حدیث دربارهموضع امام در برابر نتيجه شورا

تاريخ الطبري عن المِسوَر بن مَخرَمَة عن الإمام عليّ عليه السلامـ في خُطبَتِهِ في قَضِيَّةِ الشّورى ـ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي بَعَثَ مُحَمَّدا مِنّا نَبِيّا، وبَعَثَهُ إلَينا رَسولاً، فَنَحنُ بَيتُ النُّبُوَّةِ، ومَعدِنُ الحِكمَةِ، وأمانُ أهلِ الأَرضِ، ونَجاةٌ لِمَن طَلَبَ، لَنا حَقٌّ إن نُعطَهُ نَأخُذهُ، وإن نُمنَعهُ نَركَب أعجازَ الإِبِلِ ولَو طالَ السُّرى ۱؛ لَو عَهِدَ إلَينا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَهدا لَأَنفَذنا عَهدَهُ، ولَو قالَ لَنا قَولاً لَجادَلنا عَلَيهِ حَتّى نَموتَ. لَن يُسرِعَ أحَدٌ قَبلي إلى دَعوَةِ حَقٍّ وصِلَةِ رَحِمٍ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ، اسمَعوا كَلامي، وعوا مَنطِقي، عَسى أن تَرَوا هذَا الأَمرَ مِن بَعدِ هذَا المَجمَعِ تُنتَضى فيهِ السُّيوفُ، وتُخانُ فيهِ العُهودُ؛ حَتّى تَكونوا جَماعَةً، ويَكونُ بَعضُكُم أئِمَّةً لِأَهلِ الضَّلالَةِ، وشيعةً لِأَهلِ الجَهالَةِ، ثُمَّ أنشَأَ يَقولُ: فَإِن تكُ جاسِمٌ هَلَكَت فَإِنِّي بِما فَعَلَت بَنو عَبدِ بنِ ضخمِ مُطيعٌ فِي الهوَاجِرِ كُلَّ عَيٍّ بَصيرٌ بِالنّوى مِن كُلِّ نَجمِ ۲
تاريخ الطبرىـ به نقل از مِسوَر بن مَخرَمه، از امام على عليه السلام در خطبه اش در باره ماجراى شورا ـ: «سپاس، خدايى را كه محمّد صلى الله عليه و آله را از ميان ما به پيامبرى بر انگيخت و او را به سوى ما فرستاد. ما خانه نبوّت و معدن حكمت و امان زمينيان و نجات هر جوينده [نجات] هستيم. ما حقّى داريم كه اگر به ما داده شود، آن را مى گيريم و اگر از ما دريغ شود، بر مَركب صبر مى نشينيم، هر اندازه كه به درازا كشد. اگر پيامبر خدا به ما سفارشى كرده بود، آن را اجرا مى كرديم و اگر به ما چيزى گفته بود، تا حدّ مرگ بر سر آن، مبارزه مى نموديم. پيش از من، هيچ كس به سوى دعوت به حق و صله رحم نشتافت؛ و هيچ جنبش و توانى جز به اراده خدا نيست. سخنم را بشنويد و گفته ام را به خاطر بسپاريد. شايد ببينيد كه پس از اين اجتماع، براى اين خلافتْ شمشيرها كشيده شود و عهدها شكسته شود، تا آن جا كه گرد هم آييد؛ برخى پيشوايان گم راهى و برخى پيروان نادانى». سپس اين شعر را خوانْد: «اگر جاسم به خاطر كارهاى قبيله اش (بنى عبد بن ضخم) از يادها رفت، من مى مانم. و از هر ناتوانى، در سخت ترين حالت، فرمان مى برم و مى دانم كه زمانه كى دگرگون مى شود».
۱.
قال الشريف الرضي: وهذا من لطيف الكلام وفصيحه، ومعناه: أنّا إن لم نعطَ حقّنا كُنّا أذلّاء. وذلك أنّ الرديف يركب عجُزَ البعير كالعبد والأسير ومن يجري مجراهما (نهج البلاغة: ذيل الحكمة 22). وقال ابن الأثير في النهاية: منه حديث عليّ: «لنا حقٌّ إن نُعطَهُ نأخذه، وإن نُمنَعه نركب أعجاز الإبل وإن طال السُّرَى»، الرُّكوب على أعجاز الإبل شاقٌّ: أي إن مُنعنا حقّنا ركبنا مركب المشقّة صابرين عليها وإن طال الأمد. وقيل: ضَرَب أعجاز الإبل مثلاً لتأخُّره عن حَقِّه الَّذي كان يراه له وتقدُّم غيره عليه، وأنّه يَصبِر على ذلك وإن طال أمَدُه: أي إن قُدِّمنا للإمامة تَقدّمنا، وإن اُخِّرنا صَبرنا على الاُثرَة وإن طالت الأيّام (النهاية: ج 3 ص 185 «عجز»).
۲.
تاريخ الطبري: ج 4 ص 236

احادیث دیگر این موضوع

۴
الإرشادـ به نقل از جُندَب بن عبد اللّه ـ: در مدينه و پس از بيعت مردم با عثمان، بر على بن ابى طالب عليه السلام وارد شدم و او را انديشه ناك و اندوهگين ديدم. به او گفتم: قومت چه كردند؟ فرمود: «بايد صبرى نيكو داشت». به او گفتم: سبحان اللّه! به خدا سوگند كه تو صبورى. فرمود: «[اگر صبر نكنم،] چه كنم؟». گفتم: در ميان مردم برمى خيزى و آنان را به سوى خود مى خوانى و به آنان خبر مى دهى كه تو به خاطر فضل و سابقه ات، به پيامبر صلى الله عليه و آله نزديك ترى و از آنان بر ضدّ اين گروهِ گردآمده در برابرت، يارى مى خواهى. اگر ده نفر از صد نفر به تو پاسخ مثبت دادند، با آن ده نفر، بر صد نفر سخت مى گيرى. اگر در برابرت سر فرود آوردند، همان چيزى است كه مى خواهى و اگر خوددارى نمودند، با آنان مى جنگى. اگر بر آنان غلبه كردى، همان سيطره الهى است كه خدا به پيامبرش داد و تو از آنان به آن، شايسته ترى و اگر در طلبش كشته شدى، شهيد گشته اى و عذرت در پيشگاه خدا پذيرفته تر است و به ميراث پيامبر خدا سزاوارترى. فرمود: «اى جُندب! آيا [به نظر تو] ده درصد مردم با من بيعت مى كنند؟». گفتم: اميدوارم. فرمود: «امّا من، اميد ندارم كه حتّى دو درصد مردم، با من همراه شوند. [من]تو را از علّت آن آگاه مى كنم: مردم به قريش مى نگرند. قريش مى گويد: خاندان محمّد صلى الله عليه و آله خود را از ساير مردم برتر مى دانند و خود (و نه قريش) را صاحب خلافت مى دانند. اگر خلافت به آنان رسد، هيچ گاه از ميان آنان خارج نمى شود و به كس ديگرى نمى رسد؛ ولى اگر در غير آنان باشد، ميان شما مى چرخد. به خدا سوگند، هرگز قريش، اين حكومت و سيطره را از روى اطاعت و رضايت به ما نخواهد داد». به او گفتم: آيا باز نگردم تا مردم را از اين سخنت آگاه كنم و آنان را به سوى تو بخوانم؟ به من فرمود: «اى جندب! اكنون زمان آن نيست». پس از آن به عراق باز گشتم و هر گاه كه براى مردم، چيزى از فضيلت هاى على بن ابى طالب عليه السلام و مناقب و حقوق او را ذكر مى كردم، [حاكمان عراق،] مرا با تندى و درشتى باز مى داشتند و مى راندند، تا آن كه سخنانم به گوش وليد بن عُقْبه (در دوران حكومتش بر ما) رسيد. او به دنبال من فرستاد و مرا زندانى نمود، تا آن كه برايم شفاعت شد و آزادم ساخت.