حدیث دربارهمعناى اذان
رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سَأَلَهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَن تَفسيرِ الأَذانِ ـ: يا عَلِيُّ، الأَذانُ حُجَّةٌ عَلى اُمَّتي، وتَفسيرُهُ:
إذا قالَ المُؤَذِّنُ: «اللّهُ أكبَرُ اللّهُ أكبَرُ» فَإِنَّهُ يَقولُ: اللّهُمَّ أنتَ الشّاهِدُ عَلى ما أقولُ، يا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ قَد حَضَرَتِ الصَّلاةُ فَتَهَيَّؤوا ودَعوا عَنكُم شُغلَ الدُّنيا.
وإذا قالَ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ» فَإِنَّهُ يَقولُ: يا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ اُشهِدُ اللّهَ واُشهِدُ مَلائِكَتَهُ أنّي أخبَرتُكُم بِوَقتِ الصَّلاةِ فَتَفَرَّغوا لَها.
وإذا قالَ: «أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ» فَإِنَّهُ يَقولُ: يَعلَمُ اللّهُ ويَعلَمُ مَلائِكَتُهُ أنّي قَد أخبَرتُكُم بِوَقتِ الصَّلاةِ، فَتَفَرَّغوا لَها فَإِنَّها خَيرٌ لَكُم.
وإذا قالَ: «حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ» فَإِنَّهُ يَقولُ: يا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ، دينٌ قَد أظهَرَهُ اللّهُ لَكُم ورَسولُهُ فَلا تُضَيِّعوهُ، ولكِن تَعاهَدوا يَغفِرِ اللّهُ لَكُم، تَفَرَّغوا لِصَلاتِكُم فَإِنَّها عِمادُ دينِكُم.
وإذا قالَ: «حَيَّ عَلَى الفَلاحِ» فَإِنَّهُ يَقولُ: يا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ، قَد فَتَحَ اللّهُ عَلَيكُم أبوابَ الرَّحمَةِ، فَقوموا وخُذوا نَصيبَكُم مِنَ الرَّحمَةِ تَربَحُوا الدُّنيا وَالآخِرَةَ.
وإذا قالَ: «اللّهُ أكبَرُ اللّهُ أكبَرُ» ۱ فَإِنَّهُ يَقولُ: تَرَحَّموا عَلى أنفُسِكُم، فَإِنَّهُ لا أعلَمُ لَكُم عَمَلاً أفضَلَ مِن هذِهِ، فَتَفَرَّغوا لِصَلاتِكُم قَبلَ النَّدامَةِ.
وإذا قالَ: «لا إلهَ إلَا اللّهُ» فَإِنَّهُ يَقولُ: يا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ، اِعلَموا أنّي جَعَلتُ أمانَةَ سَبعِ سَماواتٍ وسَبعِ أرَضينَ في أعناقِكُم، فَإِن شِئتُم فَأَقبِلوا وإن شِئتُم فَأَدبِروا، فَمَن أجابَني فَقَد رَبِحَ ومَن لَم يُجِبني فَلا يَضُرُّني. ۲
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ به پرسش امير مؤمنان درباره معناى اذان ـ: اى على! اذان، حجّتى بر امّت من است و تفسير آن، چنين است: هر گاه مؤذّن بگويد: «اللّه أكبر، اللّه أكبر»، در واقع مى گويد: خدايا! تو بر آنچه مى گويم، گواهى. اى امّت محمّد! وقت نماز رسيده است. پس آماده شويد و كار دنيا را وا نهيد.
هر گاه بگويد: «أشهد أن لا إله إلّا اللّه»، در واقع مى گويد: اى امّت محمّد! من خدا و فرشتگان او را گواه مى گيرم كه شما را به فرا رسيدن وقت نماز، آگاه ساختم. پس فقط به نماز بپردازيد.
هر گاه بگويد: «أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه»، در واقع مى گويد: خداوند و فرشتگانش مى دانند كه من، شما را از فرا رسيدن وقت نماز، آگاه ساختم. پس فقط به نماز بپردازيد كه آن، براى شما بهتر [از هر كارى]است.
هر گاه بگويد: «حىَّ على الصلاة»، در واقع مى گويد: اى امّت محمّد! [اسلام،] دينى است كه خدا و پيامبر او آن را براى شما پديد آوردند. پس، آن را تباه نكنيد؛ بلكه به آن بپردازيد تا خداوند شما را بيامرزد. به نمازتان بپردازيد كه نماز، ستون دين شماست.
هر گاه بگويد: «حىَّ على الفلاح»، در واقع مى گويد: اى امّت محمّد! خداوند، درهاى رحمت را به روى شما گشوده است. پس برخيزيد و سهم خود را از رحمت برگيريد تا در دنيا و آخرت، سود ببريد.
هر گاه بگويد: «اللّه أكبر، اللّه أكبر»، در واقع مى گويد: بر خويشتن رحم آوريد؛ زيرا كارى باارزش تر از نماز، براى شما سراغ ندارم. پس فقط به نمازتان بپردازيد، پيش از آن كه پشيمانى دامنگيرتان شود.
و هر گاه بگويد: «لا إله إلّا اللّه»، در واقع مى گويد: اى امّت محمّد! بدانيد كه من امانت هفت آسمان و هفت زمين را به گردن شما نهادم. اگر مى خواهيد، روى آوريد و اگر مى خواهيد، پشت كنيد، كه هر كس نداى مرا اجابت كند، سود برده است و هر كس نداى مرا اجابت نكند، به من زيانى نمى رساند.