حدیث دربارهسوره حمد

عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از امام عسكرى، از امام هادى، از امام جواد عليهم السلام ـ: مردى نزد امام رضا عليه السلام آمد و به او گفت: اى فرزند پيامبر خدا! برايم اين سخن خداوند عز و جل را كه «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ؛ ستايش، ويژه خداى جهانيان است» ، تفسير كن. فرمود: «پدرم، از جدّش، از امام باقر، از امام زين العابدين، از پدرش [امام حسين عليهم السلام] نقل كرد: كه مردى نزد اميرمؤمنان آمد و همين سؤال را كرد. ايشان فرمود: « «ستايش، ويژه خداست» ، يعنى آن كه خداوند، برخى از نعمت هايش را به اجمال به بندگانش معرّفى نمود؛ زيرا بندگان، توانايىِ شناخت همه آنها را به تفصيل ندارند، چون بيشتر از آن اند كه به شمار درآيند و يا شناخته شوند. پس به بندگانش فرمود، بگوييد: «ستايش، ويژه خداست» به جهت نعمت هايى كه بر ما بخشيده است؛ «خداوندگارِ جهانيان» كه همه گونه هاى مخلوقات، از جمادات و حيوانات را در برمى گيرد. امّا حيوانات را در قبضه قدرت خويش مى چرخانَد و از روزى خويش به آنها مى خورانَد، در سايه حمايتش حفظ و هر يك را به مصلحت خويش، تدبير مى كند. و امّا جمادات را با قدرت خويش، نگاه مى دارد و مانع گسستگى جمادات به هم پيوسته و نيز به هم چسبيدن گسسته ها مى شود و آسمان را از افتادن بر زمين، جز به اذن خويش، نگاه مى دارد، و زمين را از فرو رفتن در خود، جز به فرمان خويش، نگاه مى دارد كه او با بندگانش رئوف و مهربان است». و فرمود: « «پروردگارِ جهانيان» ، يعنى مالك و خالق جهانيان و سوق دهنده روزى هايشان به سوى ايشان است، از آن جايى كه مى دانند و از جايى كه نمى دانند و روزى، قسمت شده است و بدون توجّه به كردار انسان، مى آيد. نه پرواى پرهيزگار، آن را افزون مى كند، نه فسق و فجور فاجر، آن را كاهش مى دهد. ميان روزى و صاحب روزى، پرده اى است كه به دنبال او مى رود. اگر هر يك از شما از روزى اش بگريزد، باز، او را مى جويد، همان گونه كه مرگ، او را مى جويد. خداوند بزرگ بِشْكوه مى فرمايد: بگوييد: «ستايش، ويژه خداست» ، به جهت نعمت هايى كه به ما بخشيده و ما را پيش از پيدايى مان، در كتاب هاى نخستين، به نيكى ياد كرده است. بنابراين، بر محمّد صلى الله عليه و آله و خاندان و پيروان خاندانش لازم است كه خدا را بر فضيلتى كه به ايشان بخشيده، سپاس بگزارند و اين، همان گفته پيامبر خداست كه فرمود: چون خداوند عز و جل، موسى بن عمران عليه السلام را برانگيخت و با او راز گفت و دريا را برايش شكافت و بنى اسرائيل را نجات داد و تورات و الواح را به او عطا نمود، جايگاهش را نزد خداى عز و جلديد و گفت: پروردگار من! مرا با كرامتى بزرگ داشتى كه هيچ كس را پيش از من، بدان بزرگ نداشتى. خداى بزرگ بِشْكوه فرمود: اى موسى! آيا نمى دانى كه محمّد، نزد من از همه فرشتگان و همه مخلوقاتم برتر است؟. موسى عليه السلام گفت: اى پروردگار من! اگر محمّد صلى الله عليه و آله نزد تو از همه آفريدگانت برتر است، آيا در ميان خاندان پيامبران، كريم تر از خاندان من هست؟ خداى بزرگ بِشْكوه فرمود: اى موسى! آيا نمى دانى كه برترىِ خاندان محمّد بر همه خاندان هاى پيامبران، مانند برترى محمّد بر همه فرستادگان است؟. موسى عليه السلام گفت: پروردگار من! اگر خاندان محمّد چنين اند، آيا در ميان امّت هاى پيامبران، امّت من نزد تو برتر از همه نيست؟ ابر را برايشان سايه كردى و ترنگبين ۵ و بلدرچين برايشان فرو فرستادى و دريا را برايشان شكافتى. خداى بزرگ بِشْكوه فرمود: اى موسى! آيا نمى دانى كه برترى محمّد بر همه امّت ها، مانند برترى خود او بر همه آفريدگانم است؟. موسى عليه السلام گفت: پروردگار من! كاش آنها را مى ديدم. پس خداى عز و جل به او وحى كرد: اى موسى! آنها را هرگز نخواهى ديد و اكنون، هنگام پيدايى آنان نيست؛ امّا به زودى آنها را در بهشت ها، باغ هاى عَدْن و فردوس و در حضور محمّد مى بينى كه در نعمت هاى بهشت مى چرخند و در نيكى هايشان خوش اند. آيا دوست دارى كه سخن آنان را به تو بشنوانَم؟. گفت: آرى، اى خداى من! خداى بزرگ بِشْكوه فرمود: در پيشگاه من، بِايست و مانند بنده اى ذليل در برابر فرمان روايى جليل، كمر به ميان ببند. پس موسى عليه السلام چنين كرد و خداى عز و جل ندا داد: اى امّت محمّد!. همه آنان كه در پشتِ پدرانشان و رَحِم هاى مادرانشان بودند، پاسخ گفتند: «بله! خداوندا، بله! بله، تو شريكى ندارى! بله! ستايش از آنِ توست و نعمت و سلطنت براى تو! بله!» ۶ و خداوند عز و جل، اين پاسخ را شعار حج قرار داد. سپس خداوند عز و جل ندا داد: اى امّت محمّد! حكم من بر شما اين است كه رحمتم، از خشمم پيشى گرفته است و عفوم، قبل از كيفرم است. من پيش از آن كه مرا بخوانيد، شما را اجابت مى گويم و پيش از آن كه از من بخواهيد، به شما عطا مى كنم. هر كس از شما كه مرا با شهادتين (گواهى به توحيد و رسالت محمّد صلى الله عليه و آله) و راستى گفتار و درستى رفتار ديدار كند و گواهى دهد كه على بن ابى طالب، برادر و وصىّ پس از پيامبر صلى الله عليه و آله و ولىّ اوست و به فرمانش ملتزم باشد، همان گونه كه به فرمان محمّد، ملتزم است و اولياى برگزيده پاك و پاكيزه اش را اولياى خود گيرد؛ كسانى كه از شگفتى هاى آيات الهى خبر مى دهند و نشانه هاى حجّت خدا پس از آن دو (محمّد و على) هستند، به بهشتش درمى آورم. [امام حسين عليه السلام] مى فرمايد: چون خداى عز و جل، پيامبرمان محمّد صلى الله عليه و آله را برانگيخت، فرمود: اى محمّد! «تو در كنار [كوه] طور نبودى كه ما» امّتت را به اين گونه بابركت، ندا داديم. سپس، خدا به محمّد صلى الله عليه و آله فرمود: بگو: «ستايش، ويژه خداوندگار جهانيان است» بر اين فضيلت كه ويژه من ارزانى داشت؛ و پيامبر صلى الله عليه و آله به امّتش فرمود: شما هم بگوييد: «ستايش، ويژه خداى جهانيان است» به اين جهت كه اين فضيلت ها به ما اختصاص داده است».