حدیث دربارهآنچه در آسمان ها و زمين است ، مسخّر اوست
الإمام الصادق عليه السلامـ فيما بَيَّنَهُ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: وهكَذَا الهَواءُ، لَولا كَثرَتُهُ وسَعَتُهُ لَاختَنَقَ هذَا الأَنامُ مِنَ الدُّخانِ وَالبُخارِ، الَّتي يَتَحَيَّرُ فيهِ ويَعجِزُ عَمّا يُحَوَّلُ إلَى السَّحابِ وَالضَّبابِ أوَّلاً أوَّلاً، وقَد تَقَدَّمَ مِن صِفَتِهِ ما فيهِ كِفايَةٌ. وَالنّارُ أيضا كَذلِكَ.
ثُمَّ فيها خَلَّةٌ اُخرى وهِيَ أنَّها مِمّا خُصَّ بِهِ الإِنسانُ دونَ جَميعِ الحَيَوانِ لِما لَهُ فيها مِنَ المَصلَحَةِ، فَإِنَّهُ لَو فَقَدَ النّارَ لَعَظُمَ ما يَدخُلُ عَلَيهِ مِنَ الضَّرَرِ في مَعاشِهِ، فَأَمَّا البَهائِمُ فَلا تَستَعمِلُ النّارَ ولا تَستَمتِعُ بِها.
ولَمّا قَدَّرَ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ أن يَكونَ هذا هكَذا، خَلَقَ لِلإِنسانِ كَفّا وأصابِعَ مُهَيَّأَةً لِقَدحِ النّارِ وَاستِعمالِها، ولَم يُعطِ البَهائِمَ مِثلَ ذلِكَ، لكِنَّها اُعينَت بِالصَّبرِ عَلَى الجَفاءِ وَالخَلَلِ فِي المَعاشِ، لِكَيلا يَنالَها في فَقدِ النّارِ ما يَنالُ الإِنسانَ. ۱
امام صادق عليه السلامـ در بياناتش به مفضّل بن عمر ـ: همچنين است هوا. اگر بسيارى و گستردگى آن نبود، اين مردم از دود و بخار، خفه مى شدند. چون دود و بخارها در هوا سرگردان مى ماندند و نمى توانستند تدريجا به ابر و مِه تبديل شوند. پيش تر در خواصّ هوا به اندازه كفايت، سخن گفتيم. آتش نيز همين گونه است.
خاصيّت ديگرى كه در آتش وجود دارد، اين است كه از ميان همه حيوانات، تنها به انسان اختصاص داده شده است؛ زيرا براى او در آتش، مصلحت و منفعت است؛ چه آن كه اگر آتش را در اختيار نمى داشت، زيان بزرگى در زندگى اش به او مى رسيد، در صورتى كه بهايم، آتش را به كار نمى گيرند و از آن، بهره نمى برند.
و چون خداوند عز و جل مقدّر فرمود كه اين چنين باشد، لذا براى انسان، دست و انگشتانى مناسب براى روشن ساختن آتش و به كار گرفتن آن، خلق كرد، و چنين چيزى در اختيار بهايم نگذاشت؛ بلكه به آنها قدرت تحمّل سختى و كاستى در زندگى داده شد تا مشكلاتى را كه با نبود آتش به انسان مى رسد، آنها را گرفتار نسازد.
۱.بحار الأنوار: ج 3 ص 123 و ج 60 ص 88 ح 11 كلاهما نقلاً عن الخبر المشتهر بتوحيد المفضل.