فروتنى و رفعت

29 حدیث
عنه عليه السلام:بِخَفضِ الجَناحِ تَنتَظِمُ الاُمورُ. ۱
امام على عليه السلام:با فروتنى، كارها سامان مى يابد.
۱.. غرر الحكم: 4302.
عنه عليه السلام:بِالتَّواضُعِ تَتِمُّ النِّعمَةُ. ۱
امام على عليه السلام:با فروتنى، نعمت كامل مى شود.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 224.
عنه عليه السلام:التَّواضُعُ يَنشُرُ الفَضيلَةَ، التَّكبُّرُ يُظهِرُ الرَّذيلَةَ. ۱
امام على عليه السلام:فروتنى فضيلت را منتشر مى سازد و تكبّر رذيلت را آشكار مى گرداند.
۱.غرر الحكم: 522، 523.
عنه عليه السلام:اِتَّخِذوا التَّواضُعَ مَسلَحَةً بَينَكُم و بَينَ عَدُوِّكُم إبليسَ و جُنودِهِ؛ فإنّ لَهُ مِن كُلِّ اُمّةٍ جُنودا و أعوانا. ۱
امام على عليه السلام:فروتنى را انبار مهمّات ۲ ميان خود و دشمنتان، ابليس و لشكريان او، قرار دهيد؛ زيرا كه او در ميان هر امّتى براى خود لشكر و يارانى دارد.
۱.. نهج البلاغة: الخطبة 192.
۲.در متن حديث «مسلحه» آمده است كه به معناى قورخانه و انبار مهمّات، برج ديده بانى و مراقبت نيروهاى مسلّح است.
الإمامُ الكاظمُ عليه السلام:إنّ لُقمانَ قالَ لابنِهِ: تَواضَعْ لِلحَقِّ تَكُن أعقَلَ النّاسِ. ۱
امام كاظم عليه السلام:لقمان به فرزند خود فرمود: در برابر حق خاضع باش تا خردمندترين مردم باشى.
۱.تحف العقول: 386.
عنه عليه السلام:إنّ الزَّرعَ يَنبُتُ في السَّهلِ و لا يَنبُتُ في الصَّفا؛ فكذلكَ الحِكمَةُ تَعمُرُ في قَلبِ المُتَواضِعِ، و لا تَعمُرُ في قَلبِ المُتَكبِّرِ الجَبّارِ؛ لأنّ اللّهَ جَعلَ التَّواضُعَ آلَةَ العَقلِ، و جَعَلَ التَّكبُّرَ مِن آلَةِ الجَهلِ. ۱
امام كاظم عليه السلام:همانا زراعت در دشت مى رويد و روى تخته سنگ برآمده نمى رويد. حكمت نيز چنين است، در دل شخص فروتن آباد مى شود و در دل انسان متكبّر و گردن فراز آباد نمى شود؛ زيرا خداوند فروتنى را ابزار خرد قرار داده است و تكبّر را ابزار نابخردى.
۱.. بحار الأنوار: 78/312/1.
رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله:إنّ التَّواضُعَ يَزيدُ صاحِبَهُ رِفعَةً، فتَواضَعُوا يَرفَعْكُمُ اللّهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:همانا فروتنى، بر بلندى و رفعت صاحب خود مى افزايد. پس فروتن باشيد، تا خداوند شما را رفعت بخشد.
۱.الكافي: 2/121/1.
عنه صلى الله عليه و آله:التَّواضُعُ لا يَزيدُ العَبدَ إلاّ رِفعَةً، فتَواضَعُوا يَرفَعْكُمُ اللّهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:فروتنى جز بر رفعت و بلندى آدمى نمى افزايد. پس فروتنى كنيد تا خداوند شما را رفعت بخشد.
۱.. كنز العمّال: 5719.
عنه صلى الله عليه و آله:ما تَواضَعَ أحَدٌ إلاّ رَفَعَهُ اللّهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هيچ كس فروتنى نكرد، مگر اينكه خداوند او را بالا برد.
۱.بحار الأنوار: 75/120/7.
عنه صلى الله عليه و آله:مَن تَواضَعَ للّهِ رَفَعَهُ اللّهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كه براى خدا فروتنى كند، خداوند او را بالا برد.
۱.. كنز العمّال: 5730.
عنه صلى الله عليه و آله:مَن يَتَواضَعْ للّهِ دَرَجَةً يَرفَعْهُ اللّهُ دَرَجَةً؛ حتّى يَجعَلَهُ في عِلِّيِّينَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كه براى خدا يك درجه پايين بيايد، خداوند او را يك درجه بالا برد تا جايى كه او را در علّيين جاى دهد.
۱.كنز العمّال: 5721.
عنه صلى الله عليه و آله:إذا تَواضَعَ العَبدُ رَفَعَهُ اللّهُ إلَى السَّماءِ السّابِعَةِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هرگاه بنده فروتنى كند، خداوند او را به آسمان هفتم بالا برد.
۱.. كنز العمّال: 5720.
عنه صلى الله عليه و آله:ثَلاثَةٌ لا يَزيدُ اللّهُ بهِنَّ إلاّ خَيرا: التَّواضُعُ لا يَزيدُ اللّهُ بهِ إلاّ ارتِفاعا، و ذِلُّ النَّفسِ لا يَزيدُ اللّهُ بهِ إلاّ عِزّا، و التَّعَفُّفُ لا يَزيدُ اللّهُ بهِ إلاّ غِنىً. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سه چيز است كه خداوند به واسطه آنها جز خوبى نمى افزايد: فروتنى، كه خداوند به واسطه آن جز بر رفعت نمى افزايد و ذلّت و خوارى نفْس، كه خداوند به سبب آن جز بر عزّت نمى افزايد و مناعت طبع، كه خداوند به سبب آن جز بر بى نيازى نمى افزايد.
۱.بحار الأنوار: 75/123/22.
عنه صلى الله عليه و آله:يا عليُّ، و اللّهِ لَو أنّ المُتَواضِعَ في قَعرِ بِئرٍ لَبَعَثَ اللّهُ عَزَّ و جلَّ إلَيهِ رِيحا يَرفَعُهُ فَوقَ الأخيارِ في دَولَةِ الأشرارِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اى على! به خدا قسم كه اگر شخص فروتن در قعر چاهى باشد، خداوند عزّ و جلّ بادى مى فرستد تا او را در دولت بدكاران، در رأس نيكان قرار دهد.
۱.بحار الأنوار: 77/53/3.
عنه صلى الله عليه و آله:ما مِن آدَميٍّ إلاّ و في رَأسِهِ حَكَمَةٌ ۱ بِيَدِ مَلَكٍ، فإذا تَواضَعَ قِيلَ للمَلَكِ: ارفَعْ حَكَمَتَهُ، و إذا تَكبَّرَ قِيلَ للمَلَكِ: ضَعْ حَكَمَتَهُ. ۲
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هيچ انسانى نيست مگر اين كه در سر او دهنه اى است كه در دست فرشته اى قرار دارد. هرگاه فروتنى كند، به آن فرشته گفته مى شود: دهنه اش را بالا بَر و هرگاه بزرگى فروشد، به فرشته گفته شود: دهنه اش را پايين كش.
۱.الحَكَمَة: حديدة في اللجام تكون على أنف الفرس و حَنَكه تمنعه عن مخالفة راكبِه [و معنى الحديث:]أي تمنع من هي في رأسه كما تمنع الحَكَمَة الدابّة (لسان العرب: 12/144).
۲.كنز العمّال: 5729.
عنه صلى الله عليه و آله:مَن تَواضَعَ للّهِ رَفَعَهُ اللّهُ، فهُو في نَفسِهِ ضَعيفٌ و في أعيُنِ النّاسِ عَظيمٌ، و مَن تَكبَّرَ وَضَعَهُ اللّهُ، فهُو في أعيُنِ النّاسِ صَغيرٌ و في نَفسِهِ كَبيرٌ؛ حتّى لَهُو أهوَنُ علَيهِم مِن كَلبٍ أو خِنْزيرٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كه براى خدا فروتنى كند، خداوند او را بالا برد. پس او در نظر خودش ناچيز باشد و در چشم مردم بزرگ. و هر كه بزرگى فروشد، خداوند او را پست گرداند. پس او در چشم مردم كوچك باشد و در نظر خودش بزرگ؛ در نظر مردم حتى از سگ و خوك هم پست تر باشد.
۱.كنز العمّال: 5737.
الإمامُ عليٌّ عليه السلام:ما مِن أحَدٍ مِن وُلدِ آدَمَ إلاّ و ناصِيَتُهُ بِيَدِ مَلَكٍ، فإن تَكَبَّرَ جَذَبَهُ بناصِيَتِهِ إلَى الأرضِ و قالَ لَهُ: تَواضَعْ وَضَعَكَ اللّهُ! و إن تَواضَعَ جَذَبَهُ بناصِيَتِهِ ثُمَّ قالَ لَهُ: ارفَعْ رأسَكَ رَفَعَكَ اللّهُ، و لا وَضَعَكَ ـ بتَواضُعِكَ ـ اللّهُ. ۱
امام على عليه السلام:هيچ يك از فرزندان آدم نيست مگر اينكه ناصيه اش (موى جلو سرش) در دست فرشته اى است. اگر كبر ورزد ناصيه اش را به طرف پايين مى كشد و به او مى گويد: پست شو، خدا تو را پست گرداند، و اگر فروتنى كند ناصيه اش را [به طرف بالا]مى كشد و به او مى گويد: سرت را بالا بگير، خداوند سر بلندت گرداند و تو را پست نسازد كه براى خدا خاكسارى كردى.
۱.بحار الأنوار: 75/120/11.
عنه عليه السلام:اِتَّضِعْ تَرتَفِعْ. ۱
امام على عليه السلام:خاكسارى كن، تا بالا روى.
۱.غرر الحكم: 2250.
عنه عليه السلام:إذا تَفَقَّهَ الرَّفيعُ تَواضَعَ. ۱
امام على عليه السلام:انسان بلند مرتبه چون به فهم و دانايى رسد، فروتن شود.
۱.غرر الحكم: 4048.
عنه عليه السلام:التَّواضُعُ يَرفَعُ، التَّكبُّرُ يَضَعُ. ۱
امام على عليه السلام:فروتنى رفعت مى بخشد و تكبّر پست مى گرداند.
۱.غرر الحكم: 11.
عنه عليه السلام:ما تَواضَعَ إلاّ رَفيعٌ. ۱
امام على عليه السلام:فروتنى نكرد، مگر انسان بلند مرتبه.
۱.غرر الحكم: 9468.
عنه عليه السلام:العاقِلُ يَضَعُ نَفسَهُ فيَرتَفِعُ، الجاهِلُ يَرفَعُ نَفسَهُ فَيَتَّضِعُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند خود را پست مى كند و در نتيجه بلند مرتبه مى شود؛ نادان خودش را بالا مى برد و در نتيجه پست مى گردد.
۱.غرر الحكم: 677 و 678.
عنه عليه السلام:التَّواضُعُ يَرفَعُ الوَضيعَ، التَّكبُّرُ يَضَعُ الرَّفيعَ. ۱
امام على عليه السلام:فروتنى، انسان فرو پايه را بلند مرتبه مى گرداند. تكبّر، شخص بلند مرتبه را پست مى كند.
۱.غرر الحكم: 310و311.
عنه عليه السلام:أعظَمُ النّاسِ رِفعَةً مَن وَضَعَ نَفسَهُ، أكثَرُ النّاسِ ضَعَةً مَن تَعاظَمَ في نَفسِهِ. ۱
امام على عليه السلام:بلند پايه ترين مردم كسى است كه خودش را پايين آورد. فرو پايه ترين مردم كسى است كه خودش را بزرگ پندارد.
۱.غرر الحكم: 3179 و 3180.
عنه عليه السلام:التَّواضُعُ سُلَّمُ الشَّرَفِ، التَّكبُّرُ اُسُّ التَّلَفِ. ۱
امام على عليه السلام:فروتنى، نردبان بزرگى است. تكبّر، شالوده نابودى است.
۱.غرر الحكم: 1051 و 1052.
عنه عليه السلام:التَّواضُعُ مِن مَصائدِ الشَّرَفِ. ۱
امام على عليه السلام:فروتنى، از ابزارهاى شكار بلند مرتبگى است.
۱.غرر الحكم: 1505.
عنه عليه السلام:ألِنْ كَنَفَكَ و تَواضَعْ للّهِ يَرفَعْكَ. ۱
امام على عليه السلام:خاكسار باش و براى خدا فروتنى كن، تا تو را بالا برد.
۱.غرر الحكم: 2361.
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام:إنّ في السَّماءِ ملَكَينِ مُوَكَّلَينِ بِالعِبادِ، فمَن تَواضَعَ للّهِ رَفَعاهُ، و مَن تَكَبَّرَ وَضعاهُ. ۱
امام صادق عليه السلام:در آسمان دو فرشته بر بندگان گماشته شده اند، پس هر كه براى خدا فروتنى كند، او را بالا برند و هر كه تكبّر ورزد، او را پست گردانند.
۱.الكافي: 2/122/ 2.
الإمامُ الكاظمُ عليه السلام:إنّ اللّهَ لَم يَرفَعِ المُتَواضِعينَ بقَدرِ تَواضُعِهِم، و لكنْ رَفَعَهُم بِقَدرِ عَظَمَتِهِ و مَجدِهِ. ۱
امام كاظم عليه السلام:خداوند فروتنان را به اندازه فروتنى شان بالا نمى برد، بلكه آنان را به اندازه عظمت و بزرگى خود رفعت مى بخشد.
۱.تحف العقول: 399.