ويژگيهاى خردمند
37 حدیث
عنه عليه السلام:العِلمُ عِلمانِ: مَطبوعٌ و مَسموعٌ، و لا يَنفَعُ المَسموعُ إذا لَم يَكُنِ المَطبوعُ. ۱
امام على عليه السلام:علم دو گونه است: سرشتين (ذاتى)و شنيدنى و اگر علم سرشتين نباشد علم شنيدنى سودى نمى بخشد.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 338.
عنه عليه السلام:العَقلُ وِلادَةٌ، و العِلمُ إفادَةٌ. ۱
امام على عليه السلام:خرد، مادر زادى است و دانش، به دست آوردنى.
۱.كنز الفوائد: 1/56.
رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله:صِفَةُ العاقِلِ أن يَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيهِ، و يَتَجاوَزَ عَمَّن ظَلَمَهُ، و يَتَواضَعَ لِمَن هُوَ دونَهُ، و يُسابِقَ مَن فَوقَهُ في طَلَبِ البِرِّ، و إذا أرادَ أن يَتَكَلَّمَ تَدَبَّرَ؛ فإنْ كانَ خَيرا تَكَلَّمَ فغَنِمَ، و إن كانَ شَرّا سَكَتَ فسَلِمَ، و إذا عَرَضَت لَهُ فِتنَةٌ استَعصَمَ بِاللّهِ و أمسَكَ يَدَهُ و لِسانَهُ، و إذا رَأى فَضيلَةً انتَهَزَ بِها، لا يُفارِقُه الحَياءُ، و لا يَبدو مِنهُ الحِرصُ، فتِلكَ عَشرُ خِصالٍ يُعرَفُ بِها العاقِلُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:ويژگى خردمند اين است كه در برابر رفتار جاهلانه نادان نسبت به خود بردبارى نشان مى دهد، از كسى كه به او ستم كرده است در مى گذرد، در برابر فرو دست خود فروتن است، از فرادست خود در طلب نيكى پيشى مى گيرد، چون بخواهد سخن بگويد مى انديشد، اگر آنچه مى خواهد بگويد خوب بود مى گويد و بهره مند مى شود و اگر بد بود خاموشى مى گزيند و سالم مى ماند، هر گاه با فتنه اى رو به رو شود به خدا پناه مى برد و دست و زبان خود را نگه مى دارد، هر گاه فضيلتى بيند آن را غنيمت مى شمارد، شرم و حيا از او جدا نمى شود و آزمندى از او سر نمى زند؛ اينها ده خصلتند كه خردمند به آنها شناخته مى شود.
۱.تحف العقول: 28.
الإمامُ عليٌّ عليه السلام:العاقِلُ مَن وَعَظَتهُ التَّجارِبُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه تجربه ها او را پند آموزند.
۱.تحف العقول: 85.
عنه عليه السلام:العاقِلُ يَطلُبُ الكَمالَ، الجاهِلُ يَطلُبُ المالَ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كمال و نادان مال مى جويد.
۱.غرر الحكم: 579.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن أحرَزَ أمرَهُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه كار خود را استوار مى دارد.
۱.غرر الحكم: 1113.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن صَدَّقَ أقوالَهُ أفعالُهُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه كردارهاى او گفتارش را تصديق كند.
۱.غرر الحكم: 1390.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن وَقَفَ حَيثُ عَرَفَ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه هر جا شناخت همان جا بايستد [در برابر حق معترف و تسليم باشد].
۱.غرر الحكم: 1391.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن عَقَلَ لِسانَهُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه زبان خود را در بند كشد.
۱.غرر الحكم: 502.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن يَزهَدُ فيما يَرغَبُ فيهِ الجاهِلُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه به آنچه نادان راغب است، بى رغبت باشد.
۱.غرر الحكم: 1523.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن أحسَنَ صَنائعَهُ، و وَضَعَ سَعيَهُ في مَواضِعِه. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه احسانهاى خود را نيكو به جا آورد و كوشش خود را در جاى خود به كار گيرد.
۱.غرر الحكم: 1798.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَنِ اتَّهَمَ رَأيَهُ، و لَم يَثِقْ بِكُلِّ ما تُسَوِّلُ لَهُ نَفسُهُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه انديشه خود را متّهم كند و به هر چيزى كه نفْسش در نظر او مى آرايد، اعتماد نكند.
۱.غرر الحكم: 1851.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن سَلَّمَ إلَى القَضاءِ و عَمِلَ بِالحَزمِ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه تسليم قضا [ى الهى] باشد و با هشيارى و احتياط عمل كند.
۱.غرر الحكم: 2195.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن صانَ لِسانَهُ عَنِ الغيبَةِ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند كسى است كه زبان خود را از غيبت نگه دارد.
۱.غرر الحكم: 1955.
عنه عليه السلام:العاقِلُ لا يَتَكَلَّمُ إلاّ بِحاجَتِهِ أو حُجَّتِهِ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند جز به هنگام نياز يا بيان دليل و حجّت، زبان به سخن نمى گشايد.
۱.غرر الحكم: 1732.
عنه عليه السلام:العاقِلُ إذا سَكَتَ فَكَّرَ، و إذا نَطَقَ ذَكَرَ، و إذا نَظَرَ اعتَبَرَ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند هر گاه خاموش باشد مى انديشد و هر گاه سخن گويد از خدا ياد كند و هر گاه بنگرد عبرت آموزد.
۱.غرر الحكم: 1813.
عنه عليه السلام:العاقِلُ إذا عَلِمَ عَمِلَ، و إذا عَمِلَ أخلَصَ، و إذا أخلَصَ اعتَزَلَ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند هر گاه بداند عمل مى كند و هر گاه عمل كند از روى اخلاص انجام دهد و هر گاه اخلاص ورزد كناره گيرد.
۱.غرر الحكم: 1936.
عنه عليه السلام:العاقِلُ يَعتَمِدُ عَلى عَمَلِهِ، الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلى أمَلِهِ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند به كارش تكيه مى كند و نادان به آرزويش.
۱.غرر الحكم: 1240.
عنه عليه السلام:العاقِلُ يَجتَهِدُ في عَمَلِهِ، و يُقَصِّرُ مِن أمَلِهِ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند در عمل خود مى كوشد و از آرزوى خويش مى كاهد.
۱.غرر الحكم: 1966.
عنه عليه السلام:العاقِلُ لا يَفرُطُ بِهِ عُنفٌ، و لا يَقعُدُ بِهِ ضَعفٌ. ۱
امام على عليه السلام:قدرت، خردمند را به افراط كارى نمى كشاند و ناتوانى او را از پاى نمى نشاند.
۱.غرر الحكم: 1995.
عنه عليه السلام:العاقِلُ يَتَقاضى نَفسَهُ بِما يَجِبُ عَلَيهِ، و لا يَتَقاضى لِنَفسِه بِما يَجِبُ لَهُ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند در قبال وظايفى كه دارد از نفْس خود باز خواست مى كند و براى وظايفى كه ديگران در قِبال او دارند براى نفْس خود [از مردم] باز خواست نمى كند [بلكه گذشت مى كند].
۱.غرر الحكم: 2066.
عنه عليه السلام:العاقِلُ يَألِفُ مِثلَهُ، الجاهِلُ يَميلُ إلى شَكلِه. ۱
امام على عليه السلام:خردمند با همتاى خود انس مى گيرد؛ نادان به همانند خود مى گرايد.
۱.غرر الحكم: 326، 327.
عنه عليه السلام:العاقِلُ لا يُحَدِّثُ مَن يَخافُ تَكذيبَهُ، و لا يَسألُ مَن يَخافُ مَنعَهُ، و لا يَقدُمُ عَلى ما يَخافُ العُذرَ مِنهُ، و لا يَرجو مَن لا يُوثَقُ بِرَجائهِ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند به كسى كه مى ترسد سخنش را دروغ شمارد سخنى نمى گويد و از كسى كه مى ترسد دريغ ورزد چيزى نمى طلبد و كارى كه مى ترسد به عذرخواهى بينجامد انجام نمى دهد و به كسى كه نمى شود به او اميد بست اميد نمى بندد.
۱.المحاسن: 1/311/617.
عنه عليه السلام:إنَّ العاقِلَ يَتَّعِظُ بِالأدَبِ، و البَهائمُ لا تَتَّعِظُ إلاّ بِالضَّربِ. ۱
امام على عليه السلام:خردمند، با ادب (تربيت) پند مى گيرد و حيوانات جز با زدن عبرت نمى گيرند.
۱.غرر الحكم: 3560.
عنه عليه السلام:ثَروَةُ العاقِلِ في عِلمِهِ و عَمَلِهِ، ثَروَةُ الجاهِلِ في مالِهِ و أمَلِهِ. ۱
امام على عليه السلام:دارايى خردمند در دانش و كار اوست؛ دارايى نادان در مال و آرزوى اوست.
۱.غرر الحكم: 4708 ـ 4709.
عنه عليه السلام:نِصفُ العاقِلِ احتِمالٌ، و نِصفُهُ تَغافُلٌ. ۱
امام على عليه السلام:نيمى از [كار] خردمند، تحمّل كردن است و نيم ديگرش چشم پوشى.
۱.غرر الحكم: 9968.
عنه عليه السلام:كَلامُ العاقِلِ قُوتٌ، و جَوابُ الجاهِلِ سُكوتٌ. ۱
امام على عليه السلام:سخن خردمند، خوراك [جان]است و پاسخ به نادان، سكوت.
۱.غرر الحكم: 7224.
عنه عليه السلام:صَدرُ العاقِلِ صُندوقُ سِرِّهِ. ۱
امام على عليه السلام:سينه خردمند، صندوق راز اوست.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 6.
عنه عليه السلام:قَبيحُ عاقِلٍ خَيرٌ مِن حَسَنِ جاهِلٍ. ۱
امام على عليه السلام:[كار] زشت خردمند، بهتر از [كار] زيباى نادان است.
۱.غرر الحكم: 6787.
عنه عليه السلام:غَضَبُ الجاهِلِ في قَولِهِ، و غَضَبُ العاقِلِ في فِعلِهِ. ۱
امام على عليه السلام:خشم نادان در گفتار اوست و خشم خردمند در رفتارش.
۱.كنز الفوائد: 1/199.
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام:العاقِلُ لا يَستَخِفُّ بأحـدٍ. ۱
امام صادق عليه السلام:خردمند هيچ كس را خوار نمى شمارد.
۱.تحف العقول: 320.
عنه عليه السلام:العاقِلُ مَن كانَ ذَلولاً عِندَ إجابَةِ الحَقِّ. ۱
امام صادق عليه السلام:خردمند كسى است كه در پذيرش حق رام باشد.
۱.بحار الأنوار: 1/130/16.
عنه عليه السلام:لا يُلسَعُ العاقِلُ مِن جُحرٍ مَرَّتَينِ. ۱
امام صادق عليه السلام:خردمند، از يك سوراخ دوبار گزيده نمى شود.
۱.الإختصاص: 245.
مصباحُ الشريعةِـ فيما نسبه إلى الإمامِ الصّادقِ عليه السلام ـ: العاقِلُ لا يُحَدِّثُ بِما يُنكِرُهُ العُقولُ، و لا يَتَعَرَّضُ لِلتُّهَمَةِ. ۱
مصباح الشريعهـ در آنچه كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ: خردمند سخنى را كه خردها نمى پذيرند نمى گويد و خود را در معرض تهمت قرار نمى دهد.
۱.مصباح الشريعة: 223.
الإمامُ الكاظمُ عليه السلام:إنَّ العاقِلَ لا يُحَدِّثُ مَن يَخافُ تَكذيبَهُ، و لا يَسألُ مَن يَخافُ مَنعَهُ، و لا يَعِدُ ما لا يَقدِرُ عَلَيهِ، و لا يَرجو ما يُعَنَّفُ بِرَجائهِ، و لا يَتَقَدَّمُ عَلى ما يَخافُ العَجزَ عَنهُ. ۱
امام كاظم عليه السلام:خردمند به كسى كه مى ترسد تكذيبش كند، سخنى نمى گويد و از كسى كه مى ترسد مضايقه كند، چيزى نمى خواهد و و عده اى را كه از عهده انجامش برنمى آيد، نمى دهد و به آنچه كه در اميدواريش سرزنش شود، اميد نمى بندد و به كارى كه مى ترسد در آن درماند اقدام نمى ورزد.
۱.تحف العقول: 390.
عنه عليه السلام:إنَّ العاقِلَ اللَّبيبَ مَن تَرَكَ ما لا طاقَةَ لَهُ بِهِ، و أكثَرُ الصَّوابِ في خِلافِ الهَوى. ۱
امام كاظم عليه السلام:خردمندِ صاحب دل كسى است كه آنچه را در توان او نيست فرو گذارد و بيشترين درستى، در مخالفت با هواى نفْس است.
۱.تحف العقول: 399.
عنه عليه السلام:إنَّ العاقِلَ رَضِـيَ بِالدُّونِ مِنَ الدّنيا مَعَ الحِكمَةِ، و لَم يَرضَ بِالدُّونِ مِنَ الحِكمَةِ مَعَ الدّنيا؛ فَلِذلكَ رَبِحَت تِجارَتُهُم. ۱
امام كاظم عليه السلام:خردمند به كم و كاست دنيا در صورتى كه با حكمت توأم باشد خرسند است، ولى اگر دنيا را داشته باشد و از حكمت كم بهره باشد خرسند نيست؛ از اين رو تجارتشان سودمند گشت.
۱.الكافي: 1/17/12.