حدیث دربارهجلوگيرى از اجراى حد بر وليد

مروج الذهب:إنَّ الوَليدَ بنَ عُقبَةَ كانَ يَشرَبُ مَعَ نُدَمائِهِ وَمُغَنّيهِ مِن أوَّلِ اللَّيلِ إلَى الصَّباحِ، فَلَمّا آذَنَهُ المُؤَذِّنونَ بِالصَّلاةِ خَرَجَ مُتَفَضِّلاً في غَلائِلِهِ ۱، فَتَقَدَّمَ إلَى المِحرابِ في صَلاةِ الصُّبحِ، فَصَلّى بِهِم أربَعا، وقالَ: أ تُريدُونَ أن أزيدَكُم؟ وقيلَ: إنَّهُ قالَ في سُجودِهِ ـ وقَد أطالَ ـ: اِشرَب وَاسقِني. فَقالَ لَهُ بَعضُ مَن كانَ خَلفَهُ فِي الصَّفِ الأوَّلِ: ما تَزيدُ! لا زادَكَ اللّهُ مِنَ الخَيرِ، وَاللّهِ لا أعجَبُ إلّا مِمَّن بَعَثَكَ إلَينا والِيا، وعَلَينا أميرا. وكانَ هذَا القائِلُ عتابَ بن غيلانَ الثَّقَفِيَّ. وأشاعوا بِالكوفَةِ فِعلَهُ، وظَهَرَ فِسقُهُ ومُداوَمَتُهُ عَلى شُربِ الخَمرِ، فَهَجَمَ عَلَيهِ جَماعَةٌ مِنَ المَسجِدِ، مِنهُم: أبو زَينَبَ بنُ عَوفٍ الأَزدِيُّ، وجُندَبُ بنُ زُهَيرٍ الأَزدِيُّ، وغَيرُهُما، فَوَجَدوهُ سَكرانَ مُضطَجِعا عَلى سَريرِهِ، لا يَعقِلُ، فَأَيقَظوهُ مِن رَقَدَتِهِ، فَلَم يَستَيقِظ. ثُمَّ تَقايَأَ عَلَيهِم ما شَرِبَ مِنَ الخَمرِ، فَانتَزَعوا خاتَمَهُ مِن يَدِهِ، وخَرَجوا مِن فَورِهِم إلَى المَدينَةِ؛ فَأَتَوا عُثمانَ بنَ عَفّانَ، فَشَهِدوا عِندَهُ عَلَى الوَليدِ أنَّهُ شَرِبَ الخَمرَ. فَقالَ عُثمانُ: وَما يُدريكُما أنَّهُ شَرِبَ خَمرا؟! فَقالا: هِيَ الخَمرُ الَّتي كُنّا نَشرَبُها فِي الجاهِلِيَّةِ؛ وأخرَجا خاتَمَهُ، فَدَفَعاهُ إلَيهِ، فَزَجَرَهُما، ودَفَعَ في صُدورِهِما، وقالَ: تَنَحَّيا عَنّي. فَخَرَجا مِن عِندِهِ وأتَيا عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ رضى الله عنه، وأخبَراهُ بِالقِصَّةِ. فَأَتى عُثمانَ وهُوَ يَقولُ: دَفَعتَ الشُّهودَ، وأبطَلتَ الحُدودَ!! فَقالَ لَهُ عُثمانُ: فَما تَرى؟ قالَ: أرى أن تَبعَثَ إلى صاحِبِكَ فَتُحضِرَهُ، فَإِن أقامَا الشَّهادَةَ عَلَيهِ في وَجهِهِ ولَم يَدرَأ عَن نَفسِهِ بِحُجَّةٍ أقَمتَ عَلَيهِ الحَدَّ! فَلَمّا حَضَرَ الوَليدُ، دَعاهُما عُثمانُ: فَأَقامَا الشَّهادَةَ عَلَيهِ، وَلَم يُدلِ بِحُجَّةٍ، فَأَلقى عُثمانُ السَّوطَ إلى عَلِيٍّ. فَلَمّا نَظَرَ إلَى امتِناعِ الجَماعَةِ عَن إقامَةِ الحَدِّ عَلَيهِ؛ تَوَقِّيا لِغَضَبِ عُثمانَ؛ لِقَرابَتِهِ مِنهُ، أخَذَ عَلِيٌّ السَّوطَ ودَنا مِنهُ. فَلَمّا أقبَلَ نَحوَهُ سَبَّهُ الوَليدُ، وَقالَ: يا صاحِبَ مَكسٍ ۲. فَقالَ عَقيلُ بنُ أبي طالِبٍ ـ وَكانَ مِمَّن حَضَرَ ـ: إنَّكَ لَتَتَكَلَّمُ يَابنَ أبي مُعَيطٍ كَأَنَّكَ لا تَدري مَن أنتَ! وأنتَ عِلجٌ مِن أهلِ صَفّورِيَةَ ۳ ـ وهِيَ قَريَةٌ بَينَ عَكّاءَ وَاللَّجونِ، مِن أعمالِ الاُردُنِّ مِن بِلادِ طَبَرِيَّةَ، وكانَ ذُكِرَ أنَّ أباهُ كانَ يَهودِيّا مِنها ـ. فَأَقبَلَ الوَليدُ يَروغُ مِن عَلِيٍّ، فَاجتَذَبَهُ عَلِيٌّ فَضَرَبَ بِهِ الأَرضَ، وعَلاهُ بِالسّوطِ. فَقالَ عُثمانُ: لَيسَ لَكَ أن تَفعَلَ بِهِ هذا! قالَ: بَل وشَرّا مِن هذا، إذا فَسَقَ ومَنَعَ حَقَّ اللّهِ تَعالى أن يُؤخَذَ مِنهُ!! ۴
مروج الذهب:وليد بن عُقبه از آغاز شب تا صبح، با هم پياله ها و خواننده هايش شراب مى نوشيد. چون اذانگوها اذان گفتند، با همان لباس زير بيرون آمد و براى اقامه نماز صبح به محراب رفت و براى مردم، چهار ركعت نماز گزارد و گفت: آيا مى خواهيد بيشترش كنم؟! ۵ يكى از آنان كه در صف اوّل و پشت وليد بود، گفت: چه چيز را بيشتر مى كنى؟ خدا به تو خير ندهاد! به خدا سوگند، در شگفت نيستم، مگر از آن كه تو را به سرپرستى ما فرستاد و بر ما امير كرد. اين گوينده، عَتّاب بن غيلان ثقفى بود. [آنان] خبر كار وليد را در كوفه پخش كردند و [در نتيجه،] فسق و مداومت او بر باده نوشى آشكار شد. از اين رو، گروهى از اهل مسجد، از جمله: ابو زينب بن عوف اَزْدى و جُندَب بن زُهَير ازدى بر [استراحتگاهِ]او هجوم بردند و او را مست و بى هوش و در بستر افتاده يافتند و هر چه تلاش كردند، بيدار و هوشيار نشد. وليد، آنچه را نوشيده بود، پيش روى آنان بالا آورد. آنان هم انگشترش را از دستش بيرون آوردند و بى درنگ به مدينه و نزد عثمان بن عفّان آمدند و در حضورش شهادت دادند كه وليد، شراب نوشيده است. عثمان گفت: از كجا مى دانيد كه او شراب نوشيده است؟ گفتند: اين، همان شرابى است كه ما در جاهليّت مى نوشيديم. سپس انگشترش را بيرون آوردند و به عثمان دادند. عثمان با آنان تندى كرد و به سينه شان كوفت و گفت: از من دور شويد. پس، از نزدش بيرون آمدند و نزد على بن ابى طالب عليه السلام آمدند و ماجرا را باز گفتند. على عليه السلام نزد عثمان آمد و فرمود: «گواهان را راندى و حدود الهى را لغو كردى!». عثمان به او گفت: چه نظر مى دهى؟ فرمود: «نظر من اين است كه به سوى وليد بفرستى و او را احضار كنى. پس اگر در برابرش بر ضدّش شهادت دادند و او دليلى براى دفاع از خود نداشت، حد را بر او جارى كن». چون وليد حاضر شد، عثمان، آن دو شاهد را فرا خواند و آن دو بالاى ضدّ وليد، شهادت دادند و او هم دليلى بر خلاف آن نياورد. عثمان، تازيانه را به على عليه السلام داد. على عليه السلام چون ديد كه مردم براى در امان ماندن از خشم عثمان ـ كه با وليد، خويشاوند بود ـ از اجراى حد بر وليد خوددارى مى كنند، تازيانه را گرفت و به وليد، نزديك شد و چون به او رو آورد، وليد، او را دشنام داد و گفت: اى بى رحم! عقيل بن ابى طالب ـ كه در ميان حاضران بود ـ گفت: چنان سخن مى گويى كه گويى نمى دانى كيستى. تو درازگوشى وحشى از اهالى صفّوريه ۶ هستى. وليد خواست بگريزد كه على عليه السلام او را گرفت و بر زمينش زد و با تازيانه بالاى سرش ايستاد. عثمان گفت: تو حق ندارى با او چنين كنى. على عليه السلام فرمود: «بدتر از اين را هم حق دارم، اگر فسق ورزد و مانع شود كه حقّ خداى متعال، از او گرفته شود».
۱.رجل متفضّل: أي في ثوب واحد. والغلائل: الدروع، وقيل: بطائن تُلبس تحت الدروع (لسان العرب: ج 11 ص 502 «غلل» و ص 526 «فضل»).
۲.المكس: النقص والظلم (القاموس المحيط: ج 2 ص 252 «مكس»).
۳.صَفُّورِيَة: بلدة من نواحي الاُردن بالشام وهي قرب طَبَرية (معجم البلدان: ج 3 ص 414).
۴.مروج الذهب: ج 2 ص 344 وراجع الأغاني: ج 5 ص 139.
۵.گفته شده كه او سجده اش را طول داد و در آن چنين گفت: بنوش و بنوشان.
۶.صفّوريه، آبادى اى ميان عكّا و لجون، از نواحى اردن و نزديك طبريّه است. گفته شده كه پدر وليد از يهوديان اين منطقه بوده است.

احادیث دیگر این موضوع

۲
أنساب الأشرافـ به نقل از مسروق، درباره وليد بن عقبه ـ: او در نماز، بد حال بود، تا بالا آورد. پس چهار نفر (ابو زينب، جندب بن زهير، ابو حبيبه غِفارى، صعب بن جثامه) براى پيگيرى كار او به سوى عثمان به راه افتادند و خبرش را به او دادند. عبد الرحمان بن عوف پرسيد: او را چه شده؟ آيا ديوانه گشته است؟ گفتند: نه؛ بلكه مست كرده است. عثمان، آنها را تهديد كرد و ترساند و به جندب گفت: آيا تو ديدى كه برادرم [وليد]، شراب مى نوشد؟ گفت: به خدا پناه مى برم! من گواهى مى دهم كه او را مست ديدم. او شرابْ بالا مى آورد و در همان حال مستى، انگشترش را از دستش بيرون آوردم و نفهميد. ابو اسحاق [مورّخ] مى گويد: گواهان به نزد عايشه آمدند و او را از ماجراى ميان خود و عثمان و تندى عثمان با آنها آگاه ساختند. عايشه ندا در داد كه: عثمان، حدود الهى را لغو كرده و گواهان را تهديد نموده است. واقدى [سيره نويس] مى گويد: گاه گفته مى شود كه عثمان، چند تازيانه به يكى از گواهان زد. آنها نيز نزد على عليه السلام آمدند و از او شكايت كردند. على عليه السلام نزد عثمان آمد و فرمود: «حدود را تعطيل كرده اى و گروهى را كه بر ضدّ برادرت شهادت داده اند، زده اى. حكومت را دگرسان كرده اى، در حالى كه عمر گفت: بنى اميّه و بويژه خاندان ابو مُعيط را بر گُرده مردم بار نكن». گفت: چه نظر مى دهى؟ فرمود: «نظر من اين است كه او را بركنار كنى و هيچ كارى از امور مسلمانان را به او وا نگذارى و درباره گواهان بپرسى و اگر مورد تهمت نبودند و [با وليد]دشمنى نداشتند، بر او حد جارى كنى». گفته مى شود كه عايشه به عثمان درشتى كرد. عثمان نيز به او درشتى نمود و گفت: تو را به اين كار چه؟ تو فرمان يافته اى كه در خانه ات بنشينى! و گروهى، مانند عثمان سخن گفتند و گروهى ديگر گفتند: چه كس از عايشه به آن [اعتراض]، سزاوارتر است؟! پس با كفش به زد و خورد پرداختند و اين، نخستين درگيرى ميان مسلمانان پس از پيامبر صلى الله عليه و آله بود.