حدیث دربارهنادانىِ پسنديده

عنه عليه السلام:رُبَّ جَهلٍ أنفَعُ مِن علم. ۱

امام على عليه السلام:چه بسا نادانى اى كه از دانايى، سودمندتر است.

۱.عيون الحكم والمواعظ: ص 267 ح 4889، غرر الحكم: ح 5319 وفيه «حلم» بدل «علم».

کلیدواژه‌ها نادانی یاد کردن و فراموش کردن خدا آفت های یاد خدا وظایف نادان +1 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه السلام:چه بسا نادانى كه نجاتش در نادانى اوست!

امام على عليه السلام:بدترين دانايى، آن است كه هدايت خود را بدان تباه سازى.

تاريخ دمشقـ به نقل از ابراهيم بن محمّد بن عرفه ـ: احمد بن يحيى ثعلب، اين شعر را برايم خواند و يادآور شد كه از على بن ابى طالب عليه السلام است: اگر به بردبارى نياز داشته باشم به درستى كه در پاره اى وقت ها به نادانى نيازمندترم. من «نادانى» را به عنوان دوست و همنشين نمى پسندم ليكن براى هنگام نيازمندى، آن را مى پسندم. مرا مَركبى است براى بردبارى كه با بردبارى، افسار شده و مَركبى است براى نادانى كه با نادانى، زين شده است. هر كس استوارى مرا مى خواهد، من استوارم و هر كس كجى مرا مى خواهد، من كجم.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: دو كس، هر چيزى برايشان آسان است: دانايى كه پايان كارها را مى داند و نادانى كه آنچه را در آن است، نمى داند.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: اگر خرد، نُه قسمت باشد، به يك قسمت نادانى [نيز] نياز دارد تا خردمند به كارها اقدام كند؛ زيرا خردمند، هميشه سهل انگار و مراقب و ترسان است.

امام حسين عليه السلام:اگر مردم تعقّل مى كردند و مرگ را به صورت واقعى، تصوّر مى نمودند، دنيا ويرانه مى شد.

امام عسكرى عليه السلام:اگر همه اهل دنيا خردمند مى شدند، دنيا ويران مى گشت.

امام صادق عليه السلامـ خطاب به مفضّل بن عمر ـ: اگر كودك، دانا و خردمند زاده مى شد، به هنگام ولادت، جهان را انكار مى كرد و سرگردان مى ماند؛ چرا كه چيزهايى را مى ديد كه نمى شناخت و از شگفتى هاى جهان (از قبيل: حيوانات و پرندگان) امورى بر او عرضه مى گشت كه پيش از آن، نديده بود كه لحظه به لحظه و روز به روز مى ديد. براى مثال، اگر آدمى خردمند را از شهرى به اسيرى بگيرند و به شهر ديگر ببرند، او سرگردان مى ماند و نمى تواند به سرعت، زبان آنان را بياموزد و فرهنگ و آداب و رسوم آنان را بپذيرد، بر خلاف كودك نادانى كه به اسارت برده مى شود، كه به سرعت، امور تازه را مى آموزد. از سوى ديگر، اگر كودك، خردمند زاده مى شد، احساس شرم و خوارى مى كرد؛ زيرا مى ديد كه او را بغل مى كنند، شير مى دهند، او را قنداق مى كنند و در گهواره مى گذارند، با اين كه كودك به آنها نيازمند است؛ چرا كه به هنگام ولادت جسمى ناتوان دارد. همچنين شيرينى كودكانه را براى اطرافيان نداشت. از اين رو، كودك، غافل و نادان به دنيا مى آيد و با درك ضعيف و آگاهى اندك، با امور برخورد مى كند و اندك اندك، دانش او افزايش مى يابد تا با جهان بيرون انس مى گيرد و با تمرين و انس گرفتن از تأمل و حيرت به دخل و تصرّف در جهان مى پردازد و با عقل و تدبير، وارد عرصه زندگى مى شود. و گرفتار اطاعت و عصيان، غفلت و پند گرفتن مى شود. از سوى ديگر، اگر كودك خردمند زاده مى شد، شيرينى تربيت فرزند، از ميان مى رفت و در پرداختن پدر و مادر به فرزندان، مصلحتى نبود، چنان كه زحمت و مهربانى اى در ميان نبود. بنا بر اين، فرزندان با پدران، انس نمى گرفتند و پدران نيز با فرزندان؛ زيرا فرزندان، نيازى به تربيت پدران و نگهدارى آنان نداشتند و بدين جهت، به هنگام تولّد، از پدران جدا مى شدند. در اين صورت، كسى پدر و مادر خود را نمى شناخت و از ازدواج با محارم پروا نداشت؛ زيرا آنان را نمى شناخت. و از همه زشت تر و ناپسندتر، اين كه: كودك خردمند، از مادر متولّد مى گردد، در حالى كه همه چيز را مى بيند و مى فهمد. حال، نمى فهمى چگونه همه چيزِ آفرينش، در نهايت درستى است و بزرگ و كوچك عالم، از خطا به دور است؟ اى مفضّل! در آنچه آگاهى اش از آدمى پوشيده شده است (از قبيل: مدّت زندگانى)، بينديش؛ زيرا اگر انسان از اندازه عمرش باخبر مى شد و زندگى كوتاهى داشت، با ترس از مرگ ـ كه زمانش را مى دانست ـ زندگى، ناگوار بود؛ بلكه مانند كسى مى شد كه سرمايه اش از كف رفته يا رو به فناست، كه چنين شخصى، تنگ دستى و ترس از كف دادن سرمايه و هراس از تنگ دستى را احساس مى كند، با آن كه ناگوارى اى كه از پايان يافتن عمر به آدمى مى رسد، بيش از ناگوارى نابودى سرمايه است؛ چرا كه انسانى كه ثروتش كم مى شود، اميد جايگزين شدن آن را دارد و با اين اميد، آرامش مى يابد؛ امّا كسى كه به نابودىِ عمر [ش] يقين دارد، يأس بر او مستولى مى گردد. امّا اگر عمرش طولانى مى بود و بدان آگاه مى شد، به بقا اعتماد پيدا مى كرد و غرق در لذّت ها و گناهان مى شد و بر اين ديدگاه، عمل مى كرد كه به لذّت هايش مى رسد، آن گاه در پايان عمر، توبه مى كند. و اين، روشى است كه خداوند، آن را براى بندگان نمى پسندد و نمى پذيرد. اگر بگويى: «آيا چنين نيست كه گاهى انسان، مدّتى معصيت مى كند و سپس توبه مى نمايد و توبه اش پذيرفته مى شود؟»، مى گوييم: اين، از آن روست كه شهوت بر انسان غالب شده است، بدون اين كه آن را با برنامه ريزى انجام دهد و كارش را بر آن بنا كند. از اين رو، خداوند، گذشت مى كند و با آمرزش، بر او تفضّل مى نمايد؛ امّا كسى كه زندگى را بر اين بنا نهاده كه معصيت كند و در پايان عمر، توبه كند، در پى فريفتنِ كسى است كه فريفته نمى شود، و تلاش مى كند از لذّت هاى نقد، بهره ببرد و به خود وعده مى دهد كه در آينده، توبه خواهد كرد، كه البته به وعده وفا نخواهد نمود؛ زيرا رها شدن از رفاه و لذّت، و انجام دادن توبه، بويژه در پيرى و ناتوانى بدن، امرى بس دشوار است، و براى انسان، اين خطر هست كه با پس انداختن توبه، مرگش فرا رسد و بدون توبه از دنيا خارج شود. [اين شخص،] مانند كسى است كه بِدِهى مدّتدار، بر عهده اوست و توان بازپرداخت بدهى اش را دارد؛ ولى هميشه آن را به تأخير مى اندازد تا زمان پرداخت فرا رسد؛ امّا [بى اختيار،] سرمايه، از دست مى رود و قرض، بر گردنش باقى مى ماند. پس براى انسان، بهتر، آن است كه اندازه عمر خود را نداند و در تمام مدت، از مرگ هراس داشته باشد تا از گناهان بپرهيزد و عمل صالح را برگزيند. اگر بگويى: «اينك نيز كه از مقدار عمر، باخبر نيست و از مرگ مى هراسد، هر ساعت، مرتكب فحشا مى شود و دست به گناه مى زند»، مى گوييم: تدبير درست، همان است كه اكنون جريان دارد. اگر انسان با اين تدبير، از گناهان و بدى ها سر باز نمى زند، اين، از خوش گذرانى و قساوت قلب اوست، نه از خطاى در تدبير، همان گونه كه پزشك، گاهى دوايى را براى بيمار، تجويز مى كند كه سودمند است. حال اگر بيمار بر خلاف دستور پزشك رفتار كند و به امر و نهى او اعتنايى نداشته باشد، از تجويز پزشك، سود نخواهد برد و البته زيان آن به پزشك بر نمى گردد؛ بلكه متوجّه بيمار است كه سخن او را نپذيرفته است. آدمى كه هر ساعت در انتظار مرگ به سر مى برد، [ولى] از گناهانْ دست بر نمى دارد، در صورتى كه به طولانى بودن زندگانى اطمينان داشته باشد، سزاوارتر است كه مرتكب گناهان بزرگ شود. از اين رو، در انتظار مرگ بودن، برايش بهتر است از اطمينان به بقا در دنيا. از اين گذشته، اگر انتظار مرگ براى دسته اى از مردم، سودمند نيست و به لهو و لعب مشغول مى شوند و از آن پند نمى گيرند، گروهى ديگر پند مى گيرند و از گناهان، كناره گيرى مى كنند و رفتار شايسته را ترجيح مى دهند و اموال و اجناس گران بهاى خود را در انفاق بر فقرا و مساكين، مصرف كنند. پس، عادلانه نيست كه اين گروه، از اين فضيلت، بهره مند نشوند، به اين دليل كه گروهى ديگر، از آن، بهره مند نمى شوند.