حدیث دربارهموضع امام در برابر نتيجه شورا

الإرشاد عن جُندب بن عبد اللّه:دَخَلتُ عَلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ بِالمَدينَةِ بَعدَ بَيعَةِ النّاسِ لِعُثمانَ فَوَجَدتُهُ مُطرِقا كَئيبا، فَقُلتُ لَهُ: ما أصابَ قَومَكَ؟! قالَ: صَبرٌ جَميلٌ. فَقُلتُ لَهُ: سُبحانَ اللّهِ! وَاللّهِ إنَّكَ لَصَبورٌ. قالَ: فَأَصنَعُ ماذا؟! فَقُلتُ: تَقومُ فِي النّاسِ، وتَدعوهُم إلى نَفسِكَ، وتُخبِرُهُم أنَّكَ أولى بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بِالفَضلِ والسّابِقَةِ، وتَسأَ لُهُمُ النَّصرَ عَلى هؤُلاءِ المُتَمالِئينَ عَلَيكَ ۱، فَإِن أجابَكَ عَشرَةٌ مِن مِئَةٍ شَدَدتَ بِالعَشرَةِ عَلَى المِئَةِ، فَإِن دانوا لَكَ كانَ ذلِكَ عَلى ما أحبَبتَ، وإن أبَوا قاتَلتَهُم، فَإِن ظَهَرتَ عَلَيهِم فَهُوَ سُلطانُ اللّهِ الَّذي آتاهُ نَبِيَّهُ عليه السلام وكُنتَ أولى بِهِ مِنهُم، وإن قُتِلتَ في طَلَبِهِ قُتِلتَ شَهيدا، وكُنتَ أولى بِالعُذرِ عِندَ اللّهِ، وأحَقَّ بِميراثِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله. فَقالَ: أ تَراهُ ـ يا جُندَبُ ـ يُبايِعُني عَشرَةٌ مِن مِئَةٍ؟! قُلتُ: أرجو ذلِكَ. قالَ: لكِنَّني لا أرجو ولا مِن كُلِّ مِئَةٍ اثنَينِ، وسَاُخبِرُكَ مِن أينَ ذلِكَ، إنَّما يَنظُرُ النّاسُ إلى قُرَيشٍ، وإنَّ قُرَيشا تَقولُ: إنَّ آلَ مُحَمَّدٍ يَرَونَ لَهُم فَضلاً عَلى سائِرِ النّاسِ، وإنَّهُم أولِياءُ الأَمرِ دونَ قُرَيشٍ، وإنَّهُم إن وَلوهُ لَم يَخرُج مِنهُم هذَا السُّلطانُ إلى أحَدٍ أبَدا، ومَتى كانَ في غَيرِهِم تَداوَلتُموهُ بَينَكُم، ولا ـ وَاللّهِ ـ لا تَدفَعُ قُرَيشٌ إلَينا هذَا السُّلطانَ طائِعينَ أبَدا. فَقُلتُ لَهُ: أفَلا أرجِعُ فَاُخبِرَ النّاسَ بِمَقالَتِكَ هذِهِ، وأدعُوَهُم إلَيكَ؟ فَقالَ لي: يا جُندَبُ، لَيسَ هذا زَمانَ ذاكَ. فَرَجَعتُ بَعدَ ذلِكَ إلَى العِراقِ، فَكُنتُ كُلَّما ذَكَرتُ لِلنّاسِ شَيئا مِن فَضائِلِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام ومَناقِبِهِ وحُقوقِهِ زَبَروني ونَهَروني، حَتّى رُفِعَ ذلِكَ مِن قَولي إلَى الوَليدِ بنِ عُقبَةَ لَيالِيَ وَلِيَنا، فَبَعَثَ إلَيَّ فَحَبَسَني حَتّى كُلِّمَ فِيَّ فَخَلّى سَبيلي. ۲
الإرشادـ به نقل از جُندَب بن عبد اللّه ـ: در مدينه و پس از بيعت مردم با عثمان، بر على بن ابى طالب عليه السلام وارد شدم و او را انديشه ناك و اندوهگين ديدم. به او گفتم: قومت چه كردند؟ فرمود: «بايد صبرى نيكو داشت». به او گفتم: سبحان اللّه! به خدا سوگند كه تو صبورى. فرمود: «[اگر صبر نكنم،] چه كنم؟». گفتم: در ميان مردم برمى خيزى و آنان را به سوى خود مى خوانى و به آنان خبر مى دهى كه تو به خاطر فضل و سابقه ات، به پيامبر صلى الله عليه و آله نزديك ترى و از آنان بر ضدّ اين گروهِ گردآمده در برابرت، يارى مى خواهى. اگر ده نفر از صد نفر به تو پاسخ مثبت دادند، با آن ده نفر، بر صد نفر سخت مى گيرى. اگر در برابرت سر فرود آوردند، همان چيزى است كه مى خواهى و اگر خوددارى نمودند، با آنان مى جنگى. اگر بر آنان غلبه كردى، همان سيطره الهى است كه خدا به پيامبرش داد و تو از آنان به آن، شايسته ترى و اگر در طلبش كشته شدى، شهيد گشته اى و عذرت در پيشگاه خدا پذيرفته تر است و به ميراث پيامبر خدا سزاوارترى. فرمود: «اى جُندب! آيا [به نظر تو] ده درصد مردم با من بيعت مى كنند؟». گفتم: اميدوارم. فرمود: «امّا من، اميد ندارم كه حتّى دو درصد مردم، با من همراه شوند. [من]تو را از علّت آن آگاه مى كنم: مردم به قريش مى نگرند. قريش مى گويد: خاندان محمّد صلى الله عليه و آله خود را از ساير مردم برتر مى دانند و خود (و نه قريش) را صاحب خلافت مى دانند. اگر خلافت به آنان رسد، هيچ گاه از ميان آنان خارج نمى شود و به كس ديگرى نمى رسد؛ ولى اگر در غير آنان باشد، ميان شما مى چرخد. به خدا سوگند، هرگز قريش، اين حكومت و سيطره را از روى اطاعت و رضايت به ما نخواهد داد». به او گفتم: آيا باز نگردم تا مردم را از اين سخنت آگاه كنم و آنان را به سوى تو بخوانم؟ به من فرمود: «اى جندب! اكنون زمان آن نيست». پس از آن به عراق باز گشتم و هر گاه كه براى مردم، چيزى از فضيلت هاى على بن ابى طالب عليه السلام و مناقب و حقوق او را ذكر مى كردم، [حاكمان عراق،] مرا با تندى و درشتى باز مى داشتند و مى راندند، تا آن كه سخنانم به گوش وليد بن عُقْبه (در دوران حكومتش بر ما) رسيد. او به دنبال من فرستاد و مرا زندانى نمود، تا آن كه برايم شفاعت شد و آزادم ساخت.
۱.
المتمالئين عليك: أي الَّذين تساعدوا واجتمعوا وتعاونوا (النهاية: ج 4 ص 353 «ملأ»).
۲.
الإرشاد: ج 1 ص 241

احادیث دیگر این موضوع

۴
تاريخ الطبرىـ به نقل از مِسوَر بن مَخرَمه، از امام على عليه السلام در خطبه اش در باره ماجراى شورا ـ: «سپاس، خدايى را كه محمّد صلى الله عليه و آله را از ميان ما به پيامبرى بر انگيخت و او را به سوى ما فرستاد. ما خانه نبوّت و معدن حكمت و امان زمينيان و نجات هر جوينده [نجات] هستيم. ما حقّى داريم كه اگر به ما داده شود، آن را مى گيريم و اگر از ما دريغ شود، بر مَركب صبر مى نشينيم، هر اندازه كه به درازا كشد. اگر پيامبر خدا به ما سفارشى كرده بود، آن را اجرا مى كرديم و اگر به ما چيزى گفته بود، تا حدّ مرگ بر سر آن، مبارزه مى نموديم. پيش از من، هيچ كس به سوى دعوت به حق و صله رحم نشتافت؛ و هيچ جنبش و توانى جز به اراده خدا نيست. سخنم را بشنويد و گفته ام را به خاطر بسپاريد. شايد ببينيد كه پس از اين اجتماع، براى اين خلافتْ شمشيرها كشيده شود و عهدها شكسته شود، تا آن جا كه گرد هم آييد؛ برخى پيشوايان گم راهى و برخى پيروان نادانى». سپس اين شعر را خوانْد: «اگر جاسم به خاطر كارهاى قبيله اش (بنى عبد بن ضخم) از يادها رفت، من مى مانم. و از هر ناتوانى، در سخت ترين حالت، فرمان مى برم و مى دانم كه زمانه كى دگرگون مى شود».