حدیث دربارهعذرخواهى از امام
الجمل عن هاشم بن مساحق القرشي:حَدَّثَني أبي أنَّهُ لَمَّا انهَزَمَ النّاسُ يَومَ الجَمَلِ اجتَمَعَ مَعَهُ طائِفَةٌ مِن قُرَيشٍ فيهِم مَروانُ بنُ الحَكَمِ، فَقالَ بَعضُهُم لِبَعضٍ: وَاللّهِ لَقَد ظَلَمنا هذَا الرَّجُلَ ـ يَعنونَ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام ـ ونَكَثنا بَيعَتَهُ مِن غَيرِ حَدَثٍ، وَاللّهِ لَقَد ظَهَرَ عَلَينا، فَما رَأَينا قَطُّ أكرَمَ سِيرَةً مِنهُ، ولا أحسَنَ عَفوا بَعدَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله؛ فَقوموا حَتّى نَدخُلَ عَلَيهِ ونَعتَذِرَ إلَيهِ مِمّا صَنعَناهُ.
قالَ: فَصِرنا إلى بابِهِ، فَاستَأذَنّاهُ فَأَذِنَ لَنا، فَلَمّا مَثَلنا بَينَ يَدَيهِ جَعَلَ مُتَكَلِّمُنا يَتَكَلَّمُ.
فَقالَ عليه السلام: أنصِتوا أكفِكُم، إنَّما أنَا بَشَرٌ مِثلُكُم؛ فَإِن قُلتُ حَقّا فَصَدِّقوني، وإن قُلتُ باطِلاً فَرُدّوا عَلَيَّ.
أنشُدُكُمُ اللّهَ! أ تعلَمون أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَمّا قُبِضَ كُنتُ أنَا أولَى النّاسِ بِهِ وبِالنّاسِ مِن بَعدِهِ؟ قُلنا: اللّهُمَّ نَعَم.
قالَ: فَعَدَلتُم عَنّي وبايَعتُم أبا بَكرٍ، فَأَمسَكتُ ولَم اُحِبَّ أن أشُقَّ عَصَا المُسلِمينَ، واُفَرِّقَ بَينَ جَماعَتِهِم؛ ثُمَّ إنَّ أبا بَكرٍ جَعَلَها لِعُمَرَ مِن بَعدِهِ فَكَفَفتُ، ولَم اُهِجِ النّاسَ، وقَد عَلِمتُ أنّي كُنتُ أولَى النّاسِ بِاللّهِ وبِرَسولِهِ وبِمَقامِهِ، فَصَبَرتُ حَتّى قُتِلَ عُمَرُ، وجَعَلَني سادِسَ سِتَّةٍ، فَكَفَفُت ولَم اُحِبَّ أن اُفَرِّقَ بَينَ المُسلِمينَ، ثُمَّ بايَعتُم عُثمانَ فَطَعَنتُم عَلَيهِ فَقَتَلتُموهُ وأنَا جالِسٌ في بَيتي، فَأَتَيتُموني وبايَعتُموني كَما بايَعتُم أبا بَكرٍ وعُمَرَ؛ فَما بالُكُم وفَيتُم لَهُما ولَم تَفوا لي؟! ومَا الَّذي مَنَعَكُم مِن نَكثِ بَيعَتِهِما ودَعاكُم إلى نَكِث بَيعَتي؟
فَقُلنا لَهُ: كُن يا أميرَ المُؤمِنينَ كَالعَبدِ الصّالِحِ يُوسُفَ إذ قالَ: «لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّ حِمِينَ» . ۱
فَقالَ عليه السلام: لا تَثريبَ عَلَيكُمُ اليَومَ، وإنَّ فيكُم رَجُلاً لَو بايَعَني بِيَدِهِ لَنَكَثَ بِأستِهِ ـ يَعني مَروانَ بنَ الحَكَمِ ـ. ۲
الجملـ به نقل از هاشم بن مُساحِق قُرَشى ـ: پدرم برايم گفت كه چون جمليان در جنگ جملْ شكست خوردند، گروهى از قريشيان كه در ميان آنها مروان بن حكم [نيز]بود، اجتماع كردند و به يكديگر گفتند: به خدا سوگند، ما به اين مرد، ستم روا داشتيم (مقصودشان اميرمؤمنان بود) و بيعت او را بدون عذر شكستيم. به خدا كه امروز بر ما پيروز گشته است. ما پس از پيامبر خدا، از او بزرگوارتر در روش و مَنش و با گذشت تر نديده ايم. برخيزيد تا نزد او برويم و از كردار خود در حضور او پوزش طلبيم.
[پدرم] گفت: به درِ خانه اش رفتيم. اجازه خواستيم. به ما اجازه داد. وقتى به حضورش رسيديم، سخنگوى ما خواست سخن بگويد كه فرمود: «شما ساكت باشيد تا من سخنى بگويم كه براى شما بسنده باشد. من هم بشرى مانند شمايم. اگر حق گفتم، مرا تصديق كنيد و اگر باطل گفتم، آن را از من نپذيريد. شما را به خدا، آيا مى دانيد كه چون پيامبر خدا وفات يافت، پس از او من نزديك ترين كس به وى و سزاوارترينِ مردم نسبت به خودشان بودم؟».
گفتيم: آرى به خدا.
فرمود: «آن گاه شما از من كناره گرفتيد و با ابو بكر، بيعت كرديد. من دست نگه داشتم و دوست نداشتم وحدت مسلمانان را برهم زنم و اتّحاد و اجتماع آنان را پراكنده سازم.
سپس ابو بكر، پس از خود، حكومت را به عمر سپرد و من دست نگه داشتم و مردم را تحريك نكردم، با اين كه مى دانستم نزديك ترين فرد به خدا و پيامبرش و جايگاه او هستم و صبر كردم تا عمر، كشته شد و مرا يكى از شش نفر [شوراى خود] قرار داد. باز هم دست نگه داشتم و دوست نداشتم بين مسلمانان، تفرقه ايجاد كنم.
آن گاه شما با عثمان بيعت كرديد و سپس بر او خُرده گرفتيد و او را كشتيد، در حالى كه من در خانه ام نشسته بودم. پس به سراغ من آمديد و با من بيعت كرديد، آن گونه كه با ابو بكر و عمر بيعت كرده بوديد. شما را چه شد كه در بيعت با آن دو وفادار بوديد و با من وفا نكرديد؟ و چه چيزى شما را از شكستن بيعتِ آن دو باز داشت و به شكستن بيعت من وا داشت؟».
به وى گفتيم: اى اميرمؤمنان! مانند بنده صالح خدا يوسف باش، آن جا كه گفت: «امروز بر شما سرزنشى نيست. خدا شما را مى آمرزد و او مهربان ترينِ مهربانان است» .
آن گاه فرمود: «امروز، سرزنشى بر شما نيست كه در ميان شما مردى است كه اگر با دستش با من بيعت كند با مقعدش آن را مى شكند» و مقصودش مروان بن حكم بود.