دل
12 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:ما مِن عَبدٍ إلاّ في وَجهِهِ عَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ الدُّنيا، وعَينانِ في قَلبِهِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ الآخِرَةِ، فَإِذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيراً فَتَحَ عَينَيهِ الَّتي في قَلبِهِ، فَأَبصَرَ بِهِما ما وُعِدَ بِالغَيبِ ومِمّا غيبَ، فَآمَنَ الغَيبَ بِالغَيبِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هيچ بنده اى نيست، مگر آن كه در چهره اش دو چشم است كه كار دنيا را با آنها مى نگرد و دو چشم در دلش هست كه كار آخرت را با آنها مى بيند. پس هرگاه خداوند، خير بنده اى را بخواهد، دو چشم دلش را مى گشايد تا وعده هاى غيبى و نهان را با آن دو ببيند و به [ديده]نهان در نهان [ِ دل] ايمان آورد.
۱.الفردوس: ج 4 ص 14 ح 6040 عن معاذ بن جبل، كنزالعمّال: ج 2 ص 42 ح 3043.
عنه صلى الله عليه و آله:لَولا أنَّ الشَّياطينَ يَحومونَ عَلى قُلوبِ بَني آدَمَ لَنَظَروا إلَى المَلَكوتِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اگر شيطان ها بر گرد دل هاى فرزندان آدم نمى چرخيدند، آنها به ملكوتْ ۲ نظر مى كردند.
عنه صلى الله عليه و آله:لَولا تَمريغُ قُلوبِكُم أو تَزَيُّدُكُم فِي الحَديثِ لَسَمِعتُم ما أسمَعُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اگر آلودگى دل هايتان يا پُرگويى شما نبود، آنچه را من مى شنوم، مى شنيديد.
۱.مسند ابن حنبل: ج 8 ص 303 ح 22355 عن أبي اُمامة، كنزالعمّال: ج 15 ص 643 ح 42542.
الإمام عليّ عليه السلامـ فِي الدُّعاء ـ: إلهي هَب لي كَمالَ الانقِطاعِ إلَيكَ، وأنِر أبصارَ قُلوبِنا بِضِياءِ نَظَرِها إلَيكَ، حَتّى تَخرِقَ أبصارُ القُلوبِ حُجُبَ النّورِ، فَتَصِلَ إلى مَعدِنِ العَظَمَةِ، وتَصيرَ أرواحُنا مُعَلَّقَةً بِعِزِّ قُدسِكَ. ۱
امام على عليه السلامـ در دعا ـ: خداى من! به من نهايت گسستن از همه چيز [براى پيوستن]به خودت را ببخش و چشم هاى دلمان را با نور نگريستن به تو روشنى بخش، تا ديدگان دل ها، حجاب هاى نور را بدَرَد و به معدن عظمت بپيوندد و روح هاى ما به عزّت قدست چنگ زند.
۱.الإقبال: ج 3 ص 299 عن ابن خالويه الحسين بن محمّد مرسلاً، بحارالانوار: ج 94 ص 99 ح 12.
عنه عليه السلام:أعجَبُ ما فِي الإِنسانِ قَلبُهُ، ولَهُ مَوادُّ مِنَ الحِكمَةِ وأضدادٌ مِن خِلافِها. ۱
امام على عليه السلام:شگفت انگيزترين چيزى كه در انسان هست، دل اوست كه در آن، موادّ حكمت و موادّ متضاد آن قرار دارد.
۱.الكافي: ج 8 ص 21 ح 2 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه السلام، الإرشاد: ج 1 ص 301 وفيه «وأضدادها» بدل «وأضداد من خلافها»، نهج البلاغة: الحكمة 108 نحوه، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص 97، علل الشرائع: ص 109 ح 7 عن محمّد بن سنان يرفعه وفيه «موارد» بدل «موادّ»، بحارالأنوار: ج 5 ص 56 ح 103.
عنه عليه السلام:الحِكمَةُ شَجَرَةٌ تَنبُتُ فِي القَلبِ، وتُثمِرُ عَلَى اللِّسانِ. ۱
امام على عليه السلام:حكمت، درختى است كه در دل مى رويد و بر زبان ميوه مى دهد.
۱.غرر الحكم: ح 1992، عيون الحكم والمواعظ: ص 21 ح 122.
عنه عليه السلام:أرى نورَ الوَحيِ وَالرِّسالَةِ، وأشُمُّ ريحَ النُّبُوَّةِ، ولَقَد سَمِعتُ رَنَّةَ (رَنَةَ) الشَّيطانِ حينَ نَزَلَ الوَحيُ عَلَيهِ صلى الله عليه و آله فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما هذِهِ الرَّنَّةُ؟
فَقالَ: هذَا الشَّيطانُ قَد أيِسَ مِن عِبادَتِهِ، إنَّكَ تَسمَعُ ما أسمَعُ، وتَرى ما أرى، إلاّ أ نَّكَ لَستَ بِنَبِيٍّ، ولكِنَّكَ لَوَزيرٌ، وإنَّكَ لَعَلى خَيرٍ. ۱
امام على عليه السلام:نور وحى و رسالت را مى ديدم و بوى نبوّت به مشامم مى رسيد و صداى ناله شيطان را هنگام فرود آمدن وحى مى شنيدم. از پيامبر خدا پرسيدم: اين ناله چيست؟
فرمود: «اين، شيطان است كه از عبادت خود، نااميد شده است. تو آنچه را من مى شنوم، مى شنوى و آنچه را مى بينم، مى بينى؛ جز آن كه تو پيامبر نيستى، ولى وزيرى و بر نيكى هستى».
۱.نهج البلاغة: الخطبة 192، بحارالأنوار: ج 14 ص 476 ح 37.
الإمام زين العابدين عليه السلام:ألا إنَّ لِلعَبدِ أربَعَ أعيُنٍ: عَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ دينِهِ ودُنياهُ، وعَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ آخِرَتِهِ، فَإِذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيراً فَتَحَ لَهُ العَينَينِ اللَّتَينِ في قَلبِهِ، فَأَبصَرَ بِهِمَا الغَيبَ في أمرِ آخِرَتِهِ، وإذا أرادَ بِهِ غَيرَ ذلِكَ تَرَكَ القَلبَ بِما فيهِ. ۱
امام زين العابدين عليه السلام:آگاه باشيد كه بنده، چهار چشم دارد: دو چشم كه امر دين و دنيايش را با آنها مى بيند و دو چشم كه كار آخرتش را با آنها مى نگرد. پس هنگامى كه خدا خير بنده اى را مى خواهد، دو چشم دلش را مى گشايد، تا با آنها امور نهان آخرت را بنگرد و اگر جز اين بخواهد، دل را به همان حال خود، وا مى گذارد.
۱.الخصال: ص 240 ح 90 عن الزهري، مختصر بصائر الدرجات: ص 137 نحوه، بحارالأنوار: ج 61 ص 250 ح 3.
الإمام الصادق عليه السلام:ما مِن قَلبٍ إلاّ ولَهُ اُذُنانِ: عَلى إحداهُما مَلَكٌ مُرشِدٌ، وعَلَى الاُخرى شَيطانٌ مُفَتِّنٌ، هذا يَأمُرُهُ وهذا يَزجُرُهُ، الشَّيطانُ يَأمُرُهُ بِالمَعاصي وَالمَلَكُ يَزجُرُهُ عَنها، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ * مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ» ۱. ۲
امام صادق عليه السلام:هيچ دلى نيست، جز آن كه دو گوش دارد: بر يكى از آنها فرشته اى راهنما و بر ديگرى شيطانى فتنه گر ايستاده است. اين، فرمان مى دهد و آن، باز مى دارد. شيطان، به سرپيچى فرمان مى دهد و فرشته، باز مى دارد. اين، همان كلام خداوند است: «از راست و چپ نشسته اند. [آدمى]هيچ سخنى را بر زبان نمى آورد، مگر اين كه مراقبى آماده نزد او حاضر است» .
امام صادق عليه السلام:هيچ مؤمنى نيست، جز آن كه در درون دلش دو گوش است: گوشى كه وسواس خنّاس در آن زمزمه مى كند، و گوشى كه فرشته در آن مى دَمَد. پس خداوند، مؤمن را با فرشته تأييد مى كند و اين، همان گفته خداوند است كه: «آنها را با روحى از خود تأييد نمود» .
عنه عليه السلام:إنَّ لِلقَلبِ اُذُ نَينِ، روحُ الإِيمانِ يُسارُّهُ بِالخَيرِ، وَالشَّيطانُ يُسارُّهُ بِالشَّرِّ، فَأَيُّهُما ظَهَرَ عَلى صاحِبِهِ غَلَبَهُ. ۱
امام صادق عليه السلام:براى دل، دو گوش است: روح ايمان خير را نجوا مى كند و شيطان شرّ را. پس هر كدام بر ديگرى چيره شود، بر دل مسلّط مى گردد.
۱.قرب الإسناد: ص 33 ح 108 عن بكر بن محمّد الأزديّ، بحارالأنوار: ج 69 ص 178 ح 1.
امام صادق عليه السلامـ خطاب به سليمان بن خالد ـ: اى سليمان! براى تو دلى و گوش هايى است. خداوند، هرگاه اراده كند كه بنده اى را هدايت كند، گوش هاى دلش را مى گشايد و هرگاه جز اين بخواهد، گوش هاى دلش را مى بندد و ديگر هيچ گاه صالح نمى شود. اين، همان كلام خداوند متعال است كه: «يا چنين است كه بر دل هايشان قفل هايى است؟» .