حقيقت دانش

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:دانش، دو گونه است: دانشِ در دل، كه دانشى سودمند است، و دانشِ بر زبان، كه حجّت خدا بر بندگانش است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:دانش، نور و پرتوى است كه خداوند، در دل هاى دوستانش مى تابانَد و بدان بر زبان آنان، سخن مى رانَد.

امام صادق عليه السلام:دانش به فراوانىِ آموختن نيست؛ بلكه نورى است كه در دل آن كه خدا هدايتش را بخواهد، مى تابد. پس هرگاه در پى دانش بودى، ابتدا جوهره بندگى را در جانت بجوى و با به كار بستن دانش، آن را به دست آور و فهم را از خدا بطلب تا به تو بفهمانَد. ۲

امام على عليه السلام:دانش، دو گونه است: سرشته [در طبيعت] و شنيده [به گوش]، و تا سرشته نباشد، شنيده سود نمى دهد.

امام على عليه السلام:دانش، نه در آسمان است كه بر شما فرود آيد، و نه در زير زمين تا برايتان بيرون آيد؛ بلكه دانش در دل هايتان سرشته شده است. به آداب روحانيان، متأدّب شويد تا برايتان آشكار گردد.

امام على عليه السلام:دانش، چراغى براى خرد است.

امام على عليه السلام:دانش، حجابى در برابر آفات است.

امام على عليه السلام:در توصيف آنان كه خداوند، حجّت ها و نشانه هايش را به واسطه ايشان نگاه مى دارد ـ: دانش، آنان را به نهايت بصيرت رسانده است و به روح يقين رسيده اند. آنچه را نازپروردگان دشوار ديده اند، به راحتى پذيرفته اند و بدانچه نادانان از آن رميده اند، انس گرفته اند. با كالبدهايشان با دنيا همراه گشته اند؛ ولى جان هايشان به جهان برتر آويخته است. اينان، جانشينان خداوند در زمين و دعوتگران به دينش هستند. وه كه چه مشتاق ديدار آنانم!

امام على عليه السلام:دانش، نقطه اى است. نادانان آن را زياد كردند.

تنبيه الخواطر:از امير مؤمنان درباره دانش پرسيدند. فرمود: «چهار كلمه است: خدا را به اندازه نيازت به او بپرستى؛ او را به اندازه مقاومتت بر آتش سرپيچى كنى؛ براى دنيايت به اندازه عمرت كار كنى؛ براى آخرتت به اندازه ماندنت در آن، تلاش كنى».

امام صادق عليه السلام:همه دانش مردم را در چهار چيز يافتم: نخست اين كه پروردگارت را بشناسى؛ دوم اين كه بدانى با تو چه كرده است؛ سوم اين كه بدانى چه از تو مى خواهد؛ و چهارم اين كه بدانى چه چيزى تو را از دينت بيرون مى بَرَد.

قصص الأنبياءـ به نقل از وَهب بن مُنَبّه يمانى ـ: خداوند متعال به آدم وحى كرد: «من، همه دانش را برايت در چهار عبارت، گِرد مى آورم: يكى براى خودم؛ يكى براى تو؛ يكى ميان من و تو؛ و يكى هم ميان تو و مردم. آنچه براى من است، اين كه مرا بپرستى و هيچ چيز را شريك من نكنى؛ و آنچه براى توست اين كه من در برابر عمل تو هنگامى به تو پاداش مى دهم كه بيشترين نياز را به آن دارى؛ و آنچه ميان من و توست، اين كه وظيفه تو دعا كردن است و اجابت كردن بر عهده من؛ و آنچه ميان تو و مردم است، اين كه براى مردم، همان را بپسندى كه براى خود مى پسندى».