سلطه ناكثين بر بصره با حيله

شرح نهج البلاغةـ به نقل از ابو مخنف ـ: پس [از امضاى عهد نامه]طلحه و زبير گفتند: اگر على بيايد و ما اين چنين اندك و ناتوان باشيم، گردن ما را خواهد زد. از اين رو، تصميم به نامه نگارى با قبيله ها و دلجويى از اعراب گرفتند. به سوى برجستگان و رؤسا و بزرگان، پيك فرستادند و آنان را به خونخواهى عثمان و كنار زدن على عليه السلام و بيرون راندن عثمان بن حنيف از بصره، فرا خواندند. قبيله هاى اَزْد و ضِبّه و قيس بن عيلان، در اين كار با آنان بيعت كردند، جز يك يا دو نفر از مردان اين قبيله ها كه از اين كار، ناخرسند بودند و از چشم آنان پنهان شدند. ناكثين به سوى هلال بن وكيع تميمى فرستادند؛ ولى او نزد آنان نيامد. طلحه و زبير به خانه او رفتند؛ امّا هلال، خود را از آنها پنهان كرد. مادرش به وى گفت: تاكنون كسى

مروج الذهبـ در گزارش اهل جمل ـ: آنان وارد بصره شدند. عثمان بن حنيف [با ياران خود]به سوى آنان حركت كرد و جلوى آنان را گرفت و ميان آنان، جنگى به پا خاست. سپس آنان بر كنار گذاشتن جنگ تا آمدن على عليه السلام صلح كردند. آن گاه در يكى از شب ها بر عثمان بن حنيف، شبيخون زدند و او را به اسارت گرفتند و كتك زدند و موهاى ريش او را كَندند. سپس پشيمان شدند و بر جانِ بازماندگان خود در مدينه از سوى برادر عثمان (يعنى سهل بن حنيف) و ساير انصار، احساس خطر كردند و از اين رو، وى را آزاد ساختند. سپس به سوى بيت المال رفتند. نگهبانان و كليدداران كه از سبابجه (از مردمان سند) بودند، راه بر آنان بستند، بجز زخميان، هفتاد نفر از آنان (نگهبانان) كشته شدند كه پنجاه نفرشان را پس از اسارت و شكنجه، گردن زدند. اينان،

تاريخ الطبرىـ به نقل از زُهْرى، در گزارش اهل جمل ـ: آنان وارد بصره شدند، در حالى كه عثمان بن حنيف، حكمران آن بود. عثمان به آنان گفت: چه خُرده اى بر پيشوايتان [على عليه السلام]مى گيريد؟ گفتند: او را در خلافت، از خود، شايسته تر نمى دانيم، در حالى كه او هر كارى خواسته، كرده است. عثمان گفت: او مرا بر اين شهر گمارده است. اينك برايش نامه مى نويسم و او را از اهداف شما آگاه مى سازم، به شرط آن كه تا پاسخ او به دست ما برسد، نماز را من امامت كنم. آنان بر اين امر، توافق كردند و عثمان، نامه را نوشت. دو روز نگذشته بود كه بر او يورش بردند و در منطقه زابوقه، نزديكى [ويرانه هاى]شهر رزق، به پيكار با او برخاستند و بر عثمان بن حنيفْ پيروز شدند، او را به اسارت گرفتند و خواستند او را به قتل برسانند؛ ولى

أنساب الأشرافـ به نقل از ابو مخنف ـ: اهل بصره دو دسته شدند. دسته اى با عايشه و همراهانش بودند، و دسته اى ديگر با عثمان بن حنيف.[همه]آماده پيكار شدند و به منطقه زابوقه رسيدند. صبحگاهان، عثمان بن حنيف بر آنان، يورش بُرد و با آنان جنگ سختى كرد. كشته ها در ميانشان بسيار شد و زخميان، پراكنده افتادند. پس آنان خواهان صلح شدند و در ميان خود، صلح نامه اى تا آمدن على عليه السلام نگاشتند كه هيچ يك در بازارها و راه ها متعرّض ديگرى نشوند و دارالحكومه، بيت المال و مسجد، در اختيار عثمان بن حنيف باشد و طلحه و زبير و همراهانشان به هر كجا كه خواستند، بروند. سپس دو طرفِ مخاصمه بازگشتند و سلاح بر زمين گذاشتند. طلحه و زبير با يكديگر به گفتگو نشستند. طلحه گفت: به خدا سوگند، اگر على وارد بصره گردد، گردن ما را

الإمامة والسياسة:گزارش كرده اند كه چون ميان دو طرف (بصريان و جَمليان) اختلاف شد، بر اين مصالحه كردند كه دارالحكومه، مسجد و بيت المال، زير نظر عثمان بن حنيف باشد و ياران عثمان، هر كجا كه خواستند، بروند و نيز طلحه و زبير و همراهانشان هر كجا كه خواستند، اقامت كنند تا على عليه السلام از راه برسد. آن گاه اگر بر قول حقْ اتّحاد كردند، همه در آنچه مردم پذيرفته اند، داخل گردند و اگر اختلاف شد، هر گروه به دنبال خواسته هاى خود رود و بر اين [عهدنامه]، پيمان و ميثاق الهى، ذمّه پيامبر صلى الله عليه و آله و گواهانى را از دو طرف به گواهى گرفتند. آن گاه، عثمان بازگشت و وارد دارالحكومه شد و به يارانش دستور داد كه به خانه هاى خود بروند و سلاح بر زمين گذارند. مردم [نيز] پراكنده شدند. عثمان بن حنيف، چند روزى

الجملـ در گزارش وقايع پس از مصالحه عثمان بن حنيف با اهل جمل ـ: طلحه و زبير به دنبال غافلگير كردن عثمان بودند تا اين كه در شبى تاريك و توفانى، آن دو به همراه يارانشان بيرون آمدند و وارد دارالحكومه شدند، در حالى كه عثمان بن حنيف از آنان غافل بود. بر در قصر [حكومتى]، گروهى از سربازان سِنْدى بودند كه از بيت المال، پاسدارى مى كردند. آنان (سِنْديان)، گروهى از سياهان هندى بودند كه مسلمان شده بودند و از كثرت سجده، پيشانى هايشان پينه بسته بود و عثمان بن حنيف، در پاسدارى از بيت المال و دارالحكومه به آنان اطمينان داشت. جمليان، از چهار سو بر آنان يورش بُردند و آنان را در محاصره قرار دادند و بر آنان شمشير كشيدند و چهل تن از آنان را با فجيع ترين وضع به قتل رساندند. اين كار را زبير به تنهايى بر عهده