اصلاح دشمنان
9 حدیث
الإمام عليّ عليه السلام: مَنِ استَصلَحَ عَدُوَّهُ زادَ في عَدَدِهِ. ۱
امام على عليه السلام: آنكه دشمنش را اصلاح كند، بر جمعيت خودْ افزوده است.
۱.. غرر الحكم: ج 5 ص 256 ح 8230، عيون الحكم والمواعظ: ص 445 ح 7838.
عنه عليه السلام: مَنِ استَصلَحَ الأَضدادَ بَلَغَ المُرادَ. ۱
امام على عليه السلام: آنكه مخالفان را به صلاح آورد، به مقصود رسد.
۱.. غرر الحكم: ج 5 ص 215 ح 8043، عيون الحكم والمواعظ: ص 431 ح 7417.
عنه عليه السلام: كَمالُ الحَزمِ استِصلاحُ الأَضدادِ، ومُداجاةُ الأَعداءِ. ۱
امام على عليه السلام: كمال دورانديشى، به صلاح كشاندن مخالفان و مدارا با دشمنان است.
۱.. غرر الحكم: ج 4 ص 628 ح 7232، عيون الحكم والمواعظ: ص 397 ح 6741.
امام على عليه السلام: به صلاح آوردن دشمنان با سخن نيك و رفتار زيبا، آسانتر است از رو در رو شدن با آنان و پيكار با آنان با درد و رنجِ نبرد.
عنه عليه السلام: الإِحسانُ إلَى المُسيءِ يَستَصلِحُ العَدُوَّ. ۱
امام على عليه السلام: نيكى كردن به بدكار، دشمن را به صلاح كشانَد.
۱.. غرر الحكم: ج 1 ص 392 ح 1517، عيون الحكم والمواعظ: ص 48 ح 1223 وفيه «يصلح» بدل «يستصلح».
عنه عليه السلام: كانَتِ الحُكَماءُ فيما مَضى مِنَ الدَّهرِ تَقولُ: يَنبَغي أن يَكونَ الاِختِلافُ إلَى الأَبوابِ لِعَشرَةِ أوجُهٍ:
أوَّلُها: بَيتُ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ لِقَضاءِ نُسُكِهِ وَالقِيامِ بِحَقِّهِ وأداءِ فَرضِهِ.
التّاسِعُ: أبوابُ الأَعداءِ الَّتي تَسكُنُ بِالمُداراةِ غَوائِلُهُم، ويُدفَعُ بِالحِيَلِ وَالرِّفقِ وَاللُّطفِ وَالزِّيارَةِ عَداوَتُهُم. ۱
امام على عليه السلام: حكيمان، در روزگاران گذشته مىگفتند: شايسته است كه رفت و آمد بر درِ خانه ديگران، براى ده انگيزه باشد: اوّلين آن، بر در خانه خدا براى انجام دادن مناسك و اهتمام به حقّ الهى و اداى واجبات او؛. نُهمى، بر در خانه دشمنان، كه با مدارا، غائله آنان فروكش كند و با نرمى و لطف و ديد و بازديد، دشمنى آنان برطرف شود.
۱.. الخصال: ص 426 ح 3 عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج 76 ص 61 ح 1.
عنه عليه السلام: مَنعُ أذاكَ يُصلِحُ لَكَ قُلوبَ عِداكَ. ۱
امام على عليه السلام: خوددارى از آزار [ديگران]، دلهاى دشمنانت را به صلاح كشانَد.
۱.. غرر الحكم: ج 6 ص 129 ح 9784، عيون الحكم والمواعظ: ص 489 ح 9057.
عنه عليه السلام: صافِح عَدُوَّكَ وإن كَرِهَ، فإِنّه مِمّا أمَرَ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ بِهِ عِبادَهُ يَقولُ: «ادْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَ وَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ * وَ مَا يُلَقَّاهَآ إِلَا الَّذِينَ صَبَرُواْ وَ مَا يُلَقَّاهَآ إِلَا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ» ۱. ۲
امام على عليه السلام: با دشمنت مصافحه كن، گرچه ناخوش دارد؛ چرا كه آن، از چيزهايى است كه خداوند عز و جلبندگانش را بدان فرمان داده است، [آنجا كه]مىفرمايد: «بدى را به آنچه بهتر است، دفع كن. آنگاه كسى كه ميان تو و ميان او دشمنى است، گويى دوستى يكدل مىگردد؛ و اين [خصلت] را جز كسانى كه شكيبا بودهاند، نمىيابند، و آن را جز صاحب بهرهاى بزرگ، نخواهد يافت» .
عنه عليه السلام ـ في الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: إذا صافاكَ عَدُوُّكَ رِياءً مِنهُ فَتَلَقَّ ذلِكَ بِأَوكَدِ مَوَدَّةٍ، فَإِنَّهُ إن ألِفَ ذلِكَ وَاعتادَهُ خَلُصَت لَكَ مَوَدَّتُهُ. ۱
امام على عليه السلام ـ در حكمتهاى منسوب به ايشان ـ: اگر دشمنت تظاهر به دوستى و يكرنگى با تو كرد، آن را با دوستى گرم بپذير؛ چرا كه اگر اين را ادامه دهد و بدان خو گيرد، دوستىاش خالص گردد.
۱.. شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج 20 ص 321 ح 680.