داراى فزون بخشى بر مردمان
6 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:يَقولُ اللّهُ تَعالى: تَفَضَّلتُ عَلى عَبدي بِأَربَعِ خِصالٍ: سَلَّطتُ الدّابَّةَ عَلَى الحَبَّةِ، ولَو لا ذلِكَ لاَدَّخَرَهَا المُلوكُ كَما يَدَّخِرونَ الذَّهَبَ وَالفِضَّةَ، وأَلقَيتُ النَّتنَ ۱ عَلَى الجَسَدِ، ولَو لا ذلِكَ ما دَفَنَ خَليلٌ خَليلَهُ أَبَدا، وسَلَّطتُ السَّلوَ عَلَى الحُزنِ، ولَو لا ذلِكَ لاَنقَطَعَ النَّسلُ، وقَضَيتُ الأَجَلَ وأَطَلتُ الأَمَلَ، ولَولا ذلِكَ لَخَرِبَتِ الدُّنيا، ولَم يَتَهَنَّ ذو مَعيشَةٍ بِمَعيشَتِهِ. ۲
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداى متعال مى فرمايد: «به بنده ام چهار ويژگى را بيش از استحقاقْ بخشيدم: حشرات را بر غلاّت مسلّط كردم، كه اگر اين طور نبود، پادشاهان، آنها را [جمع آورى و]ذخيره مى كردند، همان طور كه زر و سيم را پس انداز مى كنند؛ و بوى بد را در جسد [مرده]قرار دادم، كه اگر چنين نبود، هيچ دوستى، دوستش را به خاك نمى سپرد؛ و فراموشى را بر اندوه مسلّط كردم، كه اگر چنين نبود، نسل آدمى بر چيده مى شد؛ و مهلت زندگى را معيّن كردم و آرزو را دور و دراز ساختم، كه اگر چنين نبود، دنيا ويران مى شد، و زندگى، براى زندگى كننده اى خوشايند دل پذير نمى شد».
جمال الاُسبوعـ في دُعاءِ يَومِ الأَحَدِ ـ: أَنتَ مَولايَ الَّذي جُدتَ بِالنِّعَمِ قَبلَ استِحقاقِها، وأَهّلتَ بِتَطَوُّلِكَ غَيرَ مُؤَهِّليها، لَم يُعازَّك مَنعٌ، ولا أَكداكَ ۱ إِعطاءٌ، ولا أَنفَدَ سَعَتَكَ سُؤالُ مُلِحٍّ، بَل أَدرَرتَ أَرزاقَ عِبادِكَ، مَنّا مِنكَ وتَطَوُّلاً عَلَيهِم وَتَفَضُّلاً، اللّهُمَّ كَلَّتِ العِبارَةُ عَن بُلوغِ صِفَتِكَ، وهَذَى ۲ اللِّسانُ عَن نَشرِ مَحامِدِكَ وَتَفَضُّلِكَ. ۳
جمال الاُسبوعـ در دعاى روز يكشنبه ـ: تو همان سرپرست منى كه نعمت ها را قبل از استحقاقِ آنها، بدون عوض بخشيدى؛ گشاده دستى ات را در دسترس كسانى گذاشتى كه سزاوار آن نبودند؛ بازداشتن [كسى]، بر تو چيره نمى شود؛ و بخشش، بخششت را نمى كاهد؛ خواهش پافشارى كننده اى، توانايى و ظرفيت تو را تمام نمى كند؛ بلكه روزى هاى بندگانت را از روى منّت و گشاده دستى بر آنها و فزون بخشى، به فراخى فرو باريدى. بار خدايا! عبارت، از رسيدن به توصيف تو ناتوان است و زبان، از نشر ستودگى ها و فزون بخشى ات [ناتوان است و]نامربوط مى گويد. ۴
الإمام زين العابدين عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا مَن أَعطى مَن سَأَلَهُ تَحَنُّنَا مِنهُ ورَحمَةً، ويا مَن أَعطى مَن لَم يَسأَلهُ ومَن لَم يَعرِفهُ ومَن لَم يُؤمِن بِهِ تَفَضُّلاً مِنهُ وكَرَما. ۱
امام زين العابدين عليه السلامـ در دعا ـ: اى كسى كه به آن كه از او مى خواهد، از سر مهروَرزى رحمتش مى بخشد؛ و اى كسى كه به آن كه از او نمى خواهد و او را نمى شناسد و كسى كه به او ايمان ندارد، از روى فزون بخشى و بزرگوارى اش مى بخشد!
۱.مصباح المتهجّد: ص 353 ح 469، جمال الاُسبوع: ص 235، الإقبال: ج 1 ص 177 نحوه من دون إسنادٍ إلى المعصوم، بحار الأنوار: ج 90 ص 5 و ص 7.
امام زين العابدينـ در دعايش در روز عرفه ـ: اى كسى كه [در كيفر دادن،] با بدكاران، شتاب نمى كند، و در ناز و نعمتْ پروردگان را نمى رانَد! و اى آن كه گشاده دستى مى كند با درگذشتن از لغزيدگان، و فزون بخشى مى كند با مهلت دادن به خطاكاران!
الإمام الصادق عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا مَن هُوَ كُلَّ يَومٍ في شَأنٍ، كَما كانَ مِن شَأنِكَ أَن تَفَضَّلتَ عَلَيَّ بِأَن جَعَلتَني مِن أَهلِ إِجابَتِكَ وأَهلِ دينِكَ وأَهلِ دَعوَتِكَ، ووَفَّقتَني لِذلِكَ في مُبتَدَاَ خَلقي تَفَضُّلاً مِنكَ وكَرَما وجودا، ثُمَّ أَردَفْتَ الفَضلَ فَضلاً، وَالجودَ جودا، وَالكَرَمَ كَرَما، رَأَفةً مِنكَ ورَحمَةً. ۱
امام صادق عليه السلامـ در دعا ـ: اى آن كه هر روز، در كارى است! همان طور كه از كار تو آن است كه بيش از استحقاقْ بر من ببخشى؛ به اين كه مرا سزاوار اجابت خودت و دينت و دعوتت كردى، و مرا در ابتداى آفرينشم، از سرِ بخششِ بيش از استحقاق و بدون عوض و بزرگوارى ات، به اينها (اجابت و دين و دعوت خدا) موفّق كردى، آن گاه از روى مهروَرزى و رحمتت، پس از فزون بخشى، فزون بخشىِ ديگرى، و پس از بخششِ بدون عوض، بخشش بدون عوض ديگرى، و پس از بزگوارى، بزرگوارىِ ديگرى، در پى آوردى.
۱.الإقبال: ج 2 ص 277 عن عمارة بن جوين أبي هارون العبدي، المزار الكبير: ص 320 من دون إسنادٍ إلى المعصوم، بحار الأنوار: ج 98 ص 298 ح 1.
الإمام زين العابدين عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: بَل مَلَكتَ ـ يا إِلهي ـ أَمرَهُم قَبلَ أَن يَملِكوا عِبادَتَكَ، وأَعدَدتَ ثَوابَهُم قَبلَ أَن يُفيضوا في طاعَتِكَ، وذلِكَ أَنَّ سُنَّتَكَ الإِفضالُ، وعادَتَكَ الإِحسانُ، وسَبيلَكَ العَفوُ، فَكُلُّ البَرِيَّةِ مُعتَرِفَةٌ بِأَنَّكَ غَيرُ ظالِمٍ لِمَن عاقَبتَ، وشاهِدَةٌ بِأَنَّكَ مُتَفَضِّلٌ عَلى مَن عافَيتَ، وكُلٌّ مُقِرٌّ عَلى نَفسِهِ بِالتَّقصيرِ عَمَّا استَوجَبتَ، فَلَولا أَنَّ الشَّيطانَ يَختَدِعُهُم عَن طاعَتِكَ ما عَصاكَ عاصٍ، ولَولا أَنَّهُ صَوَّرَ لَهُمُ الباطِلَ في مِثالِ الحَقِّ ما ضَلَّ عَن طَريقِكَ ضالٌّ، فَسُبحانَكَ ما أَبيَنَ كَرَمَكَ في مُعامَلَةِ مَن أَطاعَكَ أَو عَصاكَ، تَشكُر لِلمُطيعِ ما أَنتَ تَوَلَّيتَهُ لَهُ، وتُملي ۱
امام زين العابدين عليه السلامـ در دعا ـ: بلكه ـ اى خداى من ـ پيش از آن كه آنها (بندگان) بر پرستش تو توانا شوند، تو بر كار آنها تسلّط يافتى، و پيش از آن كه راهِ فرمان بردارىِ تو را بپويند، پاداش آنها را آماده كردى. اين، از آن روست كه شيوه تو، بخشندگىِ بيش از استحقاق است و روش تو، اِحسان و راه تو، گذشت است. پس همه آفريده ها اعتراف دارند كه تو به كسى كه كيفرش داده باشى، ستم نكرده اى، و گواه اند كه تو به كسى كه سلامت ببخشى، بيش از استحقاقْ بخشنده اى، و همه درباره خود، به ناتوانى از آنچه سزاوار آنى، اقرار دارند. پس اگر شيطان، آنها را در فرمان بردارى ات نفريبد، هيچ نافرمانى تو را نافرمانى نمى كرد و اگر او باطل را در شكل حق براى آنان صورتگرى نمى كرد، هيچ گم راهى، از راه تو گم راه نمى شد.
پس پاكى