حدیث دربارهسخنرانى امام على به هنگام حركت به سمت بصره
شرح نهج البلاغة عن الكلبي:لَمّا أرادَ عَلِيٌّ عليه السلام المَسيرَ إلَى البَصرَةِ، قامَ فَخَطَبَ النّاسَ، فَقالَ ـ بَعدَ أن حَمِدَ اللّهَ وصلّى عَلى رَسولِهِ صلى الله عليه و آله ـ: إنَّ اللّهَ لَمّا قَبَضَ نَبِيَّهُ استَأثَرَت عَلَينا قُرَيشٌ بِالأَمرِ، ودَفَعَتنا عَن حَقٍّ نَحنُ أحَقُّ بِهِ مِنَ النّاسِ كافَّةً، فَرَأَيتُ أنَّ الصَّبرَ عَلى ذلِكَ أفضَلُ مِن تَفريِقِ كَلِمَةِ المُسلِمينَ وسَفكِ دِمائِهِم. وَالنّاسُ حَديثو عَهدٍ بِالإِسلامِ، وَالدّينُ يُمخَضُ مَخضَ الوَطبِ، ۱ يُفسِدُهُ أدنى وَهنٍ، ويَعكِسُهُ أقَلُّ خُلفٍ. فَوَلِيَ الأَمرَ قَومٌ لَم يَألوا في أمرِهِمُ اجتِهادا، ثُمَّ انتَقَلوا إلى دارِ الجَزاءِ، وَاللّهُ وَلِيُّ تَمحيصِ سَيِّئاتِهِم، وَالعَفوِ عَن هَفَواتِهِم.
فَما بالُ طَلحَةَ وَالزُّبَيرِ، ولَيسا مِن هذَا الأَمرِ بِسَبيلٍ! لَم يَصبِرا عَلَيَّ حَولاً ولا شَهرا حَتّى وَثَبا ومَرَقا، ونازَعاني أمرا لَم يَجعَلِ اللّهُ لَهُما إلَيهِ سَبيلاً، بَعدَ أن بايَعا طائِعَينِ غَيرَ مكرَهَينِ، يَرتَضِعانِ اُمّا قَد فَطَمَت، ويُحيِيانِ بِدعَةً قَد اُميتَت. أ دَمَ عُثمانَ زَعَما! وَاللّهِ مَا التَّبِعَةُ إلّا عِندَهُم وفيهِم، وإِنَّ أعظَمَ حُجَّتِهِم لَعَلى أنفُسِهِم، وأَنَا راضٍ بِحُجَّةِ اللّهِ عَلَيهِم وعَمَلِهِ فيهِم، فَإِن فاءا وأَنابا فَحَظَّهُما أحرَزا، وأَنفُسَهُما غَنِما، وأَعظِم بِها غَنيمَةً! وإِن أبَيا أعطَيتُهُما حَدَّ السَّيفِ، وكَفى بِهِ ناصِرا لِحَقٍّ، وشافِيا لِباطِلٍ!
ثُمَّ نَزَلَ. ۲
شرح نهج البلاغةـ به نقل از كلبى ـ: چون على عليه السلام آهنگ حركت به سوى بصره كرد، به پا خاست و براى مردم، سخنرانى كرد و پس از حمد خداوند و درود بر پيامبرش فرمود: «به راستى كه چون خداوندْ پيامبرش را قبض روح كرد، قريش، حكومت را از ما به يغما بردند و ما را از حقّى كه از همه مردم بدان شايسته تر بوديم، كنار زدند. چنين [مصلحت]ديدم كه صبر بر اين مسئله بهتر است از پراكندگى مسلمانان و ريخته شدن خون آنان.
مردم، تازه مسلمان بودند و دين، مانند مَشكِ شير و كَره در تلاطم بود كه كوچك ترين سستى اى آن را تباه مى كرد و كمترين اختلافى آن را وارونه مى ساخت. آن گاه [در پى تصميم من به صبر]، كار حكومت را كسانى به دست گرفتند كه در كارشان از هيچ كوششى فروگذار نكردند. سپس به سراى جزا رفتند و خداوند، عهده دار پاك كردن بدى هاى آنان و گذشت از لغزش هاى آنان است.
طلحه و زبير، چه فكر مى كنند، در حالى كه در حكومت، سهمى ندارند؟ آنان يك سال و حتّى يك ماه بر حكومت من صبر نياوردند و از جاى جهيدند و سركشى كردند و در مسئله اى با من به منازعه پرداختند كه خداوند، در آن، حقّى براى آنان قرار نداده است، آن هم پس از آن كه با ميل، و نه از روى اكراه، بيعت كردند. آنان از مادرى شير مى نوشند كه شيرش خشكيده است و بدعتى را زنده مى كنند كه ميرانده شده است.
آيا ادّعاى خونخواهى عثمان را دارند؟ به خدا سوگند كه مسئوليت گناه آن كار بر آنها و در ميان آنهاست و اين بزرگ ترين دليلشان، بر ضدّ خودشان است و من به حجّت خداوند بر آنان و رفتار او با آنان خشنودم. اگر آن دو بازگردند و توبه كنند، خود، سود بُرده اند و جانشان را مغتنم دانسته اند ـ كه چه غنيمت بزرگى است! ـ و اگر سر باز زنند، تيزى شمشير را به آنان نشان خواهم داد و شمشير، براى ياورى حق و درمان باطل، بسنده است».
آن گاه از منبر فرود آمد.