انكار وفات پيامبر
7 حدیث
سنن الدارمي عن عِكرِمَة:تُوُفِّيَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَومَ الاِثنَينِ، فَحُبِسَ بَقِيَّةَ يَومِهِ ولَيلَتَهُ وَالغَدَ حَتّى دُفِنَ لَيلَةَ الأَربَعاءِ، وقالوا: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَم يَمُت، ولكِنَ عُرِجَ بِروحِهِ كَما عُرِجَ بِروحِ موسى، فَقامَ عُمَرُ فَقالَ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَم يَمُت، ولكِن عُرِجَ بِروحِهِ كَما عُرِجَ بِروحِ موسى، وَاللّهِ لا يَموتُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى يَقطَعَ أيدِيَ أقوامٍ وألسِنَتَهُمُ، فَلَم يَزَل عُمَرُ يَتَكَلَّمُ حَتّى أزبَدَ شِدقاهُ مِمّا يوعِدُ ويَقولُ.
فَقامَ العَبّاسُ فَقالَ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَد ماتَ، وإنَّهُ لَبَشَرٌ، وإنَّهُ يَأسُنُ ۱ كما يَأسُنُ البَشَرُ. أي
سنن الدارِمىـ به نقل از عِكْرمه ـ: پيامبر خدا روز دوشنبه وفات يافت؛ ولى بقيّه روز و يك شبانه روز پس از آن نيز نگه داشته شد، تا آن كه شب چهارشنبه به خاك سپرده شد.
[برخى] گفتند: پيامبر خدا وفات نيافته است؛ بلكه روحش عروج كرده است، همان گونه كه روح موسى عليه السلام عروج كرد. عمر برخاست و گفت: پيامبر خدا وفات نيافته است؛ بلكه روحش عروج كرده است، همان گونه كه روح موسى عليه السلام عروج كرد و به خدا سوگند، پيامبر خدا نمى ميرد تا آن هنگام كه دست و زبان كسانى را ببُرد.
عمر، همچنان سخن گفت، تا آن كه دهانش از تهديد و سخن گفتن، كف كرد. پس، عبّاس برخاست و گفت: بى گمان، پيامبر خدا وفات يافته است و او نيز انسان است و همانند ديگر انسان ها دگرگونى و زوال مى پذيرد. اى قوم من! يارتان را به خاك بسپاريد كه
الطبقات الكبرى عن عائشة:لَمَّا تُوُفِّيَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، استَأذَنَ عُمَرُ وَالمُغيرَةُ بنُ شُعبَةَ، فَدَخَلا عَلَيهِ فَكَشَفَا الثَّوبَ عَن وَجهِهِ فَقالَ عُمَرُ: واغَشيا! ما أشَدَّ غَشيَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله. ثُمَّ قاما، فَلَمَّا انتَهَيا إلَى البابِ قالَ المُغيرَةُ: يا عُمَرُ ماتَ وَاللّهِ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله! فَقالَ عُمَرُ: كَذَبتَ! ما ماتَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ولكِنَّكَ رَجُلٌ تَحوشُكَ فِتنَةٌ، ولَن يَموتَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى يُفنِيَ المُنافِقينَ.
ثُمَّ جاءَ أبو بَكرٍ وعُمَرُ يَخطُبُ النّاسَ فَقالَ لَهُ أبو بَكرٍ: اُسكُت! فَسَكَتَ، فَصَعِدَ أبو بَكرٍ، فَحَمِدَ اللّهَ وأثنى عَلَيهِ، ثُمَّ قَرَأَ: «إِنَّكَ
الطبقات الكبرىـ به نقل از عايشه ـ: چون پيامبر خدا وفات يافت، عمر و مغيرة بن شعبه اجازه خواستند و بر او داخل شدند و پارچه از چهره اش كنار زدند.عمر گفت: چه بيهوشى اى! چه قدر بيهوشى پيامبر خدا شديد است!
سپس هر دو برخاستند و چون به در رسيدند، مغيره گفت: اى عمر! به خدا سوگند، پيامبر خدا وفات يافته است!
عمر گفت: دروغ مى گويى! پيامبر خدا وفات نيافته است؛ بلكه تو در پى فتنه اى. پيامبر خدا وفات نمى كند تا آن كه منافقان را نابود سازد.
سپس ابو بكر آمد و عمر، همچنان براى مردم سخن راند. پس، ابو بكر به وى گفت: ساكت شو!
عمر، ساكت شد و ابو بكر بالا رفت و پس از حمد و ثناى الهى، آيه: «بى گمان، تو [اى پيامبر!]مى ميرى و آنان نيز مى ميرند» را قرائت كرد و پس از آن [، آيه]: «و محمّد، جز پيامبرى نيست كه
تاريخ اليعقوبيـ في ذِكرِ وَفاةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: خَرَجَ عُمَرُ فَقالَ: وَاللّهِ ما ماتَ رَسولُ اللّهِ ولا يَموتُ، وإنَّما تَغَيَّبَ كَما غابَ موسَى بنُ عِمرانَ أربَعينَ لَيلَةً ثُمَّ يَعودُ، وَاللّهِ لَيَقطَعَنَّ أيدِيَ قَومٍ وأرجُلَهُم.
وقالَ أبو بَكرٍ: بَل قَد نَعاهُ اللّهُ إلَينا فَقالَ: «إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُم مَّيِّتُونَ» . فَقالَ عُمَرُ: وَاللّهِ لَكَأَنّي ما قَرَأتُها قَطُّ! ثُمَّ قالَ:
لَعَمري لَقَد أيقَنتُ أنَّكَ مَيِّتٌ
ولكِنَّما أبدَى الَّذي قُلتُهُ الجَزَعُ ۱
تاريخ اليعقوبىـ در ياد كردِ وفات پيامبر خدا ـ: عمر، بيرون آمد و گفت: به خدا سوگند، پيامبر خدا نمرده است و نمى ميرد. او فقط غايب شده است ـ همان گونه كه موسى بن عمران، چهل شب غايب شد ـ و سپس باز مى گردد و به خدا سوگند، دست ها و پاهاى گروهى را قطع مى كند.
ابو بكر گفت: بلكه خداوند، خبر درگذشت او را [در قرآن] به ما داده و گفته است: «تو مى ميرى و آنان نيز مى ميرند» .
پس عمر گفت: به خدا سوگند، گويى كه تاكنون اين [آيه] را نخوانده بودم. سپس گفت:
به جانم سوگند، يقين داشتم كه تو در گذشته اى
ليكن بى تابى باعث شد تا آن سخنان را بگويم و آشكار كنم.
۱.تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 114؛ السيرة النبويّة لابن هشام: ج 4 ص 305 عن أبي هريرة، شرح نهج البلاغة: ج 1 ص 178 و ج 2 ص 43 كلّها نحوه وليس فيها «بيت الشعر».
صحيح البخاري عن عائشة:إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ماتَ وأبو بَكرٍ بِالسُّنحِ ۱ ـ يَعني بِالعالِيَةِ ـ فَقامَ عُمَرُ يَقولُ: وَاللّهِ ما ماتَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله! قالَت: وقالَ عُمَرُ: وَاللّهِ ما كانَ يَقَعُ في نَفسي إلّا ذاكَ، ولَيَبعَثَنَّهُ اللّهُ، فَليَقطَعَنَّ أيدِيَ رِجالٍ وأرجُلَهُم.
فَجاءَ أبو بَكرٍ فَكَشَفَ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقَبَّلَهُ، قالَ: بِأَبي أنتَ واُمّي، طِبتَ حَيّا ومَيّتا، وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ لا يُذيقُكَ اللّهُ المَوتَتَينِ أبَدا. ثُمَّ خَرَجَ فَقالَ: أيُّهَا الحالِفُ عَلى رِسلِكَ، فَلَمّا تَكَلَّمَ أبو بَكرٍ جَلَسَ عُمَرُ، فَحَمِدَ اللّهَ أبو بَكرٍ وأثنى عَلَيهِ، وقالَ:
ألا مَن كانَ يَعبُدُ مُحَمَّدا صلى الله عليه و
صحيح البخارىـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا در گذشت، در حالى كه ابو بكر در سُنْح (عاليه) ۳ بود. پس، عمر برخاست و گفت: به خدا سوگند، پيامبر خدا وفات نيافته است.
نيز گفت: به خدا سوگند، جز اين، چيز ديگرى را باور ندارم و بى گمان، خداوند، او را بر مى انگيزد و دست و پاى كسانى را مى بُرد.
پس، ابو بكر آمد و چهره پيامبر خدا را گشود و او را بوسيد و گفت: پدر و مادرم فداى تو باد! پاكْ زندگى نمودى و پاك در گذشتى. سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هرگز خداوند، مرگ را دو بار به تو نمى چشانَد.
سپس بيرون آمد و گفت: اى سوگندخورنده! آرام تر.
چون ابو بكر به سخن در آمد، عمر نشست. پس، ابو بكر به حمد و ثناى الهى پرداخت و گفت: آگاه باشيد! هر كس محمّد را مى پرستد، [بداند كه]محمّد در گذشته و هر كس خدا را مى
۱.السُّنْح: موضع قرب المدينة المنوّرة ـ على ساكنها أفضلُ الصلاة والسلام ـ كان به مسكن أبي بكر (تاج العروس: ج 4 ص 96 «سنح»).
۲.صحيح البخاري: ج 3 ص 1341 ح 3467، سنن ابن ماجة: ج 1 ص 520 ح 1627، مسند ابن حنبل: ج 10 ص 45 ح 25899، الطبقات الكبرى: ج 2 ص 268، تاريخ الطبري: ج 3 ص 200 كلاهما عن أبي هريرة، الكامل في التاريخ: ج 2 ص 9، شرح نهج البلاغة: ج2 ص40، البداية والنهاية: ج5 ص242 كلّها نحوه.
۳.سُنح يا همان عاليه، جايى در نزديكى مدينه است كه خانه ابو بكر در آن جا بوده است (تاج العروس: ج 4 ص 96 ماده «سنح»).
دلائل النبوّة للبيهقي عن عُروَةـ في ذِكرِ وَفاةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: قامَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ يَخطُبُ النّاسَ ويوعِدُ مَن قالَ: «قَد ماتَ» بِالقَتلِ وَالقَطعِ ويَقولُ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله في غَشيَتِهِ لَو قَد قامَ قَطَعَ وقَتَلَ، وعَمرُو بن قَيسِ بنِ زائِدَةَ بنِ الأَصَمِّ بنِ اُمِّ مَكتومٍ قائِمٌ في مُؤَخَّرِ المَسجِدِ يَقرَأُ «وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ» إلى قَولِهِ «وَسَيَجْزِى اللَّهُ الشَّـكِرِينَ» وَالنّاسُ فِي المَسجِدِ قَد مَلَؤوهُ ويَبكونَ ويَموجونَ لا يَسمَعونَ، فَخَرَجَ عَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ عَلَى النّاسِ فَقالَ: يا أيُّهَا النّاسُ، هَل عِندَ أحَدٍ مِنكُم مِن عَهدٍ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله
دلائل النبوّة، بيهقىـ به نقل از عُروه، در ياد كردِ وفات پيامبر خدا ـ: عمر بن خطّاب برخاست و با مردم، سخن گفت. او هر كس را كه مى گفت: «پيامبر، در گذشته است»، به قتل و قطع [دست و پا] تهديد مى نمود و مى گفت: پيامبر خدا در بيهوشى است و اگر برخيزد، مى بُرد و مى كُشد.
عمرو بن قيس بن زائدة بن اصم بن اُمّ مكتوم، در انتهاى مسجد ايستاده بود و [اين آيه را] مى خواند: «و محمّد، جز پيامبرى نيست كه پيش از او هم پيامبرانى بوده اند. و زودا كه خداوند، سپاس گزاران را پاداش دهد!» .
مردم، مسجد را پر كرده بودند و مى گريستند و آشفته بودند و گوش نمى كردند. پس، عبّاس بن عبد المطّلب به سوى مردم آمد و گفت: اى مردم! آيا نزد كسى از شما عهد و سفارش خاصّى از پيامبر خدا درباره وفاتش موجود است تا براى ما باز گويد؟
۱.دلائل النبوّة للبيهقي: ج 7 ص 217، البداية والنهاية: ج 5 ص 242 و 243، كنز العمّال: ج 7 ص 245 ح 18775.
صحيح البخاري عن أنس بن مالك:أنَّهُ سَمِعَ خُطبَةَ عُمَرَ الآخِرَةَ حينَ جَلَسَ عَلَى المِنبَرِ، وذلِكَ الغَدُ مِن يَومِ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، فَتَشَهَّدَ وأبو بَكرٍ صامِتٌ لا يَتَكَلَّمُ، قالَ: كُنتُ أرجو أن يَعيشَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى يدبُرنا ـ يُريدُ بِذلِكَ أن يَكونَ آخِرَهُم ـ فَإِن يَكُ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله قَد ماتَ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى قَد جَعَلَ بَينَ أظهُرِكُم نورا تَهتَدونَ بِهِ بِما هَدَى اللّهُ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله، وإنَّ أبا بَكرٍ صاحِبَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ثانِيَ اثنَينِ؛ فَإِنَّهُ أولَى المُسلِمينَ بِاُمورِكُم، فَقوموا فَبايِعوهُ، وكانَت طائِفَةٌ مِنهُم قد بايَعوهُ قَبلَ ذلِكَ في سَقيفَةِ بَني ساعِدَةَ،
صحيح البخارىـ به نقل از اَنَس بن مالك ـ: شنيدم عمر در خطبه دوم خويش، در فرداى وفات پيامبر صلى الله عليه و آله بر منبر نشست و به يگانگى خداوند و رسالت محمّد صلى الله عليه و آله گواهى داد، در حالى كه ابو بكر ساكت بود و سخنى بر زبان نمى آورد.
[عمر] گفت: اميد داشتم كه پيامبر خدا زندگى كند، آن قدر كه پس از همه ما از دنيا برود! حال اگر محمّد در گذشته است، خداى متعال، نورى در ميان شما قرار داده كه با آن به سوى همان چيزهايى كه خدا محمّد را هدايت كرد، هدايت مى يابيد. ابو بكر، همراه پيامبر و دومى از دو تن [اهل غار]است و او به امور شما از همه مسلمانانْ اولى است. پس برخيزيد و با او بيعت كنيد.
گروهى از مسلمانان، پيش از آن، در سقيفه بنى ساعده با ابو بكر بيعت كرده بودند و بيعت عمومى، بر فراز منبر صورت
۱.صحيح البخاري: ج 6 ص 2639 ح 6793، صحيح ابن حبّان: ج 15 ص 297 ح 6875؛ الطرائف: ص 453 نحوه.
صحيح ابن حبّان عن أنس بن مالك:أنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بنَ الخَطّابِ مِنَ الغَدِ حينَ بويِعَ أبو بَكرٍ في مَسجِدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وَاستَوى أبو بَكرٍ عَلى مِنبَرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، قامَ عُمَرُ فَتَشَهَّدَ قَبلَ أبي بَكرٍ ثُمَّ قالَ:
أمّا بَعدُ، فَإِنّي قُلتُ لَكُم أمسِ مَقالةً لَم تَكُن كَما قُلتُ، وإنّي وَاللّهِ ما وَجَدتُها في كِتابٍ أنزَلَهُ اللّهُ، ولا في عَهدٍ عَهِدَهُ إلَيَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ولكِنّي كُنتُ أرجو أن يَعيشَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى يَدبُرَنا ـ يَقولُ: حَتّى يَكونَ آخِرَنا ـ فَاختارَ اللّهُ جَلَّ وعَلا لِرَسولِهِ صلى الله عليه و آله، الَّذي عِندَهُ عَلَى الَّذي عِندَكُم، وهذا كِتابُ اللّهِ هَدَى اللّهُ بِهِ
صحيح ابن حبّانـ به نقل از انس بن مالك ـ: عمر بن خطّاب، فردا [ى وفات پيامبر صلى الله عليه و آله]و هنگام بيعت با ابو بكر در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله و پس از قرار گرفتن ابو بكر بر منبر پيامبر خدا، برخاست و پيش از ابو بكر، به يگانگى خداوند و رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله گواهى داد و سپس گفت:
امّا بعد، من ديروز به شما سخنى گفتم كه آن گونه كه گفتم، نبود و به خدا سوگند، [آن را]در كتابِ نازل شده و در سفارشى كه پيامبر خدا به من كرده بود، نيافتم. من اميدوار بودم كه پيامبر صلى الله عليه و آله آن قدر زنده باشد كه پس از همه ما وفات كند؛ امّا خداى بزرگوار و والا، براى پيامبرش آنچه را نزد خود داشت، بر آنچه شما مى خواستيد، ترجيح داد. اين، كتاب خداست كه خداوند، پيامبرش را بدان هدايت نمود. پس، آن
۱.صحيح ابن حبّان: ج 14 ص 589 ح 6620، الطبقات الكبرى: ج 2 ص 271، المصنّف لعبد الرزّاق: ج 5 ص 437 ح 9756 نحوه.