تعليم نفْس و تربيت وتهذيب آن

13 حدیث
الإمامُ عليٌّ عليه السلام:مَن نَصَبَ نَفسَهُ للنّاسِ إماما فليَبدأ بتَعليمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعليمِ غَيرِهِ، و ليَكُن تأديبُهُ بسِيرَتِهِ قَبلَ تأديبِهِ بلِسانِهِ، و مُعَلِّمُ نَفسِهِ و مُؤدِّبُها أحَقُّ بالإجلالِ من مُعَلِّمِ النّاسِ و مُؤدِّبِهِم. ۱
امام على عليه السلام:هر كه خود را در مقام پيشوايى مردم قرار دهد بايد پيش از تعليم ديگران، به تعليم خود بپردازد و پيش از آنكه به زبانش تربيت كند، با رفتار خود تربيت نمايد و كسى كه آموزگار و مربّى خود باشد بيشتر سزاوار بزرگداشت است تا آن كه آموزگار و مربى ديگران است.
۱.نهج البلاغة: الحكمة73.
عنه عليه السلام:أيُّها النّاسُ، تَولّوا مِن أنفسِكُم تأديبَها، و اعدِلوا بِها عَن ضَراوَةِ عاداتِها. ۱
امام على عليه السلام:اى مردم! به تربيت نفس هاى خود بپردازيد و آن را از آزمندى به عادت هايش باز داريد.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 359.
عنه عليه السلام:الاشتِغالُ بتَهذيبِ النَّفسِ أصلَحُ. ۱
امام على عليه السلام:پرداختن به تهذيب نفْس سازنده تر است.
۱.غرر الحكم: 1319.
عنه عليه السلام:خَيرُ النُّفوسِ أزكاها. ۱
امام على عليه السلام:بهترين نَفْس ها، پاكترين آنهاست.
۱.غرر الحكم: 4980.
عنه عليه السلام:ذروَةُ الغاياتِ لا يَنالُها إلاّ ذَوُو التَّهذيبِ و المُجاهَداتِ. ۱
امام على عليه السلام:به اوج اهداف نرسند مگر كسانى كه در راه تهذيب نفْس خود تلاش ها مى كنند.
۱.غرر الحكم: 5190.
عنه عليه السلام:سياسَةُ النَّفسِ أفضَلُ سياسَةٍ. ۱
امام على عليه السلام:سياست كردن (تربيت) نفْس برترين سياست است.
۱.غرر الحكم: 5589.
عنه عليه السلام:كلَّما ازدادَ عِلمُ الرّجُلِ زادَت عِنايَتُهُ بنَفسِهِ، و بَذَلَ في رياضَتِها و صَلاحِها جُهدَهُ. ۱
امام على عليه السلام:هر چه دانش مرد زيادتر شود اهتمام او به نفْسش بيشتر شود و توان خود را در راه تربيت و اصلاح آن به كار گيرد.
۱.غرر الحكم: 7204.
عنه عليه السلام:المَرءُ حيثُ وَضَعَ نفسَهُ برياضَتِه و طاعَتِهِ؛ فإن نَزَّهَها تَنَزَّهَت، و إن دَنَّسَها تَدَنَّسَت. ۱
امام على عليه السلام:موقعيت نفْس آدمى به رياضت و طاعتى است كه در پيش مى گيرد. پس، اگر نفْس خود را پاك گرداند، نفْس او پاك مى گردد و اگر آن را آلوده گرداند، آلوده مى شود.
۱.غرر الحكم: 1905.
عنه عليه السلام:الرّجُلُ حيثُ اختارَ لنَفسِهِ؛ إن صانَها ارتَفَعَت، و إنِ ابتَذَلَها اتَّضَعَت. ۱
امام على عليه السلام:آدمى جايگاه خودش را خودش بر مى گزيند. اگر نفس خود را [از آلودگى و پستى]نگه دارد، بلند مرتبه مى شود و اگر آن را نگه ندارد پست مى گردد.
۱.غرر الحكم: 1906.
عنه عليه السلام:قُلوبُ العِبادِ الطّاهِرَةُ مَواضِعُ نَظَرِ اللّهِ سبحانَهُ، فمَن طَهَّرَ قَلبَهُ نَظَرَ إلَيهِ. ۱
امام على عليه السلام:دل هاى پاكِ بندگان، نظرگاه خداى سبحان است. پس هر كه دل خويش را پاك گرداند خداوند به آن نظر افكند.
۱.غرر الحكم: 6777.
عنه عليه السلام:النَّزاهَةُ مِن شِيَمِ النُّفوسِ الطّاهِرَةِ. ۱
امام على عليه السلام:پاكى، از خصلت هاى جان هاى پاك است.
۱.غرر الحكم: 1434.
عنه عليه السلام:اشتِغالُكَ بِمَعايِبِ نَفسِكَ يَكفيكَ العارَ. ۱
امام على عليه السلام:پرداختن تو، به معايب نَفْست، ننگ را از تو دور مى سازد.
۱.غرر الحكم: 1483.
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام:احمِلْ نفسَكَ لنفسِكَ، فإن لَم تَفعَلْ لَم يَحمِلْكَ غَيرُكَ. ۱
امام صادق عليه السلام:خودت بار خودت را بر دوش كش كه اگر چنين نكنى ديگرى بار تو را برنمى دارد.
۱.الكافي: 2 / 454 / 5.