حدیث دربارهواقعه غدير

الإمام الباقر عليه السلام:لَمّا نَزَلَ جَبرَئيلُ عليه السلام عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في حِجَّةِ الوَداعِ بِإِعلانِ أمرِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام: «يَـأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ» إلى آخِرِ الآيَةِ ـ قالَ: ـ فَمَكَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله ثَلاثا حَتّى أتَى الجُحفَةَ، فَلَم يَأخُذ بِيَدِهِ؛ فَرَقا ۱ مِنَ النّاسِ. فَلَمّا نَزَلَ الجُحفَةَ يَومَ الغَديرِ في مَكانٍ يُقالُ لَهُ: مَهيَعَةُ، فنادى ۲: الصَّلاةَ جامِعَةً، فَاجتَمَعَ النّاسُ. فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: مَن أولى بِكُم مِن أنفُسِكُم؟ قالَ: فَجَهَروا فَقالوا: اللّهُ ورَسولُهُ. ثُمَّ قالَ لَهُمُ الثّانِيَةَ، فَقالوا: اللّهُ ورَسولُهُ. ثُمَّ قالَ لَهُمُ الثّالِثَةَ، فَقالوا: اللّهُ ورَسولُهُ. فَأَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ عليه السلام، فَقالَ: مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلِيٍّ مَولاهُ، اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ، وعادِ مَن عاداهُ، وَانصُر مَن نَصَرَهُ، وَاخذُل مَن خَذَلَهُ؛ فَإِنَّهُ مِنّي، وأنَا مِنهُ، وهُوَ مِنّي بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسى، إلّا أنَّهُ لا نَبِيَّ بَعدي. ۳

امام باقر عليه السلام:چون جبرئيل عليه السلام در حَجّة الوداع براى علنى ساختن امر (ولايت) على بن ابى طالب عليه السلام آيه: «اى پيامبر! آنچه را از سوى پروردگارت بر تو نازل شده، برسان» (تا آخر آن) را براى پيامبر صلى الله عليه و آله آورد، پيامبر صلى الله عليه و آله سه روز درنگ كرد تا به جُحفه رسيد؛ امّا از بيم مردم، دست او را نگرفت [و اعلان نكرد]. چون [پيامبر صلى الله عليه و آله] روز غدير در جحفه و در جايى به نام «مَهْيَعه» پياده شد، ندا داد: «نماز همگانى!» و مردم گرد آمدند. پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: «چه كسى به شما از خودتان سزاوارتر است؟». مردم با صداى بلند گفتند: خدا و پيامبرش. سپس بار دوم پرسيد. گفتند: خدا و پيامبرش. سپس بار سوم گفت. گفتند: خدا و پيامبرش. پس دست على عليه السلام را گرفت و گفت: «هر كه من مولاى اويم، على مولاى اوست خدايا! دوستدار او را دوست بدار و دشمنش را دشمن شمار و يارى دهنده اش را يار باش و واگذارنده اش را واگذار. او از من است و من از اويم و او براى من به منزله، هارون براى موسى عليه السلام است، جز اين كه پيامبرى پس از من نيست».

۱.الفَرَق: الخوف والفزع (النهاية: ج 3 ص 438 «فرق»).

۲.كذا، والظاهر أنّها «نادى».

۳.تفسير العيّاشي: ج 1 ص 332 ح 153 عن سدير، بحار الأنوار: ج 37 ص 139 ح 32.

کلیدواژه‌ها کوشش های پیامبر صلی الله علیه و آله برای رهبری علی علیه السلام حدیث غدیر واقعه غدیر

احادیث دیگر این موضوع

تاريخ دمشقـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ: آيه «اى پيامبر! آنچه را از سوى پروردگارت به تو نازل شده، برسان» ، در روز غدير خم و در شأن على بن ابى طالب عليه السلام بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد.

امام حسين عليه السلام:چون پيامبر خدا از حجّة الوداع بازگشت، در سرزمينى به نام «ضوجان» ظاهرا «ضَوجانْ» تصحيف «ضَجَنان» يا «ضَجْنان» باشد كه به گفته واقدى در 25 ميلى مكّه است و به گفته بكرى، يك شب تا «قُدَيْد» راه دارد (ر. ك: معجم البلدان: ج 3 ص 453، معجم ما استعجم: ج 3 ص 856). پياده شد و اين آيه نازل شد: «اى پيامبر! آنچه از سوى پروردگارت بر تو نازل شده، برسان و اگر چنين نكنى، رسالتش را نگزارده اى و خداوند، تو را از مردم حفظ مى كند» . پس چون حفظش از [گزند] مردم نازل شد، ندا داد: «نماز جماعتِ همگانى!». پس مردم به گرد او جمع شدند و حضرت گفت: «چه كس به شما از شما سزاوارتر است؟». همه فريادزنان گفتند: خدا و پيامبرش. پس دست على بن ابى طالب عليه السلام را گرفت و گفت: «هركه من مولاى اويم، على مولاى اوست. خدايا! هر كس با او دوستى مى كند، دوستش بدار و هر كس با او دشمنى مى ورزد، دشمنش بدار و هر كس يارى اش مى دهد، يارى اش كن و هر كس وا مى گذاردش، واگذارش، كه او از من است و من از اويم و او براى من، به منزله هارون است براى موسى عليه السلام، جز آن كه پس از من پيامبرى نيست». و آن [ولايت]، آخرين فريضه اى بود كه خداى متعال بر امّت محمّد صلى الله عليه و آله واجب ساخت. سپس خداى متعال بر پيامبرش نازل كرد: «امروز، دينتان را برايتان به كمال رساندم و نعمتم را بر شما كامل كردم و دين اسلام را برايتان پسنديدم» .

امام باقر عليه السلامـ درباره سخن خداى متعال: «اى پيامبر! آنچه را از سوى پروردگارت بر تو نازل شده، برسان و اگر چنين نكنى، رسالتش را نگزارده اى» ـ: آن، ولايت است.

امام باقر عليه السلام:پيامبر خدا از مدينه حج گزارْد، در حالى كه پيش از آن، همه فرمان هاى دينى را، جز حج و ولايت، به امّتش ابلاغ كرده بود. پس، جبرئيل عليه السلام به نزدش آمد و گفت: اى محمّد! خداوند ـ نامش بزرگ باد! ـ به تو سلام مى رساند و مى گويد: «من هيچ يك از پيامبران و فرستادگانم را جز پس از تكميل دين و استوار كردن حجّتم، قبض روح نكرده ام و از اين دين، دو فريضه به عهده تو مانده كه نياز است به قومت برسانى. فريضه حج و فريضه ولايت و خلافت پس از خودت؛ چرا كه من زمينم را از حجّت، تهى ننهادم و هرگز آن را تهى نمى نهم». خداوند ـ ستايشش شكوهمند باد! ـ به تو فرمان مى دهد كه حج را به قومت ابلاغ كنى و خود، حج بگزارى و نيز هر كس از شهرنشينان و اطراف و اكناف و باديه نشينان كه مى توانند، با تو حج بگزارند. دانستنى هاى حج را به آنان بياموز، همچنان كه نماز و زكات و روزه شان را به آنان آموختى و همان گونه كه آنان را از همه آيين ها و فريضه ها آگاه كردى، از آن هم آگاهشان كن. منادىِ پيامبر خدا در ميان مردم، ندا در داد: هان! پيامبر خدا آهنگ حج دارد و همان گونه كه آيين هاى دينتان را به شما آموخته، آن را هم به شما بياموزد و همان گونه كه شما را از احكام ديگر آگاه كرده بود، از آن هم آگاهتان كند. پيامبر صلى الله عليه و آله [از مدينه] حركت كرد و مردم هم با او حركت كردند و به او توجه داشتند تا ببينند او چه مى كند تا آنها هم همان كنند. پيامبر صلى الله عليه و آله با آنان حج گزارد. حاجيانِ همراه پيامبر خدا از اهل مدينه و اطراف و باديه نشينان، هفتاد هزار نفر يا بيشتر بودند، همانند اصحاب موسى كه هفتاد هزار تن بودند. پس چون در مَوقِف مَوقِف (توقّفگاه)، در اصطلاح فقهى به «عرفات» و يا «مشعر الحرام» گفته مى شود. (م) وقوف كرد، جبرئيل از سوى خداى عز و جل به نزدش آمد و گفت: اى محمّد! خداى عز و جل به تو سلام مى رساند و مى گويد: «اجلت فرا رسيده و مدّتت پايان يافته است و به زودى تو را به جايى خواهم بُرد كه چاره و گريزى از آن نيست. پس سفارشت را بكن و وصيّتت را جلو انداز و آنچه را از علم و ميراث علمى پيامبران پيشينت و سلاح و صندوق و همه آيات پيامبران كه نزد توست، گرد آر و به وصى و جانشين پس از خودت، يعنى: حجّت رساى من بر خلقم، على بن ابى طالب، بسپار. پس، او را رهبر مردم معرّفى و عهد و پيمان و بيعتش را تجديد كن و هر آنچه از بيعت و پيمان من كه با آنان بسته اى و هر تعهّدى كه به من داده اند، به آنان يادآورى كن، از جمله: ولايت ولىّ من و مولاى آنان و مولاى هر مرد و زن با ايمان، على بن ابى طالب را چرا كه من هيچ يك از پيامبران را قبض روح نكردم، جز آن كه دين و حجّتم را با ولايتِ اوليايم و دشمنى دشمنانم به كمال رساندم ونعمتم را كامل كردم. اين است كمال توحيد و آيين من. و تكميل شدن نعمت من بر خلقم، با پيروى از ولىّ من و اطاعت از اوست و از اين روست كه زمينم را بى ولىّ و سرپرست، رها نمى كنم، تا حجّت من بر خلقم باشد. پس با ولايت وليّم، على، كه مولاى هر مرد و زن با ايمان است و بنده ام، وصىّ پيامبرم، جانشين پس از پيامبرم و حُجّت رسايم بر خلقم، «امروز، دينتان را برايتان به كمال رساندم و نعمتم را بر شما كامل كردم و دين اسلام را برايتان پسنديدم» . اطاعت از او با اطاعت از پيامبرم محمّد و اطاعت از او و محمّد، با اطاعت از من همراه است. هر كس از او اطاعت كند، از من اطاعت كرده و هر كس از او سرپيچد، از من سرپيچى كرده است. او را نشانِ ميان خود و خلقم كرده ام.». چون پيامبر صلى الله عليه و آله به غدير خم در سه ميلى جحفه، رسيد، جبرئيل عليه السلام، پنج ساعتْ گذشته از روز، نزدش آمد و او را از محفوظ ماندنش از [گزند] مردم و باز داشتن آنان از آزار رساندن به وى خبر داد و گفت: اى محمّد! خداى عز و جل به تو سلام مى رساند و درباره على عليه السلام مى گويد: «اى پيامبر! آنچه را از پروردگارت بر تو نازل شده، برسان و اگر چنين نكنى، رسالتش را نگزارده اى و خداوند، تو را از [گزند]مردم، حفظ مى كند» . جلوى جمعيّت به نزديك جحفه رسيده بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمان داد كه هر كه جلو رفته، باز گردد و منتظر كسانى بماند كه عقب مانده اند، تا على را براى مردم به عنوان «رهبر» معرّفى نمايد و آنچه را خداى متعال درباره على عليه السلام نازل كرده بود، به آنان برساند؛ زيرا جبرئيل عليه السلام به پيامبر صلى الله عليه و آله خبر داد كه خداى عز و جل او را از [گزند] مردم، حفظ كرده است.

امام باقر عليه السلام:چون خداوند بر پيامبرش [آيه:] «اى پيامبر! آنچه را از پروردگارت بر تو نازل شده، برسان و اگر چنين نكنى، رسالتش را نگزارده اى و خداوند، تو را از مردم، حفظ مى كند. خداوند، كافران را هدايت نمى كند» را نازل كرد، پيامبر خدا دست على عليه السلام را گرفت و گفت: «اى مردم! هيچ يك از پيامبران پيش از من نبوده، جز آن كه دعوت حق را در پايان عمر لبيك گفته است. نزديك است كه من هم فرا خوانده شوم و دعوت حق را اجابت كنم. [درباره رسالت]هم از من سؤال مى شود و هم از شما. چه پاسخ مى گوييد؟». گفتند: گواهى مى دهيم كه تو [پيام رسالت را]ابلاغ نمودى و خيرخواهى كردى و آنچه بر گردنت بود، رساندى. پس، خدا برترين پاداشى را كه به فرستادگانش داده، به تو بدهد! پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: «خدايا! گواه باش». سپس گفت: «اى گروه مسلمانان! حاضر بايد [اين سخن را] به غايب برساند كه: همه آنانى را كه به من ايمان آورده و تصديقم كرده اند، به ولايت على سفارش مى كنم. بدانيد كه ولايت على ولايت من و ولايت من ولايت پروردگارم است و اين، عهدى است كه پروردگارم به عهده ام نهاده و فرمان داده است كه آن را به شما برسانم». سپس سه بار گفت: «آيا شنيديد؟». گوينده اى گفت: اى پيامبر خدا! شنيديم.

شواهد التنزيلـ به نقل از زياد بن منذر ـ: نزد امام باقر عليه السلام بودم و او با مردم سخن مى گفت كه مردى از اهالى بصره به نام عثمان اَعشى ـ كه از حسن بصرى، حديث نقل مى كرد ـ به سوى او آمد و گفت: اى زاده پيامبر خدا، خدايم فدايت كند! حسن به ما مى گويد كه آيه: «اى پيامبر! آنچه را از پروردگارت بر تو نازل شده، برسان» ، در حقّ مردى نازل شده است؛ ولى نمى گويد درباره چه كسى است! امام عليه السلام گفت: «اگر مى خواست، مى توانست بگويد؛ امّا مى ترسد! جبرئيل عليه السلام بر پيامبر صلى الله عليه و آله فرود آمد و گفت: خداوند به تو فرمان مى دهد كه امّتت را به نمازشان راهنمايى كنى. او هم چنين كرد. بار ديگر آمد و گفت: خداوند به تو فرمان مى دهد كه امّتت را به زكاتشان راهنمايى كنى. او هم چنين كرد. سپس فرود آمد و گفت: خداوند به تو فرمان مى دهد كه امّتت را به روزه شان راهنمايى كنى. او هم كرد. سپس فرود آمد و گفت: خداوند به تو فرمان مى دهد كه امّتت را به حجّشان راهنمايى كنى. او هم كرد. سپس فرود آمد و گفت: خداوند به تو فرمان مى دهد كه امّتت را به وليّشان راهنمايى كنى، همان گونه كه به نماز و زكات و روزه و حجّشان راهنمايى كردى تا حجّت، در همه آنها بر ايشان تمام شود. پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: پروردگارا! قوم من، تازه از جاهليّت به در آمده اند و هنوز گرفتار چشم و همچشمى و فخرفروشى اند و هيچ يك از مردانشان نيست، جز آن كه وليّشان، خونى از او ريخته است و من بيمناكم!. پس، خداى متعال نازل كرد: «اى پيامبر! آنچه را از سوى پروردگارت بر تو نازل شده، برسان، كه اگر چنين نكنى، رسالتش را نگزارده اى» . مراد خدا اين بود كه: به تمامى نگزارده اى. «و خداوند، تو را از [گزند]مردم، حفظ مى كند» . پس چون خداوند حفظش را ضمانت كرد و او را [از ناتمام ماندن رسالتش] بيم داد، آن حضرت دست على بن ابى طالب عليه السلام را گرفت و گفت: اى مردم! هر كه من مولاى اويم، على مولاى اوست. خدايا! دوستدارش را دوست و دشمنش را دشمن بدار. هر كس يارى اش دهد، يارى اش ده و هر كس او را واگذارَد، وابگذارش و با هر كه به او محبّت مى كند، محبّت كن و از هركه از او نفرت دارد، نفرت داشته باش». عثمان [اَعشى] گفت: با چيزى دوست داشتنى تر از اين حديث، به شهرم بازنگشتم.

مشكل الآثارـ به نقل از عمر بن على، از پدرش امام على عليه السلام ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در خم، پيش درخت، حضور يافت و در حالى كه دست على عليه السلام را گرفته بود، بيرون آمد و گفت: «اى مردم! آيا گواهى نمى دهيد كه خداى يكتا، پروردگار شماست؟». گفتند: چرا. گفت: «آيا گواهى نمى دهيد كه خدا و پيامبرش به شما از خودتان سزاوارترند و خداوند و پيامبرش مولاى شمايند؟». گفتند: چرا. گفت: «هر كه من مولاى اويم، على مولاى اوست. من دو چيز در ميان شما بر جاى نهادم كه اگر آنها را بگيريد، پس از من هيچ گاه گم راه نمى شويد: كتاب خدا ـ كه در دستان شماست ـ و اهل بيتم».