حدیث دربارهاهتمام ويژه به يتيمان

المناقب لابن شهر آشوب:نَظَرَ عَلِيٌّ إلَى امرَأَةٍ عَلى كَتِفِها قِربَةُ ماءٍ، فَأَخَذَ مِنهَا القِربَةَ فَحَمَلَها إلى مَوضِعِها، وسَأَلَها عَن حالِها فَقالَت: بَعَثَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ صاحِبي إلى بَعضِ الثُّغورِ فَقُتِلَ، وتَرَكَ عَلَيَّ صِبيانا يَتامى ولَيسَ عِندي شَيءٌ، فَقَد ألجَأَتنِي الضَّرورَةُ إلى خِدمَةِ النّاسِ. فَانصَرَفَ وباتَ لَيلَتَهُ قَلِقا. فَلَمّا أصبَحَ حَمَلَ زِنبِيلاً فيهِ طَعامٌ، فَقالَ بَعضُهُم: أعطِني أحمِلهُ عَنكَ. فَقالَ: مَن يَحمِلُ وِزري عَنّي يَومَ القِيامَةِ! فَأَتى وقَرَعَ البابَ، فَقالَت: مَن هذا؟ قالَ: أنَا ذلِكَ العَبدُ الَّذي حَمَلَ مَعَكِ القِربَةَ، فَافتَحي فَإِنَّ مَعي شَيئا لِلصِّبيانِ. فَقالَت: رَضِيَ اللّهُ عَنكَ وحَكَمَ بَيني وبَينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ! فَدَخَلَ وقالَ: إنّي أحبَبتُ اكتِسابَ الثَّوابِ فَاختاري بَينَ أن تَعجِنينَ ۱ وتَخبِزينَ، وبَينَ أن تُعَلِّلينَ ۲ الصِّبيانَ لأَِخبِزَ أنَا. فَقالَت: أنَا بِالخُبزِ أبصَرُ وعَلَيهِ أقدَرُ، ولكِن شَأنَكَ وَالصِّبيانَ؛ فَعَلِّلهُم حَتّى أفرُغَ مِنَ الخُبزِ. فَعَمَدَت إلَى الدَّقيقِ فَعَجَنَتهُ، وعَمَدَ عَلِيٌّ عليه السلام إلَى اللَّحمِ فَطَبَخَهُ، وجَعَلَ يُلقِمُ الصِّبيانَ مِنَ اللَّحمِ وَالتَّمرِ وغَيرِهِ، فَكُلَّما ناوَلَ الصِّبيانَ مِن ذلِكَ شَيئا قالَ لَهُ: يا بُنَيَّ، اجعَل عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ في حِلٍّ مِمّا مَرَّ في أمرِكَ. فَلَمَّا اختَمَرَ العَجينُ قالَت: يا عَبدَ اللّهِ، سَجِّرِ التَّنّورَ. فَبادَرَ لِسَجرِهِ، فَلَمّا أشعَلَهُ ولَفحَ في وَجهِهِ جَعَلَ يَقولُ: ذُق يا عَلِيُّ! هذا جَزاءُ مَن ضَيَّعَ الأَرامِلَ وَاليَتامى. فَرَأَتهُ امرَأَةٌ تَعرِفهُ فَقالَت: وَيحَكِ! هذا أميرُ المُؤمِنينَ. قالَ: فَبادَرَتِ المَرأَةُ وهِيَ تَقولُ: وا حَيايَ مِنكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ! فَقالَ: بَل وا حَيايَ مِنكِ يا أمَةَ اللّهِ فيما قَصَّرتُ في أمرِكِ! ۳
المناقب، ابن شهر آشوب:على عليه السلام، زنى را ديد كه مشك آبى بر دوش دارد. مشك را از او گرفت و تا خانه اش بُرد. آن گاه از احوالش پرسيد. زن گفت: على بن ابى طالب، شوهرم را به يكى از مناطق مرزى فرستاد. او كشته شد و كودكانى يتيم برايم به جاى گذاشت. چيزى ندارم و نياز، مرا به كلفتى مردم، وا داشته است. على عليه السلام بازگشت و آن شب را تا صبح، مضطرب بود. هنگامى كه صبح شد، زنبيلى غذا به دوش گرفت. برخى گفتند: بگذار به جاى تو بر دوش كشيم. فرمود: «چه كسى روز قيامت، گناه مرا بر دوش مى كشد؟». سپس به درِ خانه آمد و در را كوبيد. زن گفت: كيستى؟ فرمود: «بنده اى كه ديروز، مشك آبت را به دوش كشيد. در را باز كن. غذايى براى كودكان، همراه من است». زن گفت: خدا از تو خشنود باشد و ميان من و على بن ابى طالب، داورى كند! سپس داخل خانه شد و فرمود: «دوست مى دارم ثوابى به دست آورم. تو خمير مى كنى و نان مى پزى يا كودكان را سرگرم مى كنى تا من نان بپزم؟». زن گفت: من به پختن نان، آگاه تر و بر آن، توانمندترم. تو با كودكان باش و آنان را سرگرم كن، تا از پختن نان، فارغ شوم. زن به سوى آردها رفت و آنها را خمير كرد و على عليه السلام به سوى گوشت رفت و آن را پخت و از خرما و گوشت و ديگر خوراكى ها، لقمه به دهان كودكان مى گذاشت، و هرگاه كودكان، لقمه اى مى خوردند، به آنها مى گفت: «فرزندم! على بن ابى طالب را حلال كن به خاطر آنچه بر تو گذشته است». وقتى زن، آرد را خمير كرد، گفت: اى بنده خدا! تنور را روشن كن. على عليه السلام، شتابان، براى روشن كردنش حركت كرد. وقتى شعله ورش ساخت و به صورتش برخورد كرد، گفت: «اى على! بچش. اين است كيفر كسى كه بيوه زنان و يتيمان را رها سازد». زنى [ديگر] كه على عليه السلام را مى شناخت، او را ديد و گفت: واى بر تو اى زن! اين، امير مؤمنان است. راوى گويد: زن، با شتاب مى گفت: شرمنده ات هستم، اى امير مؤمنان! فرمود: «من شرمنده تو هستم، اى بنده خدا! از آن رو كه درباره ات كوتاهى كرده ام». ۴
۱.كذا في المصدر وبحار الأنوار، ومقتضى القواعد النحوية المعمول بها اليوم أن يقال: «أن تعجني وتخبزي. وتعلّلي»؛ لمكان «أنْ» الناصبة للفعل المضارع. لكن ذكر صاحب النحو الوافي أنّ بعض القبائل العربيّة يهملها، فلا ينصب بها المضارع برغم استيفائها شروط نصْبه؛ كقراءة من قرأ قوله تعالى: «وَالْوَ لِدَ تُ يُرْضِعْنَ أَوْلَـدَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ» برفع المضارع «يتمُّ» على اعتبار «أنْ» مصدريّة مهملة. والأنسب اليوم ترك هذه اللغة لأهلها، والاقتصار على الإعمال؛ حرصاً على الإبانة، وبُعداً عن الإلباس (النحو الوافي: ج 4 ص 267).
۲.عَلَّلَهُ بطعامٍ وحديثٍ ونحوهما: شَغَلَهُ بهما (لسان العرب: ج 11 ص 469 «علل»).
۳.المناقب لابن شهر آشوب: ج 2 ص 115، بحار الأنوار: ج 41 ص 52 و راجع: ج 10 ص 292 (إمام المستضعفين).
۴.ر. ك: ج 10 ص 293 (پيشواى مستضعفان).

احادیث دیگر این موضوع

۴
كشف اليقين:گزارش شده كه على عليه السلام، شبى بر زنى تهى دستْ عبور كرد كه كودكانى خردسال داشت و از گرسنگى گريه مى كردند. آن زن، كودكان را مشغول و سرگرم مى كرد تا بخوابند، و آتشى زير ديگى كه فقط آب داشت، برافروخته بود، تا كودكان گمان برند كه در ديگ، غذايى است كه برايشان مى پَزَد. امير مؤمنان، از حال زن آگاه شد. به سوى خانه اش راه افتاد، در حالى كه قنبر نيز با او بود. سپس زنبيلى خرما و كيسه اى آرد و مقدارى چربى، برنج و نان برداشت و بر دوشش نهاد. قنبر خواست آن را بر دوش كشد، نگذاشت. وقتى به خانه زن رسيد، اجازه ورود خواست. زن، اجازه داخل شدن داد. سپس مقدارى برنج در ديگ ريخت با مقدارى چربى. وقتى كه از پختن آن فارغ شد، آن را در اختيار كودكان گذاشت و از آنها خواست كه بخورند. وقتى سير شدند، شروع كرد به دور اتاق گشتن و صداى «بَع بَع» در آوردن، و آنها مى خنديدند. وقتى از خانه بيرون آمد، قنبر به وى گفت: سرورم! ديشب امرى شگفت ديدم كه علّت بعضى از آن را دانستم و آن، بر دوش كشيدن توشه براى كسب ثواب بود؛ امّا علّت گشتن دور خانه بر دست و پا و صداى «بع بع» درآوردن را ندانستم! فرمود: «اى قنبر! من بر اين كودكان، وارد شدم، حال آن كه از شدّت گرسنگى گريه مى كردند. دوست داشتم از نزد آنان بيرون روم، در حالى كه با سيرى مى خندند و راهى [براى خنداندن كودكان] جز آنچه انجام دادم، نيافتم».