رفاه زدگى
9 حدیث
مروج الذهب:بَنى [عُثمانُ] دارَهُ فِي المَدينَةِ، وشَيَّدَها بِالحَجَرِ وَالكِلسِ، وجَعَلَ أبوابَها مِنَ السّاجِ وَالعَرعَرِ، وَاقتَنى أموالاً وجِنانا وعُيونا بِالمَدينَةِ.
وذَكَرَ عَبدُ اللّهِ بنُ عُتبَةَ أنَّ عُثمانَ يَومَ قُتِلَ كانَ لَهُ ـ عِندَ خازِنِهِ ـ مِنَ المالِ خَمسونَ ومِئَةُ ألفِ دينارٍ، وألفُ ألفِ دِرهَمٍ، وقيمَةُ ضِياعِهِ بِوادِي القُرى وحُنَينٍ وغَيرِهِما مِئَةُ ألفِ دينارٍ، وخَلَّفَ خَيلاً كَثيرا وإ بِلاً. ۱
مروج الذهب:عثمان، خانه اش را در مدينه بنا نهاد و آن را با سنگ و آهك، محكم ساخت و درهايى از چوب ساج ۲ و سرو كوهى بر آن قرار داد و اموال، چشمه هاى آب و باغ هايى در مدينه به چنگ آورد.
عبد اللّه بن عُتْبه مى گويد: در روزى كه عثمان كشته شد، نزد خزانه دار او صد و پنجاه هزار دينار و يك ميليون درهم، موجودى بود و ارزش املاكش در وادى القرى و حُنَين و غير آن، صد هزار دينار بود و اسبان و شتران بسيارى بر جاى نهاد.
الطبقات الكبرى عن عبيد اللّه بن عبد اللّه بن عُتبة:كانَ لِعُثمانَ بنِ عَفّانَ عِندَ خازِنِهِ يَومَ قُتِلَ ثَلاثونَ ألفَ ألفِ دِرهَمٍ وخَمسُمِئَةِ ألفِ دِرهَمٍ، وخَمسونَ ومِئَةُ ألفِ دينارٍ، فَانتُهِبَت، وذَهَبَت. وتَرَكَ ألفَ بَعيرٍ بِالرَّبَذَةِ، وتَرَكَ صَدَقاتٍ ـ كانَ تَصَدَّقَ بِها بِبَراديسَ وخَيبَرَ ووادِي القُرى ـ قيمَةَ مِئَتَي ألفِ دينارٍ. ۱
الطبقات الكبرىـ به نقل از عبيد اللّه بن عبد اللّه بن عتبه ـ: روزى كه عثمان بن عفّان كشته شد، نزد خزانه دار او سى ميليون و پانصد هزار درهم و صد و پنجاه هزار دينار بود كه [همگى]غارت شد و رفت. او در ربذه ۲، هزار شتر بر جاى نهاد و زمين هايى كه در براديس و خيبر ۳ و وادى القرى ۴ بر جاى نهاد و از آنها صدقه مى داد، دويست هزار دينار مى ارزيد.
۱.الطبقات الكبرى: ج 3 ص 76، تاريخ الإسلام للذهبي: ج 3 ص 461 نحوه وليس فيه من «كان تصدّق» إلى «القرى»، البداية والنهاية: ج 7 ص 192 وفيه «بئر أريس» بدل «ببراديس».
۲.از روستاهاى مدينه، در نزديكى ذات عرق در راه حجاز است كه با مدينه سه شبانه روز راه فاصله دارد (معجم البلدان: ج 3 ص 24).
۳.منطقه اى در 200 كيلومترى مدينه به طرف شام است (معجم البلدان: ج 2 ص 409).
۴.دشتى ميان مدينه و شام از توابع مدينه است و روستاهاى زيادى در آن قرار دارد (معجم البلدان: ج 5 ص 345).
تاريخ الطبري عن عبد اللّه بن عامر:كُنتُ اُفطِرُ مَعَ عُثمانَ في شَهرِ رَمَضانَ، فَكانَ يَأتينا بِطَعامٍ هُوَ أليَنُ مِن طَعامِ عُمَرَ؛ قَد رَأَيتُ عَلى مائِدَةِ عُثمانَ الدَّرمَكَ الجَيِّدَ، وصِغارَ الضَّأنِ كُلَّ لَيلَةٍ، وما رَأَيتُ عُمَرَ قَطُّ أكَلَ مِنَ الدَّقيقِ مَنخولاً، ولا أكَلَ مِنَ الغَنَمِ إلّا مَسانَّها، فَقُلتُ لِعُثمانَ في ذلِكَ، فَقالَ: يَرحَمُ اللّهُ عُمَرَ! ومَن يُطيقُ ما كانَ عُمَرُ يُطيقُ! ۱
تاريخ الطبرىـ به نقل از عبد اللّه بن عامر ـ: در ماه مبارك رمضان با عثمان افطار مى كردم. او برايمان خوراكى مى آورد كه از خوراك عمر، چرب و نرم تر بود. در سفره عثمان، هر شب، آرد سفيد خوب و بزغاله هاى كوچك مى ديدم، در حالى كه هرگز نديدم عمر، آرد الك شده بخورد و جز گوسفند پير.
اين را به عثمان گفتم. گفت: خدا عمر را بيامرزد! طاقت چه كسى به اندازه طاقت عمر است؟
۱.تاريخ الطبري: ج 4 ص 401.
أنساب الأشراف عن سُلَيم أبي عامر:رَأَيتُ عَلى عُثمانَ بُردا ثَمَنُهُ مِئَةُ دينارٍ. ۱
أنساب الأشرافـ به نقل از سليم، ابو عامر ـ: روپوشى بر تن عثمان ديدم كه صد دينار مى ارزيد.
۱.أنساب الأشراف: ج 6 ص 102، الطبقات الكبرى: ج 3 ص 58 وفيه «بردا يمانيّا ثمن مئة درهم».
الطبقات الكبرى عن محمّد بن ربيعة بن الحارث:كانَ أصحابُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُوَسِّعونَ عَلى نِسائِهِم فِي اللِّباسِ الَّذي يُصانُ ويُتَجَمَّلُ بِهِ. ثُمَّ يَقولُ: رَأَيتُ عَلى عُثمانَ مِطرَفَ خَزٍّ ثَمَنَ مِئَتَي دِرهَمٍ، فَقالَ: هذا لِنائِلَةَ كَسَوتُها إيّاهُ، فَأَنَا ألبِسُهُ أسُرُّها بِهِ. ۱
الطبقات الكبرىـ به نقل از محمّد بن ربيعة بن حارث ـ: اصحاب پيامبر خدا، در لباس خانه و جشن و ميهمانى، براى زنان خود، گشايشى فراهم مى كردند. رداى پر نقش و نگارى از خز بر تن عثمان ديدم كه دويست درهم مى ارزيد و گفت: اين براى همسرم نائله است كه آن را بر تن وى كرده بودم و حال، خود مى پوشم تا او را بدان خوش حال كنم.
۱.الطبقات الكبرى: ج 3 ص 58، أنساب الأشراف: ج 6 ص 102 وفيه «مئة دينار» بدل «مئتي درهم».
الصواعق المُحرِقة:ابو موسى، زينت آلاتى از طلا و نقره را نزد عثمان آورد و او همه را ميان زنان و دخترانش تقسيم كرد. او بيشتر بيت المال را در كشتزارها و خانه هاى خود هزينه كرد.
الأخبار الموفّقيّات عن الزُّهري:لَمّا اُتِيَ عُمَرُ بِجَوهَرِ كَسرى، وَضَعَ فِي المَسجِدِ، فَطَلَعت عَلَيهِ الشَّمسُ فَصارَ كَالجَمرِ، فَقالَ لِخازِنِ بَيتِ المالِ: وَيحَكَ! أرِحني مِن هذا، وَاقسِمهُ بَينَ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّ نَفسي تُحَدِّثُني أنَّهُ سَيَكونُ في هذا بَلاءٌ وفِتنَةٌ بَينَ النّاسِ.
فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إن قَسَمتُهُ بَينَ المُسلِمينَ لَم يَسَعهُم، ولَيسَ أحَدٌ يَشتَريهِ؛ لِأَنَّ ثَمَنَهُ عَظيمٌ، ولكِن نَدَعُهُ إلى قابِلٍ، فَعَسَى اللّهُ أن يَفتَحَ عَلَى المُسلِمينَ فَيَشتَرِيَهُ مِنهُم مَن يَشتَريهِ. قالَ: اِرفَعهُ، فَأَدخِلهُ بَيتَ المالِ. وقُتِلَ عُمَرُ وهُوَ بِحالِهِ، فَأَخَذَهُ عُثمانُ ـ لَمّا وُلِّيَ الخِلافَةَ ـ فَحَلّى بِهِ بَناتِهِ.
فَقالَ الزُّهِريُّ:
الأخبار الموفّقيّاتـ به نقل از زُهْرى ـ: چون گوهر كسرى [پادشاه ايران]را نزد عمر آوردند، او آن را در مسجد نهاد، و هنگامى كه آفتاب بر آن تابيد، چون اخگر آتش درخشيد. پس به مسئول بيت المال گفت: واى بر تو! مرا از اين آسوده كن و آن را ميان مسلمانان تقسيم كن؛ زيرا نداى درونى ام مى گويد كه به زودى اين، بلا و فتنه اى ميان مردم به پا مى كند.
گفت: اى امير مؤمنان! اگر آن را ميان مسلمانان قسمت كنى، به همه نمى رسد. [اكنون نيز]هيچ كس آن را نمى خرد؛ چون بسيار گران است؛ امّا آن را مى گذاريم تا شايد در آينده، خدا بر مسلمانان گشايش دهد و كسى از آنان بتواند آن را بخرد.
[عمر] گفت: پس، آن را بردار و به درون بيت المال ببر.
عمر كشته شد و آن گوهر به همين حالت بود و چون عثمان به خلافت رسيد، آن را گرفت و زيور
۱.الأخبار الموفّقيّات: ص 612 ح 396، شرح نهج البلاغة: ج 9 ص 16.
تاريخ اليعقوبي:كانَ عُثمانُ جَوادا وَصُولاً بِالأَموالِ، وقَدَّمَ أقارِبَهُ وذَوي أرحامِهِ، فَسَوّى بَينَ النّاسِ فِي الأَعطِيَةِ. وكانَ الغالِبَ عَلَيهِ مَروانُ بنُ الحَكَمِ بنِ أبِي العاصِ، وأبو سُفيانَ بنُ حَربٍ. ۱
تاريخ اليعقوبى:عثمان، بخشنده بود و با مال، صله رحم مى كرد و نزديكان و خويشان خود را مقدّم مى داشت و در عطاياى [ساير]مردم، مساوات را رعايت مى نمود و مروان بن حكم بن ابى عاص و ابو سفيان بن حرب بر او مسلّط بودند.
۱.تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 173.
دول الإسلامـ فِي الثَّورَةِ عَلى عُثمانَ ـ: أخَذوا يَنقِمونَ عَلى خَليفَتِهِم عُثمانَ؛ لِكَونِهِ يُعطِي المالَ لِأَقارِبِهِ، ويُوَلّيهِمُ الوِلاياتِ الجَليلَةَ، فَتَكَلَّموا فيهِ، وكانَ قَد صارَ لَهُ أموالٌ عَظيمَةٌ، ولَهُ ألفُ مَملوكٍ. ۱
دول الإسلامـ درباره شورش بر عثمان ـ: آغاز به خُرده گيرى بر عثمان كردند؛ چرا كه اموال را به نزديكان خود مى داد و حكومت ايالت هاى مهم را به آنان مى سپرد. پس، لب به اعتراض گشودند. او اموال بسيارى را از آنِ خود كرده بود و هزار برده داشت.
۱.دول الإسلام: ص 16.