حدیث دربارهخبر دادنِ امام از رويدادهاى آينده جنگ

الإرشاد عن جندب بن عبد اللّه الأزدي:شَهِدتُ مَعَ عَلِيٍّ عليه السلام الجَمَلَ وصِفّينَ لا أشُكُّ في قِتالِ مَن قاتَلَهُ، حَتّى نَزَلنَا النَّهرَوانَ، فَدَخَلَني شَكٌّ، وقُلتُ: قُرّاؤُنا وخِيارُنا نَقتُلُهُم؟! إنَّ هذا لَأَمرٌ عَظيمٌ. فَخَرَجتُ غُدوَةً أمشي ومَعي إداوَةُ ۱ ماءٍ، حَتّى بَرَزتُ عَنِ الصُّفوفِ، فَرَكَزتُ رُمحي، ووَضَعتُ تُرسي إلَيهِ، وَاستَتَرتُ مِنَ الشَّمسِ، فَإِنّي لَجالِسٌ حَتّى وَرَدَ عَلَيَّ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَقالَ لي: يا أخَا الأَزدِ، أمَعَكَ طَهورٌ؟ قُلتُ: نَعَم، فَناوَلتُهُ الإِداوَةَ، فَمَضى حَتّى لَم أرَهُ، ثُمَّ أقبَلَ وقَد تَطَهَّرَ فَجَلَسَ في ظِلِّ التُّرسِ، فَإِذا فارِسٌ يَسأَلُ عَنهُ، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هذا فارِسٌ يُريدُكَ، قالَ: فَأَشِر إلَيهِ، فَأَشَرتُ إلَيهِ، فَجاءَ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، قَد عَبَرَ القَومُ وقد قَطَعُوا النَّهرَ! فَقالَ: كَلّا، ما عَبَروا. قالَ: بَلى، وَاللّهِ لَقَد فَعَلوا. قالَ: كَلّا، ما فَعَلوا. قالَ: فَإِنَّهُ لَكَذلِكَ إذ جاءَ آخَرُ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، قَد عَبَرَ القَومُ! قالَ: كَلّا، ما عَبَروا. قالَ: وَاللّهِ، ما جِئتُكَ حَتّى رَأَيتُ الرّاياتِ في ذلِكَ الجانِبِ، وَالأَثقالَ. قالَ: وَاللّهِ ما فَعَلوا، وإنَّهُ لَمَصرَعُهُم ومُهَراقُ دِمائِهِم. ثُمَّ نَهَضَ ونَهَضتُ مَعَهُ، فَقُلتُ في نَفسي: الحَمدُِللّهِ الَّذي بَصَّرَني هذَا الرَّجُلَ، وعَرَّفَني أمرَهُ، هذا أحَدُ رَجُلَينِ: إمّا رَجُلٌ كَذّابٌ جَرِيءٌ، أو عَلى بَيِّنَةٍ مِن رَبِّهِ وعَهدٍ مِن نَبِيِّهِ، اللّهُمَّ! إنّي اُعطيكَ عَهدا تَسأَلُني عَنهُ يَومَ القِيامَةِ إن أنَا وَجَدتُ القَومَ قَد عَبَروا أن أكونَ أوَّلَ مَن يُقاتِلُهُ، وأوَّلَ مَن يَطعَنُ بِالرُّمحِ في عَينِهِ، وإن كانوا لَم يَعبُروا أن اُقيمَ عَلَى المُناجَزَةِ وَالقِتالِ. فَدَفَعنا ۲ إلَى الصُّفوفِ، فَوَجَدنَا الرّاياتِ وَالأَثقالَ كَما هِيَ، قالَ: فَأَخَذَ بِقَفايَ ودَفَعَني، ثُمَّ قالَ: يا أخَا الأَزدِ، أتَبَيَّنَ لَكَ الأَمرُ؟ قُلتُ: أجَل يا أميرَ المُؤمِنينَ. قالَ: فَشَأنَكَ بِعَدُوِّكَ. فَقَتَلتُ رَجُلاً، ثُمَّ قَتَلتُ آخَرَ، ثُمَّ اختَلَفتُ أنَا ورَجُلٌ آخَرُ أضرِبُهُ ويَضرِبُني فَوَقَعنا جَميعا، فَاحتَمَلَني أصحابي، فَأَفَقتُ حينَ أفَقتُ وقَد فَرَغَ القَومُ. ۳

الإرشادـ به نقل از جُنْدَب بن عبد اللّه اَزْدى ـ: من در جَمَل و صِفّين با على عليه السلام همراه بودم و در نبرد با كسانى كه وى با ايشان جنگيد، ترديد نورزيدم. امّا وقتى در نهروان فرود آمديم، ترديد در من راه يافت و گفتم: قاريان و برگزيدگانِ خود را مى كشيم؟ اين، كارى بس گران است! پگاهان، برون آمده، با مَشكى آب در دست، قدم زدم، چندان كه از صف ها جدا شدم. پس نيزه ام را در زمين فرو كردم و سپرم را بر آن نهادم و [سايبانى ساخته]خود را از تابش آفتاب پوشاندم. نشسته بودم كه على امير مؤمنان، نزد من آمد و مرا گفت: «اى برادر اَزدى! آيا آب براى طهارت دارى؟». گفتم: آرى. سپس مَشك آب را به وى دادم. او چندان دور شد كه نديدمش. سپس در حالى كه وضو ساخته بود، برگشت و در سايه سپر نشست. در اين حال، سوارى پيش آمد كه در جستجوى او بود. گفتم: اى امير مؤمنان! اين سوار تو را مى جويد. گفت: «به وى اشاره كن!». او را اشاره كردم و آمد. گفت: اى امير مؤمنان! آن جماعت عبور كردند و از نهر برگذشتند. گفت: «نه! عبور نكرده اند». گفت: چرا؛ به خدا سوگند، بر گذشتند. گفت: «نه! چنين نكرده اند». گفت: همانا كه چنين است. در اين حال، ديگرى آمد و گفت: اى امير مؤمنان! آنان عبور كردند. گفت: «نه! عبور نكرده اند». گفت: به خدا سوگند، نزدت نيامدم، مگر آن گاه كه پرچم ها و بارها [يشان] را در آن سو ديدم. گفت: «به خدا سوگند، چنين نكرده اند! همانا همين جا هلاكتگاه و جاى ريختن خون ايشان است». سپس برخاست و من [هم] با وى برخاستم. با خود گفتم: سپاس، از آنِ خدايى است كه مرا نسبت به اين مرد، بينا ساخت و امر خويش را به من شناسانْد. وضع او از دو حال خارج نيست: يا مردى است دروغگو و بى باك؛ و يا از پروردگار خويش، دليلى روشن و از پيامبرش، خبرى در اختيار دارد. بار خدايا! من با تو پيمانى مى سپارم كه روز قيامت، مرا از آن واخواست فرمايى: اگر آن جماعت [از نهر]عبور كرده باشند، من نخستين كسى خواهم بود كه با وى بجنگم و نيزه را در چشم او فرو برم؛ واگر عبور نكرده باشند، به كارزار و جنگ برخيزم. سپس به صف ها رسيديم و پرچم ها و بارها را، چنان كه بود، يافتيم. على عليه السلام پشت گردنم را گرفت و مرا [مقدارى] پيش رانْد. آن گاه گفت: «اى برادر اَزدى! آيا حقيقت برايت روشن شد؟». گفتم: آرى، اى امير مؤمنان! گفت: «پس اين تو و اين دشمنت!». پس يكى را كشتم و از پس آن، ديگرى را. سپس با مردى ديگر در افتادم و به هم ضربه مى زديم، پس هر دو فرو افتاديم. يارانم مرا با خود حمل كردند [و باز پس كشيدند]. هنگامى به هوش آمدم كه جماعت از جنگ فارغ شده بودند.

۱.الإداوة: إناء صغير من جلد يتّخذ للماء كالسطيحة ونحوها (لسان العرب: ج 14 ص 25 «أدا»).

۲.دَفَع إلى المكان ودُفِع: انتهى (لسان العرب: ج 8 ص 89 «دفع»).

۳.الإرشاد: ج 1 ص 317، إعلام الورى: ج 1 ص 339 وراجع الكافي: ج 1 ص 345 ح 2 والمناقب لابن شهر آشوب: ج 2 ص 268 والمعجم الأوسط: ج 4 ص 227 ح 4051.

کلیدواژه‌ها جنگ نهروان فتنه مارقین حرکت سپاه امام به سوی نهروان خبر دادن امام از رویدادهای آینده جنگ

احادیث دیگر این موضوع

الكامل فى التّاريخ:خوارج به سوى پلى كه بر نهر بود، روان شدند و نزديك آن بودند. ياران على عليه السلام به وى گفتند: ايشان از نهر برگذشتند. على عليه السلام گفت: «هرگز عبور نخواهند كرد». آن گاه، ديده بانى فرستادند. او بازگشت و خبرشان داد كه ايشان از نهر برگذشته اند، در حالى كه ميان آنها و او رشته اى از آب نهر فاصله افكنده بود؛ امّا ديده بان از بيم، به ايشان نزديك نشده و بازگشته و گفته بود: آنها از نهر برگذشته اند. على عليه السلام گفت: «به خدا سوگند، از آن عبور نكرده اند و همانا پيش از پل هلاك خواهند شد. به خدا سوگند، از شما بيش از ده تن كشته نمى شوند و از آنها، بيش از ده تن زنده نمى مانند». على عليه السلام، خود، به سوى آنان پيش رفت و ايشان را بر كناره پل ديد كه هنوز از آن بر نگذشته اند. مردم، پيش تر، در گفتار او ترديد ورزيده و برخى در او به شكّ افتاده بودند. چون ديدند كه خوارج عبور نكرده اند، تكبير سر دادند و على عليه السلام را از حال خويش، آگاه كردند. على عليه السلام گفت: «خداى را سوگند، نه دروغ گفتم و نه به من دروغ گفته شده». ر. ك: ص 491 (شادمانى مردم به سبب ظهور يكى از نشانه هاى نبوّت).

امام على عليه السلامـ آن گاه كه براى جنگ با خوارج روان گشت و به وى گفته شد كه ايشان از پل نهروان برگذشته اند ـ: آنان اين سوىِ آب، هلاك مى شوند. به خدا سوگند، از آنها بيش از ده تن رهايى نمى يابند و از شما [نيز] افزون بر ده نفر كشته نمى شوند.

الكامل، مبرّد:به على عليه السلام گفته شد: خوارج مى خواهند از پل برگذرند. وى گفت: «آنان هرگز به آب نخواهند رسيد». مردم به چند و چون در اين باب پرداختند، چندان كه نزديك بود به ترديد افتند. سپس گفتند: اى امير مؤمنان! ايشان بازگشته اند. پس گفت: «به خدا سوگند، من نه دروغ مى گويم و نه به من دروغ گفته شده». آن گاه، در ميان يارانش به سوى ايشان روانه شد و به همراهانش گفت: «به خدا سوگند، همانا از شما [حتّى]ده تن كشته نخواهند شد و از ايشان، [حتّى]ده نفر رهايى نخواهند يافت». پس، از ياران وى نُه نفر كشته شدند و از خوارج، هشت تن رهايى يافتند.

كنز العمّالـ به نقل از ابوسليمان مرعش ـ: آن گاه كه على عليه السلام به نهروان رهسپار گشت، من با وى همراه شدم. على عليه السلام گفت: «سوگند به آن كه دانه را شكافيد و جنبنده را آفريد، ايشان [حتّى]ده تن از شما را نمى كشند و از خودِشان [هم]ده تن باقى نمى مانند». چون مردم اين را شنيدند، بر آنان هجوم بردند و هلاكشان كردند.