حدیث دربارهتوحيد خالص

الإمام الجواد عليه السلام:الحَمدُ للّهِِ إِقرارا بِنِعمَتِهِ، ولا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ إِخلاصا لِوَحدانِيَّتِهِ. ۱

امام جواد عليه السلام:ستايش، خداى را از سرِ اقرار به نعمتش، و «لا إله إلاّ اللّه»، از سرِ سَره ساختن وحدانيتش است.

۱.الاحتجاج: ج 2 ص 472 ح 322، إعلام الورى: ج 2 ص 103، روضة الواعظين: ص 263 كلّها عن الريّان بن شبيب، المناقب لابن شهر آشوب: ج 4 ص 382 عن ريّان بن شبيب ويحيى الزّيات وغيرهما، بحار الأنوار: ج 50 ص 76 ح 3.

کلیدواژه‌ها آشنایی با یگانگی خدا مراتب توحید توحید در ذات توحید خالص

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه السلام:سرلوحه دين، معرفت اوست و اوج معرفتش، تصديق او و نهايتِ تصديق او، يگانه دانستنش و نهايت يگانه دانستنش، اخلاص براى او و كمال اخلاص، نفى صفات از اوست؛ زيرا هر صفتى گواهى مى دهد كه غير از موصوف است و هر موصوفى گواهى مى دهد كه غير از صفت است.

امام صادق عليه السلام:خداوند، غايت سالكان به سوى اوست؛ ولى اين غايت قرار داده شده [در انديشه انسان] غير از خودِ غايت است، مُغَيّى كه در متن آمده، اسم مفعول از «تغيية»، يعنى غايت حركت قرار دادن چيزى است و غايت، بايد پيش از حركت به ذهن بيايد تا موجب و محرّك آن شود. بر اين اساس، معناى حديث چنين مى شود كه: صحيح است انسان، خداى متعال را غايت حركت انسانى خود قرار دهد؛ امّا مغيّى كه پيش از حركت به ذهن مى آيد، غير از آن خدايى است كه پس از سلوك و در انتهاى حركت به آن مى رسيم؛ زيرا آنچه در ذهن است، محدود است، ولى خداى متعال خود را به نامحدود بودن توصيف كرده است. پس يادآور خدا كه مفهومى در ياد و ذهن توست و موجب توجّه و حركت به سوى او مى شود، غير از خداوند در خارج است كه مصداق واقعى و عينى آن است و رساننده تو به غايت و همان غايت حركت توست. پس چون اين مفهوم غير از خدا شد، نام هاى او هم كه حكايتگر اين مفاهيم هستند، به دليل اولويت غير از خدا هستند؛ بلكه آنها فقط گونه اى اضافه به او هستند و در نتيجه، آنچه حكيمان در اتّحاد اسم و معنا گفته اند، نادرست است (حاشيه التوحيد، صدوق). در ربوبيّت، يگانه است و خود را به بى نهايت، توصيف كرده است. پس [صورت خيالىِ] يادآورِ خدا، غير از خداست و خدا، غير از نام هاى اوست [و جز او]هر چه كه نام چيز بر آن اطلاق شود، مخلوق است. آيا نمى بينى كه مى گويد: «عزّت، از آنِ خداست. عظمت، از آنِ خداست» و مى گويد: «و نام هاى زيبا، از آنِ خداست. پس او را بدانها بخوانيد» و باز فرموده است: «بگو: خدا را بخوانيد يا رحمان را بخوانيد. هر كدام را بخوانيد، نام هاى نيكو از آنِ اوست» . پس نام ها به او اضافه مى شوند، (نه آن كه خود او باشند) و اين، يعنى توحيد ناب.

امام صادق عليه السلام:نام خدا، غير از خداست و جز خدا، هر چه كه شى ء بر آن اطلاق شود، مخلوق است؛ امّا آنچه زبان ها بدان تعبير مى كنند و يا دست ساز [انسان]است، يعنى واژه اى كه به عنوان نام خدا بر زبان مى آورند و يا با دست مى نويسند. مخلوق است و خداوند، غايت سالكان به سوى اوست و غايت [تصوّر شده] غير از خودِ غايت است. غايت، موصوف است و هر موصوفى، ساخته شده و سازنده اشيا، حدّى معيّن ندارد تا بدان وصف شود و [خدا] ساخته نشده تا از ساختن سازنده اش به كُنهش پى برده شود و تا هر كجا كه دور بروى، باز، فراتر از آن است. هر كس اين حكمت را بفهمد، هيچ گاه به خوارى [جهل] در نيفتد و اين است توحيد ناب. پس باورش بداريد و تصديقش كنيد و به اذن خدا، دركش نماييد. هر كس ادّعا كند كه خدا را به پرده و شكل و نمادى مى شناسد، مشرك است؛ چون پرده و نماد و شكل، غير از اوست. او يگانه يگانه شمرده شده است. پس، آن كه ادّعا مى كند او را با غير او شناخته، چگونه يگانه اش شمرده است؟ تنها كسى خدا را شناخته كه خدا را به خدا شناخته باشد و هر كس كه او را به او نشناخته باشد، او را نشناخته است؛ بلكه غير او را شناخته است. و خداوند، آفريدگار چيزها از نيستى است. با نام هايش از او نام مى برند؛ امّا او غير از نام هاى خود است و نام هايش هم غير از اويند و موصوف، غير از وصف كننده است. پس هر كس ادّعا كند به چيزى كه نمى شناسد، ايمان دارد، از [طريق] معرفت، دور افتاده است. مخلوق، چيزى را جز با [يارى] خدا درك نمى كند و به معرفت خدا هم، جز با خدا نمى توان رسيد. خدا از خلقش مجرّد است و خلقش از او به كنارند. هر گاه خدا اراده كارى را كند، همان گونه كه خواسته، واقع مى شود، بى آن كه سخنى بگويد. بندگانش پناهگاهى در برابر قضاى او و حجّتى در برابر آنچه پسنديده، ندارند، توان كارى را ندارند و چاره اى براى آنچه در كالبدهاى آفريده شده شان پديد آورده است، نمى توانند كرد، جز به يارى پروردگارشان. پس هر كس ادّعا كند كه بر كارى تواناست كه خداى عز و جل نخواسته است، ادّعاى [باطل]غلبه اراده اش بر اراده خداوند دارد. والاست خداى جهانيان.