي في خَلقِ الشَّيء، بَل إِذا أَرادَهُ صارَ عَلى ما يُريدُهُ مِن تَمامِ الحِكمَةِ، وَاستَقامَ التَّدبيرُ لَهُ بِكَلِمَةٍ واحِدَةٍ، وقُدرَةٍ قاهِرَةٍ بانَ بِها مِن خَلقِهِ.
ثُمَّ جَعَلَ الأَمرَ وَالنَّهيَ تَمامَ دَعائِمِ المُلكِ ونِهايَتَهُ، وذلِكَ أَنَّ الأَمرَ وَالنَّهيَ يَقتَضِيانِ الثَّوابَ وَالعِقابَ وَالهَيبَةَ وَالرَّجاءَ وَالخَوفَ، وبِهِما بَقاءُ الخَلقِ، وبِهِما يَصِحُّ لَهُمُ المَدحُ وَالذَّمُّ، ويُعرَفُ المُطيعُ مِنَ العاصي، ولَو لَم يَكُنِ الأَمرُ وَالنَّهيُ لَم يَكُن لِلمُلكِ بَهاءٌ ۳ ولا نِظامٌ، ولَبَطَلَ الثَّوابُ وَالعِقابُ، وكَذلِكَ جَميعُ التَّأويلِ فيما اختارَهُ سُبحانَهُ لِنَفسِهِ مِنَ الأَسماءِ. ۴
امام على عليه السلامـ در مورد، نام هاى خداى متعال ـ: امّا وضع نام ها اين گونه بود كه خداى والا و بلند مرتبه، براى خود، نام هاى نيكو برگزيد و خود را: «فرمان روا، بسيار آشتى جو، سلام، ايمنى بخش، نگاهبانِ، شكست ناپذير، چيره، بسيار بزرگ» و جز اينها ناميد؛ و هر نامى كه خدا با آن ناميده مى شود، دليلى دارد. وقتى مَلِك نام گرفت، مقصودش درست كردن معناى نام بر اساس حكمت و فرزانگى است. پس آفريده ها را آفريد و به آنها امر و نهى كرد تا حقيقت اين نام و معناى فرمان روايى واقعيت يابد. مُلك هم چهار وجه دارد: توانايى، هيبت، سلطه، و امر و نهى. امّا در مورد توانايى [خداوند متعال] اين سخن اوست: «همانا گفتار ما براى چيزى، چون آن را بخواهيم، اين است كه به آن مى گوييم: «باش!»، پس به وجود مى آيد» . اين، توانايىِ كاملى است كه دارنده آن نيازى به تماس مستقيم با چيزها ندارد؛ بلكه آنها را همان طور كه مى خواهد، ايجاد مى كند و براى آفرينش چيزى نيازمند انديشيدن نيست، بلكه هرگاه چيزى را بخواهد، همان طور كه خواسته، با حكمت تمام پديد مى آيد و با يك سخن و با توانايى چيره ـ كه به واسطه آن از آفريده هايش متفاوت است ـ تدبير براى او استوار مى گردد.
سپس، امر و نهى را كامل كننده و نهايت پايه هاى فرمان روايى قرار داد؛ چرا كه امر و نهى، مقتضى پاداش و كيفر و ترس و اميد و هراس است و بقاى انسان ها از راه امر و نهى است و به واسطه اين دو ستايش و نكوهش ايشان، درست مى شود و فرمان بُردار از نافرمان، باز شناخته مى شود و اگر امر و نهى نبودند، فرمان روايى، شُكوه و زيبايى و نظام مندى نداشت، و پاداش و كيفر، لغو و بى اعتبار مى شد. چنين است تفسير همه نام هايى كه خداى سبحان براى خويش برگزيده است.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +2 مورد دیگر