آبادسازى زمين و بهره ورى از مواهب آن
5 حدیث
الإمام عليّ عليه السلام:أمّا ما جاءَ فِي القُرآنِ مِن ذِكرِ مَعايِشِ الخَلقِ وأسبابِها فَقَد أعلَمَنا سُبحانَهُ ذلِكَ مِن خَمسَةِ أوجُهٍ: وَجهِ الإِشارَةِ، ووَجهِ العِمارَةِ، ووَجهِ الإِجارَةِ، ووَجهِ التِّجارَةِ، ووَجهِ الصَّدَقاتِ. وأمّا وَجهُ العِمارَةِ فَقَولُهُ: «هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا؛ ۱» فَأَعلَمَنا سُبحانَهُ أنَّهُ قَد أمَرَهُم بِالعِمارَةِ؛ لِيَكونَ ذلِكَ سَبَبا لِمَعايِشِهِم بِما يَخرُجُ مِنَ الأَرضِ مِنَ الحَبِّ وَالثَّمَراتِ وما شاكَلَ ذلِكَ مِمّا جَعَلَهُ اللّهُ تَعالى مَعايِشَ لِلخَلقِ. ۲
امام على عليه السلام:امّا آنچه در قرآن، در پيرامون معيشت مردم و سبب هاى آن آمده، خداوند سبحان از پنج نظرگاه ما را بدان ها آگاه فرموده است: اشاره [به اين نعمت ها]، آبادگرىِ [زمين]، به خدمت گرفتن، بازرگانى، و پرداختِ صدقات. و امّا نظرگاه آبادگرى؛ خداوند فرموده است: «او شما را از زمين آفريد و شما را به آبادانىِ آن واداشت» . خداى ما را آگاه فرموده كه مردم را به آباد سازى زمين امر كرده تا زمينه ساز معيشت آنان باشد از رهگذرِ توليد ـ غلاّت و ميوه ها و ديگر رُستنى هاى زمين كه خداوند ـ تعالى ـ آنها را مايه معيشت مردم قرار داده است.
عنه عليه السلامـ في كِتابِهِ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ـ: هذا ما أمَرَ بِهِ عَبدُ اللّهِ عَلِيٌّ أميرُ المُؤمِنينَ، مالِكَ بنَ الحارِثِ الأَشتَرَ في عَهدِهِ إلَيهِ حينَ وَلاّهُ مِصرَ: جِبايَةَ خَراجِها، وجِهادَ عَدُوِّها، وَاستِصلاحَ أهلِها، وعِمارَةَ بِلادِها.
وَليَكُن نَظَرُكَ في عِمارَةِ الأَرضِ أبلَغَ مِن نَظَرِكَ فِي استِجلابِ الخَراجِ؛ لِأَنَّ ذلِكَ لا يُدرَكُ إلاّ بِالعِمارَةِ، ومَن طَلَبَ الخَراجَ بِغَيرِ عِمارَةٍ أخرَبَ البِلادَ، وأهلَكَ العِبادَ. ۱
امام على عليه السلامـ برگرفته نامه اش به [مالك] اشتر نخعى، آن گاه كه به ولايت مصرش گماشت ـ: اين، فرمانى است كه بنده خدا على، اميرالمؤمنين، در پيمان خود، به مالك بن حارث اشتر ابلاغ كرد، در زمانى كه او را به ولايت مصر گماشت تا مالياتش را گرد آورَد و با دشمنش جهاد كند و كار مردمش را به سامان آورَد و شهرهايش را آباد سازد. بايد بيش از آن كه درباره گردآورى ماليات مى انديشى، در فكر آبادىِ زمين باشى؛ زيرا ماليات جز از طريق آبادى زمين به دست نيايد؛ و هر كس بدون آباد كردن زمين ماليات طلب كند، شهرها را ويران و بندگان را هلاك سازد.
۱.نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: 126 وفيه «ومجاهدة» بدل «وجهاد» و «فإنّ الجلب» بدل «لأنّ ذلك»، بحار الأنوار: 33 / 606 / 744 و ج 77 / 253 / 1.
عنه عليه السلام:شَرُّ البِلادِ بَلَدٌ لا أمنَ فيهِ ولا خِصبَ. ۱
امام على عليه السلام:بدترين سرزمين، آن است كه نه امنيّت دارد و نه آبادانى.
۱.غرر الحكم: 5684.
عنه عليه السلام:فَضيلَةُ السُّلطانِ عِمارَةُ البُلدانِ. ۱
امام على عليه السلام:فضيلت حاكم بدان است كه سرزمين ها را آباد كند.
۱.غرر الحكم: 6562.