مصالحه حاكم بصره با ناكثين
2 حدیث
الجمل:ثُمَّ إنَّهُم تَداعَوا إلَى الصُّلحِ، ودَخَلَ بَينَهُمُ النّاسُ لِما رَأَوا مِن عَظيمِ مَا ابتُلوا بِهِ، فَتَصالَحوا عَلى أنَّ لِعثمانَ بنِ حُنَيفٍ دارَ الإِمارَةِ وَالمَسجِدَ وبَيتَ المالِ، ولِطَلحَةَ وَالزُّبَيرِ وعائِشَةَ ما شاؤوا مِنَ البَصرَةِ ولا يُهاجونَ حَتّى يَقدِمَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَإِن أحَبّوا عِندَ ذلِكَ الدُّخولَ في طاعَتِهِ، وإن أحبّوا أن يُقاتِلوا، وكَتَبوا بِذلِكَ كِتابا بَينَهُم، وأوثَقوا فيهِ العُهودَ وأكَّدوها، وأشهَدُوا النّاسَ عَلى ذلِكَ، ووُضِعَ السِّلاحُ، واُمِنَ عُثمانُ بنُ حُنَيفٍ عَلى نَفسِهِ وتَفَرَّقَ النّاسُ عَنهُ. ۱
الجمل:سپس [هر دو طرف درگير در جنگ] به صلح فرا خواندند و مردم، چون شدّت گرفتارى ها را ديدند، در اين مصالحه شركت كردند كه دارالحكومه و مسجد و بيت المال، در اختيار عثمان بن حنيف باشد و طلحه و زبير و عايشه، به هر كجاى بصره كه مى خواهند، بروند و به يكديگر حمله نكنند تا امير مؤمنان وارد شود. آن گاه اگر خواستند، تَن به اطاعت او دهند و اگر خواستند، پيكار كنند. اين مطلب را به صورت نوشته درآوردند و بر آن، پيمان هاى اكيد بستند و مردم را بر اين امر، گواه گرفتند. سپس اسلحه ها بر زمين گذارده شد و عثمان بن حنيف، در خود، احساس امنيت كرد و لشكريان [وى] از گِردش پراكنده شدند.
۱.الجمل: ص 279 وراجع المناقب لابن شهر آشوب: ج 3 ص 150 وتاريخ خليفة بن خيّاط: ص 136.
شرح نهج البلاغة عن أبي مِخنَفـ في بَيانِ نَصِّ مُعاهَدَةِ الصُّلحِ ـ:
هذا مَا اصطَلَحَ عَلَيهِ عُثمانُ بنُ حُنَيفٍ الأَنصارِيُّ ومَن مَعَهُ مِنَ المُؤمِنينَ مِن شيعَةِ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ، وطَلحَةُ وَالزُّبَيرُ ومَن مَعَهُما مِنَ المُؤمِنينَ وَالمُسلِمينَ مِن شيعَتِهِما؛ أنَّ لِعُثمانَ بنِ حُنَيفٍ دارَ الإِمارَةِ وَالرُّحبَةَ وَالمَسجِدَ وبَيتَ المالِ وَالمِنبَرَ، وأنَّ لِطَلحَةَ وَالزُّبَيرِ ومَن مَعَهُما أن يَنزِلوا حَيثُ شاؤوا مِنَ البَصرَةِ، ولا يُضارَّ بَعضُهُم بَعضا في طَريقٍ ولا فُرضَةٍ ۱ ولا سوقٍ ولا شِرعَةٍ ولا مِرفَقٍ حَتّى يَقدَمَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ، فَإِن أحَبّوا دَخَلوا فيما دَخَلَت فيهِ الاُمَّةُ، وإن أحَبّوا لَحِقَ كُلُّ قَومٍ
شرح نهج البلاغةـ به نقل از ابو مخنف، در گزارش متن عهد نامه صلح ـ: اين است آنچه عثمان بن حنيف انصارى و مؤمنان همراهش از پيروان اميرمؤمنان على بن ابى طالب، با طلحه و زبير و همراهانش از مؤمنان و پيروان مسلمانشان، بر آن، مصالحه نمودند:
همانا دارالحكومه، رُحْبه ۳، مسجد، بيت المال و منبر، در اختيار عثمان بن حنيف باشد و طلحه و زبير و همراهانشان حق دارند كه هر كجاى بصره كه مى خواهند، منزل كنند و كسى از طرفين، حق ندارد به ديگرى در راه و آب گاه و بازار و آب راه و استراحتگاه، آسيبى برساند تا اميرمؤمنان على بن ابى طالب به بصره بيايد. پس اگر [طرف مقابل] مايل بودند، در آنچه امّت داخل شده اند، وارد شوند [كه هيچ]؛ و اگر نخواستند، هر گروه به سمت خواسته هاى خود رود، يا جنگ و يا صلح، يا بيرون رفتن و يا