آفرينش آسمان ها
8 حدیث
امام زين العابدين عليه السلامـ درباره گفته خداى متعال: «و آسمان را بنا كرد» ـ: يعنى سقفى محفوظ در بالاى سرِ شما كه خورشيد و ماه و ستارگانش را به سود شما در آن مى چرخانَد.
تفسير القمّي: «وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ * الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَـوَ تٍ طِبَاقًا» ۱ قالَ: بَعضُها طَبَقٌ لِبَعضٍ «مَّا تَرَى فِى خَلْقِ الرَّحْمَـنِ مِن تَفَـوُتٍ» ۲ قال: يَعني مِن فَسادٍ «فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ» أي مِن عَيبٍ «ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ» قالَ: اُنظُر في مَلَكوتِ السَّماواتِ وَالأَرضِ «كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَ هُوَ حَسِير» ۳، أي يَقصُرُ وهُوَ حَسيرٌ، أي مُنقَطِعٌ. قَولُهُ: «وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَـبِيحَ» ۴ قالَ: بِالنُّجومِ. ۵
تفسير القمّى:در تفسير آيه «و اوست عزيز آمرزنده؛ كسى كه هفت آسمانِ طبقه طبقه را آفريد» ، فرمود: «يعنى يكى را مطابق ديگرى [آفريد]». «در آفرينش خداى رحمان، ناهمگونى اى نمى بينى» ، فرمود: «يعنى از تباهى [نگاه داشت]». «پس دوباره چشم را بگردان. آيا خللى مى بينى؟» ، [فرمود:]«يعنى عيبى [مى بينى؟]». «سپس چشم را بگردان» ، فرمود: «[يعنى] به ملكوت آسمان ها و زمين بنگر». «دوباره بنگر. ديده ات خسته و درمانده به سويت باز مى گردد» ، [فرمود:] «يعنى درمانده مى شود و فرو مى مانَد». گفته اش: «و بى گمان، ما آسمان دنيا را با چراغ هايى زينت داديم» ، فرمود: «[يعنى] با ستارگان».
تفسير القمّى:درباره گفته خداوند: «و بسى نشانه ها در آسمان ها و زمين است كه بر آن مى گذرند، در حالى كه از آن روى گردان اند» ـ: [منظور،] كسوف و زلزله و صاعقه هاست.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:بَينا رَجُلٌ مُستَلقٍ عَلى ظَهرِهِ يَنظُرُ إِلَى السَّماءِ وإِلَى النُّجومِ ويَقولُ: وَاللّهِ إِنَّ لَكِ لَرَبّا هُوَ خالِقُكِ، اللّهُمَّ اغفِر لي! فَنَظَرَ اللّهُ عز و جلإِلَيهِ، فَغَفَرَ لَهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:مردى بر پشت، خوابيده بود و به آسمان و ستارگان مى نگريست و مى گفت: به خدا سوگند، تو پروردگارى دارى كه آفريدگار توست. خدايا، مرا بيامرز! پس خداى عز و جل به وى نگريست و او را آمرزيد.
۱.التوحيد: ص 26 ح 25 عن أبي هريرة، بحار الأنوار: ج 3 ص 9 ح 19؛ حسن الظنّ باللّه لابن أبي الدنيا: ص 87 ح 107، تفسير القرطبي: ج 4 ص 314 كلاهما عن أبي هريرة نحوه.
الإمام عليّ عليه السلامـ في تَمجيدِ اللّهِ عز و جل ـ: سُبحانَكَ ما أَعظَمَ ما نَرى مِن خَلقِكَ، وما أَصغَرَ كُلَّ عَظيمَةٍ في جَنبِ قُدرَتِكَ، وما أَهوَلَ ما نَرى مِن مَلَكوتِكَ، وما أَحقَرَ ذلِكَ فيما غابَ عَنّا مِن سُلطانِكَ، وما أَسبَغَ نِعَمَكَ فِي الدُّنيا، وما أَصغَرَها في نِعَمِ الآخِرَةِ! ۱
امام على عليه السلامـ در تمجيد خداى عز و جل ـ: منزّهى تو! چه بزرگ است آنچه از آفرينش تو مى بينيم! و چه خُرد است هر بزرگى اى در كنار قدرت تو! و چه دهشتناك است آنچه از ملكوت تو مى بينيم! و چه ناچيز است اينها در برابر آنچه از سلطنت تو بر ما پنهان است! و چه سرشار است نعمت هاى تو در دنيا! و چه اندك اند اينها در كنار نعمت هاى آخرت!
۱.نهج البلاغة: الخطبة 109، بحار الأنوار: ج 4 ص 318 ح 43.
عنه عليه السلامـ أَيضا ـ: ومَا الَّذي نَرى مِن خَلقِكَ، ونَعجَبُ لَهُ مِن قُدرَتِكَ، ونَصِفُهُ مِن عَظيم سُلطانِكَ، وما تَغَيَّبَ عَنّا مِنهُ وقَصُرَت أَبصارُنا عَنهُ، وَانتَهَت عُقولُنا دونَهُ، وحالَت سُتورُ الغُيوبِ بَينَنا وبَينَهُ أَعظَمُ. فَمَن فَرَّغَ قَلبَهُ، وأَعمَلَ فِكرَهُ؛ لِيَعلَمَ كَيفَ أَقَمتَ عَرشَكَ، وكَيفَ ذَرَأتَ خَلقَكَ، وكَيفَ عَلَّقتَ فِي الهَواء سَماواتِكَ، وكَيفَ مَدَدتَ عَلى مَورِ الماءِ أَرضَكَ؛ رَجَعَ طَرفُهُ حَسيرا، وعَقلُهُ مَبهورا، وسَمعُهُ والِها، وفِكرُهُ حائِرا. ۱
امام على عليه السلامـ همچنين در تمجيد خداى عز و جل ـ: چيست آنچه از آفرينش تو مى بينيم و از قدرتت شگفتى مى نماييم و بزرگى فرمانفرمايى ات را وصف مى كنيم؛ در حالى كه آنچه از ما پنهان و از ديدِ ما دور مانده و به عقل ما نرسيده و پرده هاى غيب ميان ما و آنها جدايى انداخته، بزرگ تر است؟! پس هر كس دل خود را تهى سازد و انديشه اش را به كار اندازد تا بداند كه چگونه عرشت را بر پا داشته اى و چه سان بذر خلقت را افشانده اى و چگونه آسمان هايت را در هوا آويخته اى و زمينت را بر موج آب گسترده اى، نگاهش درمانده و عقلش شيدا و گوشش سرگشته و انديشه اش حيران باز مى گردد.
۱.نهج البلاغة: الخطبة 160.
عنه عليه السلام:فَمِن شَواهِدِ خَلقِهِ خَلقُ السَّماواتِ مُوَطَّداتٍ بِلا عَمَدٍ، قائِماتٍ بِلا سَنَدٍ، دَعاهُنَّ فَأَجَبنَ طائِعاتٍ مُذعِناتٍ، غَيرَ مُتَلَكِّئاتٍ ولا مُبطِئاتٍ، ولَولا إِقرارُهُنَّ لَهُ بِالرُّبوبِيَّةِ، وإِذعانُهُنَّ بِالطَّواعِيَةِ، لَما جَعَلَهُنَّ مَوضِعا لِعَرشِهِ، ولا مَسكَنا لِمَلائِكَتِهِ، ولا مَصعَدا لِلكَلِمِ الطَّيِّبِ وَالعَمَلِ الصَّالِحِ مِن خَلقِهِ. جَعَلَ نُجومَها أَعلاما يَستَدِلُّ بِهَا الحَيرانُ في مُختَلَفِ فِجاجِ الأَقطارِ. لَم يَمنَع ضَوءَ نورِها ادلِهمامُ سُجُفِ ۱ اللَّيلِ المُظلِمِ، ولاَ استَطاعَت جَلابيبُ سَوادِ الحَنادِسِ أن تَرُدَّ ما شاعَ فِي السَّماواتِ مِن تَلَألُوَءنورِ القَمَرِ. ۲
امام على عليه السلام:از نشانه هاى آفرينش او، خلقت آسمان هاست كه بدون ستون، پابرجاست و بى تكيه گاه، برپاست. آنها را فرا خوانْد و اجابت كردند، مطيع و فرمان پذير، بى درنگ و كُندى و تأخير؛ و اگر اقرارشان به ربوبيت او و اعترافشان به اطاعت و فرمان پذيرى شان نبود، خداوند، آن را جايگاه عرش خود و سكونتگاه فرشتگانش و فرازگاه سخن خوش و اعمال نيكوى خلقش نمى كرد.
ستارگانِ آسمان ها را نشانه هايى قرار دارد تا سرگشتگان وادى ها، راه خود را بدانها بيابند. نه سياهىِ پرده هاى شب تاريك، جلوى درخشش نور ستارگان را مى گيرد و نه پوشش هاى سياه و تيره را ياراى باز گرداندن تلألؤ گسترده نور ماه در آسمان هاست.
عنه عليه السلام:ونَظَمَ بِلا تَعليقٍ رَهَواتِ فُرَجِها، ولاحَمَ صُدوعَ انفِراجِها، ووَشَّجَ بَينَها وبَينَ أَزواجِها، وذَلَّلَ لِلهابِطينَ بِأَمرِهِ وَالصّاعِدينَ بِأَعمالِ خَلقِهِ حُزونَةَ مِعراجِها، وناداها بَعدَ إِذ هِيَ دُخانٌ، فَالتَحَمَت عُرى أَشراجِها، وفَتَقَ بَعدَ الاِرتِتاقِ صَوامِتَ أَبوابِها، وأَقامَ رَصَدا مِنَ الشُّهُبِ الثَّواقِبِ عَلى نِقابِها، وأَمسَكَها مِن أن تَمورَ في خَرقِ الهَواءِ بِأَيدِهِ، وأَمَرَها أن تَقِفَ مُستَسلِمَةً لِأَمرِهِ، وجَعَلَ شَمسَها آيَةً مُبصِرَةً لِنَهارِها، وقَمَرِها آيَةً مَمحُوَّةً مِن لَيلِها، وأَجراهُما في مَناقِلِ مَجراهُما، وقَدَّر سَيرَهُما في مَدارِجِ دَرَجِهِما، لِيُمَيِّزَ بَينَ اللَّيلِ وَالنَّهارِ بِهِما، ولِيُعلَمَ عَدَدُ السِّنينَ
امام على عليه السلام:و راه هاى فراخ آسمان ها را بدون آن كه از جايى آويخته باشد، نظم بخشيد و شكاف هاى آن را به هم آورد و هر يك را با آنچه جفت بود، پيوند داد و دشوارىِ فرود آمدن و بالا رفتن را بر فرشتگان فرود آورنده فرمانش و بالا برنده اعمال خلقش آسان نمود. آسمان را كه دودى متراكم بود، فرا خواند و هر جزئش، جزء ديگر را نگاه داشت و درهاى بسته و خاموش آن را گشود و بر شكاف ها، شهاب هايى به نگهبانى گماشت و به دستان [قدرت]خويش از جنبش در شكاف هوا نگاه داشت و فرمود تا آسمان، گردن نهاده، به فرمان بِايستد و خورشيدش را نشانه روشن كننده روز قرار داد و ماهش را محو در شب. پس آفتاب و ماه را به منزلگاه هايشان روانه كرد و مدّت گردش آن دو را در مدار خود، معيّن نمود تا شب و روز را از هم تميز دهند و شمارِ سال
۱.نهج البلاغة: الخطبة 91 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج 57 ص 108 ح 90.