حدیث دربارهبه خلافت رساندن عمر بن خطّاب

تاريخ اليعقوبي:اِعتَلَّ أبو بَكرٍ في جُمادَى الآخِرَةِ سَنَةَ (13). فَلَمَّا اشتَدَّت بِهِ العِلَّةُ عَهِدَ إلى عُمَرَ بنِ الخَطّابِ، فَأَمَرَ عُثمانَ أن يَكتُبَ عَهدَهُ، وكَتَبَ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ. هذا ما عَهِدَ أبو بَكرٍ خَليفَةُ رَسولِ اللّهِ إلَى المُؤمِنينَ وَالمُسلِمينَ: سَلامٌ عَلَيكُم، فَإِنّي أحمَدُ إلَيكُمُ اللّهَ؛ أمّا بَعدُ فَإِنّي قَدِ استَعمَلتُ عَلَيكُم عُمَرَ بنَ الخَطّابِ، فَاسمَعوا وأطيعوا، وإنّي ما ألَوتُكُم ۱ نُصحا. وَالسَّلامُ. ۲

تاريخ اليعقوبى:ابو بكر، در جمادى دوم سال سيزدهم هجرت، بيمار شد و چون بيمارى اش شدّت گرفت، به عمر بن خطّاب [براى خلافت آينده]سفارش كرد. او به عثمان، فرمان داد كه وصيّتش [به مسلمانان]را بنويسد و وى چنين نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. اين، چيزى است كه ابو بكر، جانشين پيامبر خدا، براى مؤمنان و مسلمانان به يادگار مى نهد. سلام عليكم! من نيز چون شما خدا را مى ستايم. امّا بعد، من، عمر بن خطّاب را بر شما گماردم. پس بشنويد و فرمان بريد. و من، در خيرخواهى براى شما، كوتاهى و سستى نكردم. و السلام!».

۱.يقال: إنّي لا آلُوكَ نُصْحاً، أي لا أفْتُرُ ولا اُقَصِّر (لسان العرب: ج 14 ص 40 «ألا»).

۲.تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 136.

کلیدواژه‌ها روزگار عمر بن خطاب به خلافت رساندن عمر بن خطاب

احادیث دیگر این موضوع

تاريخ الطبرى به نقل از محمّد بن ابراهيم بن حارث:ابو بكر، عثمان را در خلوت فرا خواند و گفت: بنويس: «به نام خداوند بخشنده مهربان. اين، سفارشى است كه ابو بكر بن ابى قُحافه به مسلمانان مى كند. امّا بعد». سپس به حالت اغما افتاد و از حال رفت. پس، عثمان نوشت: «امّا بعد، من عمر بن خطّاب را جانشين خود در ميان شما مى سازم و بهتر از او برايتان نيافتم». پس، ابو بكر به هوش آمد و گفت: برايم بخوان. او [نيز]خواند. ابو بكر، صدايش را به تكبير بلند كرد و گفت: چنين مى بينم كه ترسيدى من در بيهوشى ام ناگهان بميرم و مردم، دچار اختلاف شوند. عثمان گفت: آرى. گفت: خدا تو را از طرف اسلام و مسلمانان، پاداش نيكو دهاد! و اين چنين، كار او را تأييد نمود.

تاريخ المدينةـ به نقل از اسلم ـ: عثمان، عهدنامه جانشين ابو بكر را نوشت و ابو بكر به او فرمان داد كه از كسى نام نبرد و نام خليفه را وا گذارد. سپس كاملاً بيهوش شد. عثمان، عهدنامه را برداشت و نام عمر را در آن نوشت. ابو بكر كه به هوش آمد، گفت: عهدنامه را به من نشان بده. چون نام عمر را در آن ديد، گفت: چه كسى اين را نوشت؟ عثمان گفت: من. گفت: خدا رحمتت كند و به تو پاداش خير دهد! به خدا سوگند، اگر [نام]خودت را مى نوشتى، شايسته آن بودى.

تاريخ الطبرىـ به نقل از قيس ـ: عمر بن خطّاب را ديدم كه نشسته و مردم، همراهش بودند و در دستش، شاخه نخلى داشت و مى گفت: اى مردم! گوش كنيد و از گفته [ابو بكر،]خليفه پيامبر خدا، اطاعت كنيد. او مى گويد: من، در خيرخواهى براى شما كوتاهى نكردم. شديد (غلام ابو بكر) هم با او بود و صحيفه اى را كه در آن به جانشينى عمر وصيّت شده بود، همراه داشت در معالم الفتن (ج 1 ص 326) آمده است: كاش عمر، اين را آن روز گفته بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمان داد برايش كاغذى بياورند تا برايشان چيزى بنويسد كه هرگز پس از او، گم راه نشوند!.

الإمامة و السياسةـ درباره نوشتن جانشينى عمر ـ: عمر، با نوشته بيرون آمد و به آنان خبر [وصيّت ابو بكر را]داد. گفتند: گوش به فرمانيم. مردى به عمر گفت: اى ابو حفص! چه چيز در اين نوشته است؟ گفت: نمى دانم؛ ولى من، نخستين كسى هستم كه گوش مى دهم و فرمان مى برم. آن مرد گفت: امّا من مى دانم چه چيزْ در آن است. بار اوّل، تو او را امير كردى و اين بار، او تو را!

شرح نهج البلاغة:چون مرگ ابو بكر فرا رسيد، او عبد الرحمان بن عوف را فرا خواند و گفت: مرا از عمر آگاه كن. گفت: او بهتر از آن است كه در نظر توست، جز آن كه در او درشتى اى هست. ابو بكر گفت: اين از آن روست كه مرا نرم مى بيند و اگر حكومت به او برسد، بسيارى از درشتى هايش را كنار مى نهد. من او را زير نظر داشته ام. هر گاه كه بر كسى خشم مى گيرم، او خشنودى اش را به من نشان مى دهد و هر گاه با كسى نرمى مى كنم، او شدّتش را به من نشان مى دهد. سپس عثمان بن عفّان را فرا خواند و گفت: مرا از عمر آگاه كن. گفت: باطنش از ظاهرش بهتر است و مانند او در ميان ما نيست. ابو بكر به هر دو گفت: از آنچه براى شما گفتم، به كسى چيزى نگوييد. اى عثمان! اگر عمر را انتخاب نمى كردم، از تو نمى گذشتم [و تو را تعيين مى نمودم]؛ ولى به صلاح توست كه سرپرستى هيچ يك از كارهاى آنان (مسلمانان) را به عهده نگيرى، كه خود نيز دوست داشتم از كارهايتان جدا و بر كنار و [بلكه] در زمره پيشينيان درگذشته شما مى بودم. طلحة بن عبيد اللّه بر ابو بكر وارد شد و گفت: به من خبر رسيده كه تو ـ اى خليفه پيامبر خدا! ـ عمر را بر مردمْ خليفه كرده اى، با آن كه ديده اى مردم از او چه مى كشند، [آن هم] در حالى كه تو هنوز هستى. پس او در زمانى كه با مردمْ تنها شود، چگونه خواهد بود؟! تو فردا پروردگارت را ديدار مى كنى و [او]درباره مردمِ تحت سرپرستى ات مى پرسد. ابو بكر گفت: مرا بنشانيد. سپس گفت: آيا مرا از خدا مى ترسانى؟ هنگامى كه پروردگارم را ديدار كنم و از من سؤال كند، مى گويم: بهترينِ مردمان را بر آنان خليفه كردم. طلحه گفت: اى خليفه پيامبر خدا! آيا عمر، بهترينِ مردم است؟ خشم ابو بكر، شدّت گرفت و گفت: آرى. به خدا كه او بهترين آنان است و تو بدترينِ آنانى! بدان كه اگر حكومت را به تو بسپارم، بينى ات را در پشتت مى نهى (تكبّر مى ورزى) و خود را بيش از اندازه بالا مى برى، تا آن جا كه فقط خدا مى تواند پايينت كشد! نزد من آمده اى و چشمانت را نرم و فروهشته كرده اى تا مرا در دينم به فتنه اندازى و مرا از نظرم برگردانى! برخيز، خدا پاهايت را استوار ندارد! بدان كه به خدا سوگند، اگر به اندازه ميان دو شير دوشيدن شتر، زنده بمانم و به من برسد كه عمر را كوچك شمرده و يا از او به بدى ياد كرده اى، تو را به چراگاه قُنَّه قُنَّه، جايى در راه مدينه به بصره و يا كوهى در محلّ سكونت قبيله بنى اسد و متّصل به قنان است (معجم البلدان: ج 4 ص 409). مى فرستم؛ جايى كه بنوشيد؛ ولى سيراب نشويد، و بچريد؛ ولى سير نشويد و به همان هم شادمان و خشنود باشيد. طلحه برخاست و بيرون رفت.