خير دنيا و آخرت
6 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:إنَّ اللّهَ عز و جل لا يَظلِمُ المُؤمِنَ حَسَنَةً يُثابُ عَلَيهَا الرِّزقَ فِي الدُّنيا ويُجزى بِها فِي الآخِرَةِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند، درباره هيچ كار نيكى به مؤمن ستم نمى كند. او (مؤمن) بر كار نيك، در دنيا روزى (امكانات مادّى) پاداش داده مى شود و در آخرت [نيز]پاداش كار خود را خواهد گرفت.
۱.مسند ابن حنبل: 4 / 252 / 12266 و ص 564 / 14020، الزهد لابن المبارك: 111 / 327، مسند الطيالسي: 269 / 2011، صحيح مسلم: 4 / 2162 / 56 وفيه «يعطى بها» بدل «يُثاب عليها الرزق» و كلّها عن أنس، كنز العمّال: 1 / 68 / 262.
الإمام عليّ عليه السلامـ في عَهدِهِ إلى مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ـ: اِعلَموا عِبادَ اللّهِ أنَّ المُتَّقينَ ذَهَبوا بِعاجِلِ الدُّنيا وآجِلِ الآخِرَةِ؛ فَشارَكوا أهلَ الدُّنيا في دُنياهُم، ولَم يُشارِكوا أهلُ الدُّنيا في آخِرَتِهِم. سَكَنُوا الدُّنيا بِأَفضَلِ ما سُكِنَت، وأكَلوها بِأَفضَلِ ما اُكِلَت؛ فَحَظوا مِنَ الدُّنيا بِما حَظِيَ بِهِ المُترَفونَ، وأخَذوا مِنها ما أخَذَهُ الجَبابِرَةُ المُتَكَبِّرونَ.
ثُمَّ انقَلَبوا عَنها بِالزّادِ المُبَلِّغِ وَالمَتجَرِ الرّابِحِ. أصابوا لَذَّةَ زُهدِ الدُّنيا في دُنياهُم، وتَيَقَّنوا أنَّهُم جيرانُ اللّهِ غَدا في آخِرَتِهِم. لا تُرَدُّ لَهُم دَعوَةٌ، ولا يَنقُصُ لَهُم نَصيبٌ مِن لَذَّةٍ. ۱
امام على عليه السلامـ در عهدنامه اى كه براى محمّد بن ابى بكر نوشت، آن گاه كه او را به حكومت مصر گماشت ـ: بندگان خدا! بدانيد پرواپيشگان، هم بهره دنياى كنونى را بردند و هم پاداش آخرتِ آينده را. با اهل دنيا در دنيايشان شريك شدند؛ ولى اهل دنيا در آخرتشان با آنان شريك نگشتند. [آنان] در دنيا در بهترين جا [ها]سكونت گزيدند و از بهترين خوردنى ها خوردند و از دنيا، آن بهره اى را بردندكه خوشگذرانان [، از آن] كام گرفتند، همان را كه جبّاران متكبّر گرفتند.
سپس از اين دنيا رفتند، با توشه اى به مقصدرسان و با سودايى سودبخش. در دنيايشان، لذّت پارسايىِ ۲ در دنيا را يافتند و يقين كردند كه در فرداى آخرتشان، همسايگان رحمت الهى اند، به گونه اى كه نه دعايشان برمى گردد و نه بهره لذّتشان كاسته مى شود.
۱.نهج البلاغة: الكتاب 27، بحار الأنوار: 33 / 581 / 726.
۲.در روايت شماره 5 ـ كه در حقيقت، اصلِ اين روايت است و اين روايت، بخشى از آن است كه به وسيله سيّد رضى تقطيع شده است ـ از واژه زُهد، نشانى نيست. علاوه بر اين، وجود كلمه مزبور، با معناى مجموع روايت، ناسازگار است و نشان مى دهد كه اين كلمه، در نتيجه بى دقّتى در معناى روايت، به متن اصلى افزوده شده است.
عنه عليه السلامـ في عَهدِهِ إلى مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ـ: عَلَيكُم بِتَقوَى اللّهِ عز و جل فَإِنَّها تَجمَعُ مِنَ الخَيرِ ما لا يَجمَعُ غَيرُها، ويُدرَكُ بِها مِنَ الخَيرِ ما لا يُدرَكُ بِغَيرِها مِن خَيرِ الدُّنيا وخَيرِ الآخِرَةِ.
قالَ اللّهُ عز و جل: «وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْاْ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُواْ خَيْرًا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ فِى هَـذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الْأَخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ. ۱» اِعلَموا يا عِبادَ اللّهِ أنَّ المُؤمِنَ يَعمَلُ لِثَلاثٍ مِنَ الثَّوابِ: إمّا لِخَيرِ (الدُّنيا) فَإِنَّ اللّهَ يُثيبُهُ بِعَمَلِهِ في دُنياهُ، قالَ اللّهُ سُبحانَهُ لاِءِبراهيمَ: «وَ ءَاتَيْنَـهُ أَجْرَهُ فِى الدُّنْيَا
امام على عليه السلامـ در عهدنامه خويش به محمّد بن ابى بكر، آن گاه كه او را به حكومت مصر گماشت ـ: بر شما باد پرواى از خدا؛ چرا كه هيچ چيز، همچون پروا، فراهم آورنده خير نيست و با هيچ چيزى نمى توان همچون پروا به خير دنيا و آخرت رسيد.
خداوند فرموده است: «به كسانى كه پروا پيشه كردند، گفته مى شود: پروردگارتان چه فرو فرستاد؟ گويند: نيكى. براى آنان كه در اين دنيا نيكى كنند، حسنه است، و سراى آخرت، بهتر است. و چه نيكوجايى است سراى پرواپيشگان!» .
اى بندگان خدا! بدانيد كه مؤمن براى سه گونه پاداش، كار مى كند:
يا براى خير دنيا كار مى كند. پس خداوند هم پاداش عملش را در دنيايش مى دهد. خداى سبحان به [حضرت] ابراهيم عليه السلام فرمود: «و پاداشش را در دنيا به او داديم و او در آخرت، از شايستگان است» .
الإمام الباقر عليه السلامـ في قَولِهِ تَعالى: «لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَى وَ زِيَادَةٌ ۱» ـ: فَأَمَّا
الحُسنَى الجَنَّةُ، وأمَّا الزِّيادَةُ فَالدُّنيا، ما أعطاهُمُ اللّهُ فِي الدُّنيا لَم يُحاسِبهُم بِهِ فِي الآخِرَةِ، ويَجمَعُ ثَوابَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ، ويُثيبُهُم بِأَحسَنِ أعمالِهِم فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ. ۲
امام باقر عليه السلامـ درباره فرموده خدا كه: «براى نيكوكاران، نيكى و افزون بر آن است» : «نيكى»، بهشت است و «افزون بر آن»، دنياست. خداوند، آنچه را در دنيا به آنان عطا كرده، در آخرت از آنان حساب نمى كشد و پاداش دنيا و آخرت را [براى آنان]فراهم مى آورد و در دنيا و آخرت [به تناسبِ] بهترين كارهايشان، پاداش مى دهد.
رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُ، ثَلاثٌ ثَوابُهُنَّ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ: الحَجُّ يَنفِي الفَقرَ، وَالصَّدَقَةُ تَدفَعُ البَلِيَّةَ، وصِلَةُ الرَّحِمِ تَزيدُ فِي العُمُرِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به على عليه السلام ـ: اى على! سه چيز است كه پاداش آنها، در دنيا و آخرت است: حج، فقر را مى زدايد؛ صدقه، بلا را دفع مى كند؛ و صله رحم، عمر را مى افزايد.
۱.تحف العقول: 7، الدعوات: 127 / 314 عن الإمام الباقر عليه السلام و فيه «البرّ» بدل «صِلة الرحم»، بحار الأنوار: 77 / 62 / 4.
الكافي عن الربيع بن خيثم:شَهِدتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام وهُوَ يُطافُ بِهِ حَولَ الكَعبَةِ في مَحمِلٍ وهُوَ شَديدُ المَرَضِ، فَكانَ كُلَّما بَلَغَ الرُّكنَ اليَمانِيَّ أمَرَهُم فَوَضَعوهُ بِالأَرضِ، فَأَخرَجَ يَدَهُ مِن كَوَّةِ المَحمِلِ حَتّى يَجُرَّها عَلَى الأَرضِ، ثُمَّ يَقولُ: اِرفَعوني.
فَلَمّا فَعَلَ ذلِكَ مِرارا في كُلِّ شَوطٍ، قُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنَّ هذا يَشُقُّ عَلَيكَ!
فَقالَ: إنّي سَمِعتُ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «لِّيَشْهَدُواْ مَنَـفِعَ لَهُمْ» .
فَقُلتُ: مَنافِعُ الدُّنيا أو مَنافِعُ الآخِرَةِ؟
فَقالَ: الكُلُّ. ۱
الكافىـ به نقل از ربيع بن خثيم ـ: ابو عبد اللّه عليه السلام را ديدم كه او را ـ در حالى كه به سختى بيمار بود ـ در كجاوه اى بر گِرد كعبه طواف مى دادند. او، هر گاه به ركن يمانى مى رسيد، مى فرمود كه وى را به زمين بگذارند. پس، دستش را از دريچه كجاوه بيرون مى آورد و به زمين مى كشيد و سپس مى فرمود: «مرا بلند كنيد».
چون اين كار را تكرار كرد و در هر دور چنين كرد، عرض كردم: فدايت شوم، اى پسر پيامبر خدا! اين كار براى شما دشوار است!
فرمود: «سخن خدا را شنيده ام كه مى فرمايد: «تا شاهد منافع خويش باشند» ».
گفتم: منافع دنيا يا منافع آخرت؟
فرمود: «هر دو».
۱.الكافي: 4 / 422 / 1، تهذيب الأحكام: 5 / 122 / 398.