حدیث دربارهخطبه هاى پيامبر صلى الله عليه و آله ، هنگام فرا رسيدن ماه رمضان

عنه صلى الله عليه و آله:شَهرُ رَمَضانَ لَيسَ كَالشُّهورِ؛ لِما تُضاعَفُ فيهِ مِنَ الاُجورِ. هُوَ شَهرُ الصِّيامِ، وشَهرُ القِيامِ، وشَهرُ التَّوبَةِ وَالِاستِغفارِ، وشَهرُ تِلاوَةِ القُرآنِ؛ هُوَ شَهرٌ أبوابُ الجِنانِ فيهِ مُفَتَّحَةٌ وأبوابُ النّيرانِ فيهِ مُغَلَّقَةٌ؛ هُوَ شَهرٌ يُكتَبُ فيهِ الآجالُ، ويُبَثُّ فيهِ الأَرزاقُ، وفيهِ لَيلَةٌ فيها يُفرَقُ كُلُّ أمرٍ حَكيمٍ، ويُكتَبُ فيها وَفدُ بَيتِ اللّهِ الحَرامِ، تَتَنَزَّلُ المَلائِكَةُ وَالرّوحُ فيها عَلَى الصّائِمينَ وَالصّائِماتِ بِإِذنِ رَبِّهِم في كُلِّ أمرٍ، سَلامٌ هِيَ حَتّى مَطلَعِ الفَجرِ. مَن لَم يُغفَر لَهُ في شَهرِ رَمَضانَ لَم يُغفَر إلى قابِلٍ؛ فَبادِروا بِالأَعمالِ الصّالِحاتِ الآنَ وبابُ التَّوبَةِ مَفتوحٌ وَالدُّعاءُ مُستَجابٌ قَبلَ «أَن تَقُولَ نَفْسٌ يَـحَسْرَتَى عَلَى مَا فَرَّطتُ فِى جَنـبِ اللَّهِ وَ إِن كُنتُ لَمِنَ السَّـخِرِينَ» ۱. ۲

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:ماه رمضان، همچون ماه هاى ديگر نيست، به خاطر پاداش ها كه در آن، دو برابر مى شوند. آن، ماه روزه دارى و عبادت است، ماه توبه و استغفار، و ماه تلاوت قرآن. آن، ماهى است كه در آن، درهاى بهشت، گشوده و درهاى آتش، بسته اند و ماهى است كه اَ جَل ها در آن نوشته مى شوند و روزى ها پخش مى گردند. و در آن، شبى است كه هر فرمان حكمت آميزى، در آن مقدّر (جدا) مى گردد و ميهمانان خانه خدا، در اين ماه نوشته مى شوند. در اين ماه، فرشتگان و روح الأمين به اذن پروردگارشان، بر مردان و زنان روزه دار، درباره هر كارى فرود مى آيند. آن شب تا دميدن صبح، سلامت است. هر كس در ماه رمضان آمرزيده نشود، تا سال آينده آمرزيده نمى شود. پس هم اكنون كه درِ توبه گشوده است و دعا مستجاب است، به كارهاى نيك بشتابيد، پيش از آن كه «كسى بگويد: دريغا بر آن كوتاهى اى كه در حضورخدا كردم و من از مسخره كنندگان بودم!» .

۱.الزمر: 56.

۲.فضائل الأشهر الثلاثة: ص 100 ح 86 عن ابن عبّاس.

کلیدواژه‌ها روزه حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های عبادی آماده کردن مردم برای میهمانی خدا +1 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

امام رضا عليه السلامـ به نقل از پدرانش عليهم السلام، از امام على عليه السلام ـ: روزى، پيامبر خدا براى ما خطبه خواند و فرمود: «اى مردم! همانا ماه خدا، همراه با بركت و رحمت و آمرزش، به شما روى آورده است؛ ماهى كه نزد خدا برترينِ ماه هاست و روزهايش برترينِ روزها، شب هايش برترينِ شب ها و ساعاتش برترينِ ساعات است. آن، ماهى است كه در آن به ميهمانى خدا دعوت شده ايد و از شايستگانِ كرامت خداوند، قرار داده شده ايد. نَفَس هايتان در آن، تسبيح، خوابتان در آن، عبادت، عملتان در آن، پذيرفته و دعايتان در آن، مورد اجابت است. پس با نيّت هاى راست و دل هاى پاك، از پروردگارتان بخواهيد تا براى روزه دارىِ آن و تلاوت كتاب خويش، توفيقتان دهد؛ چرا كه بدبخت، كسى است كه در اين ماه بزرگ، از آمرزش خداوند، محروم بماند. با گرسنگى و تشنگى خود در اين ماه، گرسنگى و تشنگىِ روز قيامت را ياد كنيد. به نيازمندان و بينوايانتان صدقه بدهيد، به بزرگان خود احترام بگذاريد، بر كوچك هايتان ترحّم نماييد و به بستگانتان نيكى كنيد. زبانتان را نگه بداريد و چشم هايتان را از آنچه نگاه به آن حلال نيست، بپوشانيد و گوش هايتان را از آنچه شنيدنش حلال نيست، فرو بنديد. به يتيمان مردم، محبّت كنيد تا بر يتيمان شما محبّت ورزند. از گناهانتان به پيشگاه خداوند، توبه كنيد و در هنگام نمازها، دستانتان را بر آستان او به دعا بلند كنيد؛ چرا كه آنها (هنگامه نمازها)، برترين ساعت هايند و خداوند [در آن ساعت ها]با نظر رحمت به بندگانش مى نگرد و چون با او مناجات كنند، پاسخشان مى دهد و چون او را صدا بزنند، جوابشان مى گويد و چون او را بخوانند، اجابتشان مى كند. اى مردم! جان هاى شما در گِرو كارهاى شماست. پس با آمرزش خواهى خود، آنها را آزاد سازيد. و پشت هاى شما از بارِ گناهانتان سنگين است. پس با طول دادن سجده هاى خود، آنها را سبُك كنيد و بدانيد كه خداوند ـ كه يادش والاست ـ به عزّت خود، سوگند خورده است كه نمازگزاران و سجده كنندگان را عذاب نمى كند و در روزى كه مردم در پيشگاه پروردگار جهانيان [براى حساب]مى ايستند، آنان را با آتش، هراسان نمى سازد. اى مردم! هر كه از شما در اين ماه، روزه دارى را افطارى دهد، پاداش او براى آن، نزد خدا، [پاداشِ] آزاد كردن يك برده و آمرزش گناهان گذشته اوست». گفتند: اى پيامبر خدا! همه ما توانايىِ اين كار را نداريم! پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خود را از آتش، نگه داريد، هر چند با يك دانه خرما؛ خود را از آتش نگه داريد، هر چند با يك جرعه آب. اى مردم! هر كس اخلاقش را در اين ماه، نيكو سازد، براى او وسيله عبور از صراط خواهد بود، در آن روز كه گام ها بر صراط مى لغزند و هر كس در اين ماه بر بردگان خود آسان بگيرد، خداوند، حساب او را سبُك خواهد گرفت و هر كس در اين ماه، شرّ خود را [از ديگران] باز دارد، خداوند در روز ديدارش، خشم خويش را از او باز خواهد داشت و هر كه در اين ماه، يتيمى را گرامى بدارد، در روز ديدار، خداوند، گرامى اش خواهد داشت و هر كه در آن به خويشاوند خود نيكى كند، در روز ديدار، خداوند با رحمتش به او نيكى خواهد كرد و هر كس در آن از خويشان خود ببُرد، خداوند در روز ديدار، رحمتش را از او قطع خواهد نمود و هر كس در آن، نماز مستحب بخواند، براى او دورى از آتش، نوشته مى شود و هر كس واجبى را در آن ادا كند، پاداش كسى را دارد كه هفتاد واجب را در ماه هاى ديگر، ادا كرده است و هر كس در آن بر من بسيار صلوات بفرستد، خداوند در روزى كه وزنه اعمال، سبُك مى شود، وزنه اعمال او را مى افزايد و هر كس در آن، آيه اى از قرآن تلاوت كند، پاداش كسى را دارد كه در ماه هاى ديگر، ختم قرآن كرده است. اى مردم! در اين ماه، درهاى بهشت، بازند. پس، از پروردگارتان بخواهيد كه آنها را بر شما نبندد. و درهاى دوزخ، بسته اند. پس، از پروردگارتان بخواهيد كه آنها را بر شما نگشايد. و شيطان ها در بندند. پس، از پروردگارتان بخواهيد كه آنها را بر شما مسلّط نسازد». من برخاستم و گفتم: اى پيامبر خدا! برترينِ كارها در اين ماه چيست؟ فرمود: «اى ابو الحسن! برترينِ كارها در اين ماه، پرهيز از حرام هاى الهى است» و سپس گريست. گفتم: اى پيامبر خدا! سبب گريه شما چيست؟ فرمود: «اى على! بر اين مى گِريم كه حرمت تو را در اين ماه مى شكنند. گويا مى بينم كه تو در حال نماز براى پروردگار خويشى و نگون بخت ترينِ اوّلين و آخرين، همو كه برادر پى كننده ناقه قوم ثمود است، برمى خيزد و بر فرق سرت ضربتى مى زند و محاسنت، از خون سرت، رنگين مى شود». گفتم: اى پيامبر خدا! آيا در آن حالت، دينم سالم است؟ فرمود: «دينت، سالم است». سپس فرمود: «اى على! هر كس تو را بكُشد، مرا كُشته است و هر كس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است و هر كس تو را ناسزا گويد، مرا ناسزا گفته است؛ چرا كه تو از من هستى، همچون جان من. روح تو، از روح من است و سرشت تو، از سرشت من است. خداى متعال، من و تو را آفريد و من و تو را برگزيد و مرا براى پيامبرى و تو را براى امامت، انتخاب كرد. هر كس امامت تو را انكار كند، نبوّت مرا انكار كرده است. اى على! تو وصىّ من، پدر فرزندان من، همسر دختر من و جانشين من بر امّتم در حال حياتم و پس از مرگم هستى. فرمان تو، فرمان من است و نهى تو، نهى من است. سوگند به خدايى كه مرا به نبوّت برانگيخت و مرا بهترينِ آفريدگان قرار داد، تو حجّت پروردگار بر خلق اويى و امين او در رازش و جانشين او ميان بندگانش».

امام باقر عليه السلام:پيامبر خدا، در آخرين جمعه شعبان، خطبه خواند. خدا را حمد و ثنا گفت و سپس فرمود: «اى مردم! ماهى بر شما سايه افكنده كه در آن، شبى است بهتر از هزار ماه و آن، ماه رمضان است. خداوند، روزه اش را واجب ساخته و نماز در شبش را مستحب قرار داده است. پس هر كس يك شب در آن، نماز مستحب بخواند، گويا هفتاد شبْ نماز مستحب در ماه هاى ديگر خوانده است و [خداوند] براى كسى كه در آن، كار نيك مستحبّى از كارهاى نيك انجام دهد، پاداشى همچون پاداش كسى قرار داده كه واجبى از واجبات خداوند متعال را انجام داده است و هر كس در آن، واجبى از واجبات خداوند متعال را ادا كند، همچون كسى خواهد بود كه در ماه هاى ديگر، هفتاد واجب از واجبات خداوند متعال را انجام داده است. اين ماه، ماه شكيبايى است و پاداش شكيبايى، بهشت است. اين ماه، ماه مواسات (همدردى با ديگران در نيازها) است و ماهى است كه در آن، خداوند، روزىِ مؤمن را مى افزايد. هر كس مؤمنِ روزه دارى را در آن افطارى دهد، نزد خداوند، [پاداش]آزاد كردن يك بنده و آمرزش گناهان گذشته اش را دارد». گفتند: اى پيامبر خدا! همه ما توان افطارى دادن به يك روزه دار را نداريم. فرمود: «خداوند، كريم است. اين ثواب را به كسى نيز مى دهد كه براى افطارى دادن، جز بر جرعه اى شير يا جرعه اى آب و يا چند خرما قدرت ندارد و بيش از اين را نمى تواند. هر كس در اين ماه بر برده خويش سبُك بگيرد، خداوند هم حساب او را سبُك مى گيرد. ماه رمضان، ماهى است كه آغازش رحمت، ميانش آمرزش، و پايانش اجابت و آزادى از آتش دوزخ است. شما از چهار خصلت، بى نياز نيستيد: دو خصلت كه خدا را با آنها راضى مى كنيد، و دو خصلت كه از آن دو، بى نياز نيستيد. آن دو خصلتى كه خدا را با آنها راضى مى كنيد، شهادت به اين است كه: معبودى جز خداوند نيست و من، فرستاده خدايم، و دو خصلتى كه از آن بى نياز نيستيد، [اين است كه]از خداوند، نيازهايتان و بهشت را بطلبيد و از خداوند، عافيت بخواهيد و از آتش به خداوند، پناه ببريد».

دعائم الإسلام:در آخرين روز شعبان، پيامبر خدا براى مردم خطبه خواند و فرمود: «اى مردم! ماهى بزرگ بر شما سايه افكنده است؛ ماهى مبارك، ماهى كه در آن، شبى است كه عمل در آن، بهتر از عمل در هزار ماه است. هر كس با كارى نيك از كارهاى نيكْ در آن به خداوندْ تقرّب بجويد، گويا واجبى را در ماه هاى ديگر ادا كرده است، و هر كس واجبى را در آن انجام دهد، همچون كسى است كه هفتاد واجب را در ماه هاى ديگر انجام داده است. و آن، ماه شكيبايى است و پاداش شكيبايى، بهشت است. ماه مواسات (همدردى با ديگران) است و ماهى است كه روزىِ مؤمن در آن افزوده مى شود. هر كس روزه دارى را در آن افطارى دهد، پاداشش آمرزش گناهانش و آزادى اش از آتش است و به اندازه او (روزه دار)، پاداش دارد، بى آن كه از اجر او چيزى كاسته شود». برخى گفتند: اى پيامبر خدا! همه ما آن اندازه چيز نداريم كه روزه دارى را افطارى دهيم. فرمود: «خداوند، اين پاداش را به كسى مى دهد كه روزه دارى را به اندازه جرعه اى شير يا دانه اى خرما و يا جرعه اى آب، افطارى دهد. و هر كس روزه دارى را سير كند، خداوند، او را از حوض من، چنان سيراب مى كند كه پس از آن، هرگز تشنه نمى گردد. اين، ماهى است كه آغازش رحمت، ميانش آمرزش و پايانش آزادى از آتش است. هر كه در اين ماه بر برده خود آسان بگيرد، خداوند، او را مى آمرزد و از آتش، آزادش مى كند. در اين ماه، چهار كار را فراوان انجام دهيد، كه با دو كار، پروردگارتان را راضى مى كنيد و از دو كار هم بى نياز نيستيد. دو كارى كه پروردگارتان را با آنها راضى مى كنيد، شهادت به يكتايى خداوند و آمرزش خواهى از اوست، و آن دو كه از آنها بى نياز نيستيد، [اين است كه] از خداوند، بهشت بخواهيد و از آتش به او پناه ببريد».

امام باقر عليه السلام:چون ماه رمضان در حال فرا رسيدن بود و سه روز از شعبان مانده بود، پيامبر خدا به بلال فرمود: «مردم را خبر كن». مردم گرد آمدند. [پيامبر صلى الله عليه و آله] بر منبر رفت و خدا را حمد و ثنا گفت. سپس فرمود: «اى مردم! خداوند، شما را به اين ماه، ويژه ساخته است و اينك، فرا مى رسد. آن، سَرور ماه هاست و در آن، شبى بهتر از هزار ماه است. درهاى آتش در آن، بسته مى شوند و درهاى بهشت در آن، گشوده مى گردند. پس دور باد از رحمت حق، كسى كه اين ماه را دريابد و آمرزيده نشود! دور باد از رحمت حق، كسى كه پدر و مادرش را در يابد و [با نيكى به آنان]آمرزيده نشود! دور باد از رحمت حق، كسى كه مرا نزد او ياد كنند و او بر من درود نفرستد!».

الكافىـ به نقل از جابر ـ: امام باقر عليه السلام فرمود: «پيامبر خدا، رو به مردم مى كرد و مى فرمود: اى گروه مردم! هر گاه هلال ماه رمضان طلوع كند، شياطينِ سركش به بند كشيده مى شوند، درهاى آسمان و درهاى بهشت و درهاى رحمت، گشوده مى گردند، درهاى آتش بسته مى شوند و دعا اجابت مى شود. خدا را در هر افطار، آزادشدگانى است كه آنان را از آتش مى رهانَد و هر شب، منادى ندا مى دهد: «آيا خواهنده اى هست؟ آيا استغفار كننده اى هست؟ خدايا! به هر انفاق كننده اى جايگزين عطا كن و هر امساك كننده [از انفاق] را دچار تلف ساز!»، تا آن كه هنگامى كه هلال شوّال بر مى آيد، مؤمنان را ندا مى دهند كه: به سوى جايزه هايتان بشتابيد، كه امروز، روز جايزه است!». سپس امام باقر عليه السلام فرمود: «به خدايى كه جانم در دست اوست، آن جايزه، دينار و درهم نيست».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در سخنى در آستانه ماه رمضان ـ: ماه رمضان، ماه بركت، بر شما آمد. خداوند، در آن، بى نيازتان مى كند، رحمت فرو مى فرستد، خطاها را از شما فرو مى ريزد و دعا را در آن، مستجاب مى كند. [خداوند] به سبقتگيرى شما [در عبادت] مى نگرد و با شما بر فرشتگانش مباهات مى كند. پس به خداوند از جانب خود، نيكى نشان دهيد. بدبخت، كسى است كه در اين ماه، از رحمت خدا محروم شود.

فضائل الأشهر الثلاثةـ به نقل از حسن بن على بن فضّال، از امام رضا، از پدرانش عليهم السلام ـ: پيامبر خدا فرمود: «ماه رمضان، ماهى بزرگ است. خداوند در اين ماه، حسنات را دو برابر مى كند و سيّئات را محو مى سازد و درجات را بالا مى برد. هر كس در اين ماه، صدقه اى دهد، خداوندْ او را مى آمرزد و هر كس در اين ماه به برده خويش نيكى كند، خداوندْ او را مى آمرزد». سپس فرمود: «اين ماه شما، همچون ماه هاى ديگر نيست. وقتى به سراغ شما مى آيد، با بركت و رحمت مى آيد و چون مى رود، با آمرزش گناهان مى رود. اين [ماه]، ماهى است كه حسنات، در آن، دو برابر مى گردند و كارهاى خير در آن، قبول مى شوند. هر كس از شما در اين ماه، دو ركعت نماز مستحب براى خدا بخواند، خداوندْ او را مى آمرزد». سپس فرمود: «بدبخت واقعى، كسى است كه اين ماه از او بگذرد و گناهانش آمرزيده نشوند. پس آن گاه كه نيكوكاران، جوايز خود را از پروردگار كريم دريافت مى كنند، او زيانكار خواهد بود».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:ميان ماه شعبان و شوّال، ماه رمضان است كه قرآن در آن نازل شده است و آن، ماه خداى متعال است؛ ماه بركت، ماه آمرزش، ماه رحمت، ماه توبه و ماه بازگشت به سوى خدا، ماه قرائت قرآن، ماه استغفار، ماه روزه دارى، ماه دعا، ماه عبادت، ماه طاعت و ماه آزاد شدن از آتش و دست يافتن به بهشت. هر كه در ماه رمضان آمرزيده نشود، تا سال آينده آمرزيده نخواهد شد. پس كدامتان اطمينان دارد كه به ماه رمضان آينده مى رسد؟ آن را روزه بداريد، روزه داشتنِ كسى كه مى انديشد كه پس از آن، ديگر آن ماه را روزه نخواهد داشت. چه بسا روزه دارى كه آن را سال گذشته، روزه گرفته؛ امّا امسال در گور، آرميده و در خاك، يكّه و تنها مانده است. خداوند، شما را از خواب غفلت بيدار كند و ما و شما را در روز جزا بيامرزد!