حدیث دربارهشُرَيح قاضى
نهج البلاغة:رُوِيَ أنَّ شُرَيحَ بنَ الحارِثِ قاضِيَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام اشتَرى عَلى عَهدِهِ دارا بِثَمانين دينارا، فَبَلَغَهُ ذلِكَ فَاستَدعى شُرَيحا وقالَ لَهُ:
بَلَغَني أنَّكَ ابتَعتَ دارا بِثَمانين دينارا، وكَتَبتَ لَها كِتابا، وأشهَدتَ فيهِ شُهودا!
فَقالَ لَهُ شُرَيحٌ: قَد كانَ ذلِكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ.
قالَ: فَنَظَرَ إلَيهِ نَظَرَ المُغضَبِ ثُمَّ قالَ لَهُ: يا شُرَيحُ! أما إنَّهُ سَيَأتيكَ مَن لا يَنظُرُ في كِتابِكَ، ولا يَسأَلُكَ عَن بَيِّنَتِكَ حَتّى يُخرِجَكَ مِنها شاخِصا، ويُسلِمَكَ إلى قَبرِكَ خالِصا. فَانظُر يا شُرَيحُ! لا تَكونُ ابتَعتَ هذِهِ الدّارَ مِن غَيرِ مالِكَ، أو نَقَدتَ الثَّمَنَ مِن غَيرِ حَلالِكَ؛ فَإِذا أنتَ قَد خَسِرتَ دارَ الدُّنيا ودارَ الآخِرَةِ. أما إنَّكَ لَو كُنتَ أتَيتَني عِندَ شَرائِكَ مَا اشتَرَيتَ، لَكَتَبتُ لَكَ كِتابا عَلى هذِهِ النُّسخَةِ، فَلَم تَرغَب في شِراءِ هذِهِ الدّارِ بِدِرهَمٍ فَما فَوقُ. وَالنُّسخَةُ هذِهِ:
هذا مَا اشتَرى عَبدٌ ذَليلٌ مِن مَيِّتٍ قد أُزعِجَ لِلرَّحيلِ، اشتَرى مِنهُ دارا مِن دارِ الغُرورِ من جانِبِ الفانينَ، وخِطَّةِ الهالِكينَ، وتَجمَعُ هذِهِ الدّارَ حُدودٌ أربَعَةٌ: الحَدُّ الأَوَّلُ يَنتَهي إلَى دَواعِي الآفاتِ، وَالحَدُّ الثّاني يَنتَهي إلى دَواعِي المُصيباتِ، وَالحَدُّ الثّالِثُ يَنتَهي إلَى الهَوَى المُردي، وَالحَدُّ الرّابِعُ يَنتَهي إلَى الشَّيطانِ المُغوي، وفيهِ يُشرَعُ بابُ هذِهِ الدّارِ.
اِشتَرى هذَا المُغتَرُّ بِالأَمَلِ، مِن هذَا المُزعَجِ بِالأَجَلِ هذِهِ الدّارَ بِالخُروجِ مِن عِزِّ القَناعَةِ، وَالدُّخولِ في ذُلِّ الطَّلَبِ وَالضَّراعَةِ؛ فَما أدرَكَ هذَا المُشتَري فيما اشتَرى مِنهُ مِن دَرَكٍ.
فَعلى مُبَلبِلِ أجسامِ المُلوكِ، وسالِبِ نُفوسِ الجَبابِرَةِ، ومُزيلِ مُلكِ الفَراعِنَةِ، مِثلِ كَسرى وقَيصَرَ، وتُبَّعٍ وحِميَرَ، ومَن جَمَعَ المالَ عَلَى المالِ فَأَكثَرَ، ومَن بَنى وشَيَّدَ وزَخرَفَ، ونَجَّدَ ۱ وادَّخَرَ، وَاعتَقَدَ ونَظَرَ بِزَعمِهِ لِلوَلَدِ ـ إشخاصُهُ ۲ جَميعاً إلى مَوقِفِ العَرضِ وَالحِسابِ، ومَوضِعِ الثَّوابِ وَالعِقابِ إذا وَقَعَ الأَمرُ بِفَصلِ القَضاءِ «وَ خَسِرَ هُنَالِكَ الْمُبْطِـلُونَ» ۳ شَهِدَ عَلى ذلِكَ العَقلُ إذا خَرَجَ مِن أسرِ الهَوى وسَلِمَ مِن عَلائِقِ الدُّنيا. ۴
نهج البلاغه:گزارش شده كه شريح بن حارث، قاضى امير مؤمنان، خانه اى در دوران حكومت وى، به هشتاد دينار خريدارى كرد. اين خبر به على عليه السلام رسيد. شريح را خواست و به وى فرمود: «به من خبر رسيده است كه خانه اى را به هشتاد دينار خريده اى و برايش سند نوشته اى و گواهانى بر آن گرفته اى».
شريح گفت: همين طور است، اى اميرمؤمنان!
[راوى گويد:] خشم آلود به وى نگاه كرد و فرمود: «اى شريح! بدان كه به زودى كسى سراغت آيد كه در سندت ننگرد و از گواهانت نپرسد، تا اين كه تو را از خانه بيرون كرده، به گور، تسليمت كند، برهنه از همه چيز. اى شريح! بنگر مبادا اين خانه را از ثروت ديگران خريده باشى يا پول آن را از غيرِ حلال به دست آورده باشى، كه در اين صورت، در دنيا و آخرت، زيان ديده اى. بدان اگر به هنگام خريد نزد من مى آمدى، برايت سندى اين چنين مى نوشتم كه اين خانه را به يك درهم يا بيشتر نمى خريدى. آن سند، چنين است:
اين است آنچه را كه بنده اى خوار، از مرده اى كه او را براى كوچ حركت داده اند، خريده است. از او خانه اى از خانه هاى فريب، خريده است، در كويى كه سپرى شوندگان و تباه شوندگان در آن جاى دارند. اين خانه، از چهار سو در اين چهار حد، جاى گرفته است:
حدّ نخست، بدان جا كه آسيب ها و بلاها در كمين است؛ حدّ دوم، بدان جا كه مصيبت ها جايگزين است؛ حدّ سوم، به هوسى كه تباه سازد؛ و حدّ چهارم، به شيطانى كه گمراه كند؛ و درِ خانه، به حدّ چهارم باز مى شود.
اين فريفته آرزومند، [اين خانه را] از كسى خريد كه اَجَل، او را از جاى كنْد، به بهاى برون شدن از قناعتى كه مايه ارجمندى است و [به بهاى] وارد شدن در ذلّت و خوارى.
و زيانى كه اين مشترى، از خريد خانه در مى يابد، بر ناآرام كننده تن هاى پادشاهان و گيرنده جان هاى سركشان است و درهم ريزنده دولت فرعون هايى چون: كسرا، قيصر، تُبّع، حِمْيَر، و آن كس كه مال بر مال نهاد و افزون داشت و ساخت و برافراشت و بياراست و اندوخت و به گمان خويش، براى فرزند، مايه گذاشت، كه همگان را در جايگاه رسيدگى و حساب و محلّ پاداش و عقابْ روانه كند، آن گاه كه كار داورى به نهايت رسد، «و آن جاست كه تبهكاران، زيان كنند» . بر اين سند، خِرد گواهى دهد، هرگاه از بندِ هوا و دلبستگى هاى دنيا بيرون رود».