جوان بودن
5 حدیث
شرح نهج البلاغة:رَوى أبو بَكرٍ الأَنبارِيُّ في أماليهِ أنَّ عَليّا عليه السلام جَلَسَ إلى عُمَرَ في المَسجِدِ وعِندَهُ ناسٌ، فَلَمّا قامَ عَرَضَ واحِدٌ بِذِكرِهِ، ونَسَبَهُ إلَى التَّيهِ وَالعُجبِ.
فَقالَ عُمَرُ: حَقٌّ لِمِثِلهِ أن يَتيهَ! وَاللّهِ، لَولا سَيفُهُ لَما قامَ عَمودُ الإِسلامِ، وهُوَ بَعدُ أقضَى الاُمَّةِ، وذو سابِقَتِها، وذو شَرَفِها.
فَقالَ لَهُ ذلِكَ القائِلُ: فَما مَنَعَكُم يا أميرَ المُؤمِنينَ عَنهُ؟!
قالَ: كَرِهناهُ عَلى حَداثَةِ السِّنِّ، وحُبِّهِ بَني عَبدِ المُطَّلِبِ. ۱
شرح نهج البلاغة:ابو بكرِ انبارى در كتاب الأمالىاش روايت كرده است: در مسجد، على عليه السلام كنار عمر نشست و در كنار او چند نفر ديگر هم بودند. چون برخاست، كسى نام او را برد و به او نسبت خودْبزرگ بينى و خودپسندى داد.
عمر گفت: مانند اويى، حق دارد كه بزرگى كند. به خدا سوگند، اگر شمشير او نبود، ستون خيمه اسلام، راست نمى شد. افزون بر آن، او داناترين قاضى امّت و سابقه دارترين و شرافتمندترين فرد اين امّت است.
گوينده آن سخن گفت: اى امير مؤمنان! پس چرا خلافت را از او دريغ داشتيد؟
عمر گفت: او را به خاطر جوانى اش و نيز محبّتش (گرايشش) به بنى عبد المطّلب، ناپسند داشتيم».
۱.شرح نهج البلاغة: ج 12 ص 82؛ نهج الحقّ: ص 251.
الإمامة والسياسة:قالَ أبو عُبَيدَةَ بنُ الجَرّاحِ ـ بَعدَ بَيعَةِ أبي بَكرٍ ـ لِعَلِيٍّ كَرَّمَ اللّهُ وَجهَهُ: يَابنَ عَمِّ، إنَّكَ حَديثُ السِّنِّ، وهؤُلاءِ مَشيخَةُ قَومِكَ، لَيسَ لَكَ مِثلُ تَجرِبَتِهِم ومَعرِفَتِهِم بِالاُمورِ، ولا أرى أبا بَكرٍ إلّا أقوى عَلى هذَا الأَمرِ مِنكَ، وأشَدَّ احتِمالاً وَاضطِلاعا بِهِ، فَسَلِّم لِأَبي بَكرٍ هذَا الأَمرَ؛ فَإنَّكَ إن تَعِش ويَطُل بِكَ بَقاءٌ فَأَنتَ لِهذَا الأَمرِ خَليقٌ، وبِهِ حَقيقٌ، في فَضلِكَ، ودينِكَ، وعِلمِكَ، وفَهمِكَ، وسابِقَتِكَ، ونَسَبِكَ، وصِهرِكَ. ۱
الإمامة و السياسة:ابو عبيدة بن جرّاح، پس از بيعت ابو بكر، به على ـ كه خدا گرامى اش بدارد ـ گفت: اى پسر عمو! تو كم سن و سال هستى و اينان، پيرمردان قوم تواند و تو در كارها تجربه و شناخت آنان را ندارى. [من] براى اين كار، ابوبكر را از تو قوى تر و پرطاقت تر و باتحمّل تر مى بينم. پس، كار را به ابو بكر بسپار، كه چنانچه تو زنده بمانى وعمرت به درازا كشد، به خاطر فضيلت، دين، علم، فهم، سابقه، خويشى ات با پيامبر صلى الله عليه و آله و نسبت دامادى ات [با او]، شايسته اين امارت و سزاوار آن هستى.
۱.الإمامة والسياسة: ج 1 ص 29، شرح نهج البلاغة: ج 6 ص 12 عن سعيد بن كثير الأنصاري.
تاريخ دمشق عن ابن عبّاس:بَينا أنَا مَعَ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ في بَعضِ طُرُقِ المَدينَةِ ـ يَدُهُ في يَدي ـ إذ قالَ لي: يَابنَ عَبّاسٍ، ما أحسَبُ صاحِبَكَ إلّا مَظلوما!!
فَقُلتُ: فَرُدَّ إلَيهِ ظُلامَتَهُ يا أميرَ المُؤمِنينَ!!
فَانتَزَعَ يَدَهُ مِن يَدي، ونَفَرَ مِنّي يُهَمهِمُ، ثُمَّ وَقَفَ حَتّى لَحِقتُهُ، فَقالَ لي: يَابنَ عَبّاسٍ، ما أحسَبُ القَومَ إلَا استَصغَروا صاحِبَكَ!!
قُلتُ: وَاللّهِ، مَا استَصغَرَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حينَ أرسَلَهُ وأمَرَهُ أن يَأخُذَ بَراءَةً مِن أبي بَكرٍ فَيَقرَأَها عَلَى النّاسِ!! فَسَكَتَ. ۱
تاريخ دمشقـ به نقل از ابن عبّاس ـ: هنگامى كه در يكى از راه هاى مدينه، دست در دست عمر مى رفتيم، به من گفت: اى ابن عبّاس! بى گمان، سَرور تو (على) را مظلوم مى دانم.
گفتم: اى امير مؤمنان! پس، حقِّ به ستم بُرده شده اش را به او باز گردان.
دستش را از دستم بيرون كشيد و زير لب، چيزى گفت و از من دور شد.
سپس ايستاد تا به او رسيدم و به من گفت: اى ابن عبّاس! بى گمان، مردم، سَرور تو را كوچك دانستند!
گفتم: به خدا سوگند، پيامبر خدا، هنگامى كه او را روانه كرد و به وى فرمان داد كه [آيات] برائت را از ابو بكر بگيرد و بر مردم بخوانَد، او را كم سن و سال نشمارْد.
پس عمر، ساكت شد.
۱.تاريخ دمشق: ج 42 ص 349، شرح نهج البلاغة: ج 12 ص 46 و ج 6 ص 45، أخبار الدولة العبّاسيّة: ص 128 نحوه.
محاضرات الاُدباء عن ابن عبّاس:كُنتُ أسيرُ مَعَ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ في لَيلَةٍ، ـ وعُمَرُ عَلى بَغلٍ، وأنَا عَلى فَرَسٍ ـ فَقَرَأَ آيَةً فيها ذِكرُ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ، فَقالَ: أما وَاللّهِ يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ! لَقَد كانَ عَلِيٌّ فيكُم أولى بِهذَا الأَمرِ مِنّي ومِن أبي بَكرٍ.
فَقُلتُ في نَفسي: لا أقالَنِي اللّهُ إن أقَلتُهُ، فَقُلتُ: أنتَ تَقولُ ذلِكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ، وأنتَ وصاحِبُكَ وَثَبتُما وَافتَرَعتُمَا ۱ الأَمرَ مِنّا دونَ النّاسِ!!
فَقالَ: إلَيكُم يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ! أما إنَّكُم أصحابُ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ.
فَتَأَخَّرتُ، وتَقَدَّمَ هُنَيهَةً، فَقالَ: سِر، لا سِرتُ، وقالَ: أعِد عَلَيَّ كَلامَكَ! فَقُلتُ: إنَّما ذَكَرتَ شَيئا فَرَدَدتُ عَلَيكَ جَوابَهُ، ولَو
محاضرات الاُدباءـ به نقل از ابن عبّاس ـ: شبى با عمر بن خطّاب، راه مى پيموديم و عمر بر استر و من بر اسب بودم. عمر، آيه اى خواند كه در آن، يادى از على بن ابى طالب عليه السلام بود. پس گفت: هان! اى زادگان عبد المطّلب! در ميان شما، على از من و ابو بكر به اين امر، سزاوارتر بود.
پيش خود گفتم: خداوند از من نگذرد، اگر از او بگذرم.
گفتم: اى امير مؤمنان! تو اين را مى گويى، در حالى كه تو و يارت، بر اين كار پريديد و مانع ما گشتيد [و حكومت را از دستمان در آورديد]، نه مردم!
[عمر] گفت: اى زادگان عبد المطّلب! دور شويد. [بدانيد كه]شما، تحت امر عمر بن خطّاب هستيد.
پس، كمى عقب كشيدم و او لحظه اى جلو افتاد و گفت: بيا. نمى روم، و گفت: سخنت را دوباره برايم بگو.
گفتم: از چيزى ياد كردى و من هم پاسخش را
أخبار الدولة العبّاسيّة:قالَ عُمَرُ لِعَبدِ اللّهِ بنِ عَبّاسٍ: أ تَدري ما مَنَعَ النّاسَ مِنِ ابنِ عَمِّكَ أن يُوَلّوهُ هذَا الأَمرَ؟ قالَ: ما أدري! قالَ عُمَرُ: لِحَداثَةِ سِنِّهِ.
قالَ: فَقَد كانَ يَومُ بَدرٍ أحدَثَهُم سِنّا! يُقَدِّمونَهُ فِي المَأزَرَةِ، ويُؤَخِّرونَهُ فِي الإِمامةِ!! حَدَّثَنا أبو عُمَرَ، وأحمَدُ بنُ عَبدِ اللّهِ يَرفَعُهُ، قال: مَرَّ عُمَرُ بِعَلِيٍّ عليه السلام وهُوَ يُحَدِّثُ النّاسَ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: إلى أينَ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ فَقالَ: اُريدُ الحَديقَةَ ـ يعني بُستانا لَهُ ـ. فَقالَ: أاُونِسُكَ بِابنِ عَبّاسٍ؟ فَقالَ عُمَرُ: إذَن اُوحِشُكَ مِنهُ! فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: إنّي أُوثِرُكَ بِهِ عَلى نَفسي، قُم يَابنَ عَبّاسٍ
أخبار الدولة العبّاسيّة:عمر به عبد اللّه بن عبّاس گفت: آيا مى دانى چه چيزْ مردم را باز داشت كه اين كار را به پسر عمويت بسپارند؟
گفت: نمى دانم.
عمر گفت: به سبب كمى سن و جوان بودنش بود.
ابن عبّاس گفت: در جنگ بدر، [على عليه السلام] كم سن ترينِ مسلمانان بود. او را در سختى ها پيش مى اندازند و در امامت، عقب مى زنند!
ابو عمر و احمد بن عبد اللّه براى ما [اين گونه]خوانده و به راويان پيشين چنين نسبت داده اند كه: عمر از كنار على عليه السلام گذشت و على عليه السلام با مردم از پيامبر خدا سخن مى گفت.
على عليه السلام فرمود: «اى امير مؤمنان! به كجا؟».
گفت: مى خواهم به باغم بروم.
فرمود:«آيا ابن عبّاس را همراهت كنم [تا تنها نباشى]؟».
عمر گفت: آن گاه، تو بدون او تنها مى مانى.
على عليه السلام
۱.أخبار الدولة العبّاسيّة: ص 129.