حدیث دربارهحكمت هاى جامع

جامع الأخبار:كَتَبَ رَجُلٌ عالِمٌ مِن أهلِ التَّصَوُّفِ أربَعينَ حَديثاً، ثُمَّ اختارَ مِنها أربَعَ كَلِماتٍ قالَها أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، وطَرَحَ الاُخرى فِيالبَحرِ، وهِيَ: أطِعِ اللّهَ بِقَدرِ حاجَتِكَ إلَيهِ، وَاعصِ اللّهَ بِقَدرِ طاقَتِكَ عَلى عُقوبَتِهِ، وَاعمَل لِدُنياكَ بِقَدرِ مَقامِكَ فيها، وَاعمَل لاِخِرَتِكَ بِقَدرِ بَقائِكَ فيها. ۱
جامع الأخبار:مردى دانشمند از صوفيان، چهل سخن نگاشت. سپس از آن، ميان چهار سخنى را كه امير مؤمنان على عليه السلام فرموده بود، برگزيد و باقى را در دريا ريخت. آن چهار سخن چنين اند: «خدا را به اندازه نيازت به او فرمان بر؛ و به اندازه طاقتت بر كيفرش سرپيچى كن؛ و براى دنيايت به اندازه ماندنت در آن كار كن؛ و براى آخرت نيز به اندازه بقايت در آن كار كن».
۱.جامع الأخبار: ص 511 ح 143.

احادیث دیگر این موضوع

۸
امام على عليه السلام:حكيمان، در روزگار كهن چنين مى گفتند: سزاوار است كه آمد و شد به درها و خانه ها از اين ده صورت بيرون نباشد: نخست: خانه خداى عز و جل است براى انجام دادن مناسك و برپا داشتن حقّ آن و اداى فريضه اش؛ دوم: بارگاه پادشاهانى كه فرمانبرى از آنها به فرمانبرى خداى عز و جلپيوسته و حقّشان واجب و نفعشان، بزرگ و زيانشان، سخت است؛ سوم: خانه هاى دانشمندانى كه دانش دين و دنيا از ايشان استفاده مى شود؛ چهارم: خانه هاى سخاوتمندان و كريمانى كه دارايى هاى خويش را براى ستايش و به اميد آخرت، انفاق مى كنند؛ پنجم: خانه هاى جاهلانى كه در حوادث روزگار به آنها نياز مى شود و در حاجت ها به ايشان روى آورده مى شود؛ ششم: خانه هاى بزرگانى كه در جستجوى بخشش و عطايا و برآوردن حاجت ها به ايشان نزديك مى شوند؛ هفتم: خانه هاى كسانى كه اميد بهره اى از نظر و مشورت ايشان هست و دورانديشى و آماده سازى براى برآوردن نيازها را تقويت مى كند؛ هشتم: خانه هاى برادران براى صله رَحِم واجب و اداى حقوق لازم آنان؛ نهم: خانه هاى دشمنانى كه با مدارا، غائله آنها مى خوابد و با چاره جويى و مدارا و لطف و ديدار، دشمنى شان مى رود؛ دهم: خانه هاى كسانى كه آمد و شد با آنها، سودمند است و از آنان، ادب نيكو فرا گرفته مى شود و گفتگوى با آنها مايه انس است.
معانى الأخبارـ به نقل از شريح بن هانى ـ: اميرمؤمنان على عليه السلام از پسرش امام حسن عليه السلام پرسيد: «فرزندم! عقل چيست؟». گفت: دلت آنچه را بدان سپرده اى، نگاه دارد. فرمود: «دورانديشى چيست؟». گفت: چشم به راه فرصت بودن و آنچه برايت ممكن شد، زود انجام دادن. فرمود: «بزرگوارى چيست؟». گفت: خسارت ها را بر دوش كشيدن و مكارم را بنا نهادن. فرمود: «بزرگى چيست؟». گفت: درخواست كننده را پاسخ دادن و رسيده را بخشش كردن. فرمود: «تنگ نظرى چيست؟». گفت: اين كه كم را اسراف بينى و آنچه انفاق كردى، تلف بپندارى. فرمود: «رقّت چيست؟». گفت: كم را جستجو كردن و ناچيز را ندادن. فرمود: «تكلّف چيست؟». گفت: چنگ زدن به آنچه تو را ايمن نمى سازد و توجّه به چيزهايى كه به كار تو نمى آيد. فرمود: «نادانى چيست؟». گفت: پيشى جستن بر فرصت فراهم نيامده و خوددارى از پاسخ؛ هرچند در موارد بسيارى، سكوت، ياور نيكويى است، حتّى اگر فصيح باشى. سپس ايشان ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ به فرزندش حسين عليه السلام رو كرد و بدو فرمود: «فرزندم! سرورى چيست؟». گفت: نيكى به خاندان و تحمّل خسارت هاى ديگران. فرمود: «توانگرى چيست؟». گفت: كم بودن آرزوهايت و خشنودى به آنچه تو را بسنده است. فرمود: «نادارى چيست؟». گفت: طمع و نااميدى فراوان. فرمود: «فرومايگى چيست؟». گفت: اين كه مرد، خود را حفظ كند و ناموسش را تسليم كند. فرمود: «حماقت چيست؟». گفت: دشمنى تو با اميرت و هر كه بر سود و زيان تو توانايى دارد. پس ايشان به حارث اعور، رو كرد و فرمود: «اى حارث! اين حكمت ها را به فرزندانتان بياموزيد كه مايه فزونى خرد و دورانديشى و رأى هستند».