نخستين كسى كه نافله ها را به جماعت خواند
6 حدیث
صحيح مسلم عن أبي هريرة:كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُرَغِّبُ في قِيامِ رَمَضانَ مِن غَيرِ أن يَأمُرَهُم فيهِ بِعَزيمَةٍ، فَيَقولُ: «مَن قامَ رَمَضانَ إيماناً وَاحتِساباً غُفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ». فَتُوُفِّيَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَالأَمرُ عَلى ذلِكَ، ثُمَّ كانَ الأَمرُ عَلى ذلِكَ في خِلافَةِ أبي بَكرٍ وصَدراً مِن خِلافَةِ عُمَرَ عَلى ذلِكَ. ۱
صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هريره ـ:پيامبر خدا به عبادت و نماز در ماه رمضان ترغيب مى كرد، بدون آن كه دستور حتمى بدهد. مى فرمود: «هر كس در ماه رمضان از روى ايمان و براى خدا نماز بخواند، گناهان گذشته اش آمرزيده مى شود». پيامبر خدا در گذشت، در حالى كه كار به همين صورت بود. ۲ در دوران خلافت ابو بكر و بخشى از دوران خلافت عمر نيز كار به همين روال بود.
صحيح البخاري عن عبدالرحمن بن عبدٍ القاريّ:خَرَجتُ مَعَ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ لَيلَةً في رَمَضانَ إلَى المَسجِدِ، فَإِذَا النّاسُ أوزاعٌ مُتَفَرِّقونَ، يُصَلِّي الرَّجُلُ لِنَفسِهِ، ويُصَلِّي الرَّجُلُ فَيُصَلّي بِصَلاتِهِ الرَّهطُ، فَقالَ عُمَرُ: إنّي أرى لَو جَمَعتُ هؤُلاءِ عَلى قارِىً? واحِدٍ لَكانَ أمثَلَ، ثُمَّ عَزَمَ فَجَمَعَهُم عَلى اُبَيِّ بنِ كَعبٍ، ثُمَّ خَرَجتُ مَعَهُ لَيلَةً اُخرى وَالنّاسُ يُصَلّونَ بِصَلاةِ قارِئِهِم.
قالَ عُمَرُ: نِعمَ البِدعَةُ هذِهِ! ۱
صحيح البخارى ـ به نقل از عبد الرحمان بن عبد القارى ـ:در ماه رمضان، شبى با عمر بن خطّاب به سوى مسجد بيرون رفتم. مردم را دسته دسته و پراكنده ديديم. هر كس براى خود نماز مى خواند، يا كسى نماز مى خواند و تعدادى اندك با او به جماعت نماز مى خواندند. عمر گفت: «به نظرم اگر همه اين جمعيّت، پشت سر يك نفر نماز بخوانند، بهتر است». پس تصميم گرفت و همه را پشت سر اُبَىّ بن كعب گرد آورد.
شبى ديگر با او بيرون آمدم، مردم پشت سر يك نفر نماز مى خواندند. عمر گفت: «اين، چه بدعت خوبى است!».
۱.صحيح البخاري: 2 / 707 / 1906، الموطّأ: 1 / 114 / 3، السنن الكبرى: 2 / 694 / 4603 وح. 4604.
الإمام الصادق عليه السلام:صَومُ شَهرِ رَمَضانَ فَريضَةٌ، وَالقِيامُ في جَماعَةٍ في لَيلِهِ بِدعَةٌ، وما صَلاّها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ولَو كانَ خَيراً ما تَرَكَها، وقَد صَلّى في بَعضِ لَيالي شَهرِ رَمَضانَ وَحدَهُ صلى الله عليه و آله، فَقامَ قَومٌ خَلفَهُ فَلَمّا أحَسَّ بِهِم دَخَلَ بَيتَهُ، فَفَعَلَ ذلِكَ ثَلاثَ لَيالٍ، فَلَمّا أصبَحَ بَعدَ ثَلاثِ لَيالٍ صَعِدَ المِنبَرَ، فَحَمِدَ اللّهَ وأثنى_'feعَلَيهِ.
ثُمَّ قالَ: «أيُّهَا النّاسُ، لاتُصَلّوا غَيرَ الفَريضَةِ لَيلاً في شَهرِ رَمَضانَ ولا في غَيرِهِ في جَماعَةٍ، إنَّ الَّذي صَنَعتُم بِدعَةٌ، ولا تُصَلّوا ضُحىً؛ فَإِنَّ الصَّلاةَ ضُحىً بِدعَةٌ، وكُلُّ بِدعَةٍ ضَلالَةٌ، وكُلُّ ضَلالَةٍ سَبيلُها إلَى النّارِ»، ثُمَّ نَزَلَ
امام صادق عليه السلام:روزه ماه رمضان، واجب است و نماز مستحب در شب ماه رمضان به صورت جماعت، بدعت است و پيامبر خدا چنان نخوانْد و اگر خوب بود، آن را ترك نمى كرد.
پيامبر صلى الله عليه و آله در بعضى از شب هاى ماه رمضان، به تنهايى نماز مى خوانْد. گروهى پشت سر او به نماز ايستادند. چون آنان را [در پشت سر خويش]احساس كرد، وارد خانه اش شد و اين كار را سه شب انجام داد. پس از سه شب، صبح به منبر رفت و خدا را حمد و ثنا گفت. سپس فرمود:
«اى مردم! در شب، غير از نماز واجب، نماز ديگرى را به جماعت نخوانيد، نه در ماه رمضان و نه در جز آن. آنچه كرديد، بدعت است. در روز هم نماز مستحب را به جماعت نخوانيد كه نماز [مستحب به جماعت آوردن] در روز هم بدعت است و هر بدعتى گم راهى است و هر گم راهى اى راه به دوزخ مى برد».
۱.دعائم الإسلام: 1 / 213، بحارالأنوار: 97 / 381 / 4.
تهذيب الأحكام عن عمّار عن الإمام الصادق عليه السلام، قال:سَأَلتُهُ عَنِ الصَّلاةِ في رَمَضانَ فِي المَساجِدِ؟
قالَ: «لَمّا قَدِمَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام الكوفَةَ أمَرَ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليهماالسلام أن يُنادِيَ فِي النّاسِ: لا صَلاةَ في شَهرِ رَمَضانَ فِي المَساجِدِ جَماعَةً، فَنادى فِي النّاسِ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ عليهماالسلام بِما أمَرَهُ بِهِ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَلَمّا سَمِعَ النّاسُ مَقالَةَ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ صاحوا: واعُمَراه واعُمَراه!!
فَلَمّا رَجَعَ الحَسَنُ عليه السلام إلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام قالَ لَهُ: ما هذَا الصَّوتُ؟
فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، النّاسُ يَصيحونَ: واعُمَراه واعُمَراه!!
فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: قُل لَهُم: صَلّوا!». ۱
تهذيب الأحكام ـ به نقل از عمّار ـ:از امام صادق عليه السلام درباره [چگونگى]نماز در [ماه] رمضان در مساجد پرسيدم.
فرمود: «چون امير مؤمنان عليه السلام به كوفه آمد، به حسن بن على عليهماالسلام فرمان داد تا ميان مردم ندا دهد كه در ماه رمضان در مساجد، نمازها [ى مستحب] به جماعت نيست. حسن بن على عليهماالسلام طبق فرمان امير مؤمنان عليه السلامندا داد. مردم، چون سخن حسن بن على عليهماالسلام را شنيدند، فرياد كشيدند: وا عُمَراه! وا عُمَراه!.
چون حسن عليه السلام نزد امير مؤمنان عليه السلام برگشت، امير مؤمنان پرسيد: اين صدا چيست؟
گفت: اى امير مؤمنان! مردم فرياد مى زنند: وا عُمَراه! وا عُمَراه!. ۲
امير مؤمنان فرمود: به آنان بگو: [هر طور كه مى خواهيد،] نماز بخوانيد!».
تفسير العيّاشي عن أحدهما عليهماالسلام:لَمّا كانَ أميرُالمُؤمِنينَ عليه السلام فِي الكوفَةِ أتاهُ النّاسُ فَقالوا: اِجعَل لَنا إماماً يَؤُمُّنا في شَهرِ رَمَضانَ، فَقالَ: لا، ونَهاهُم أن يَجتَمِعوا فيهِ، فَلَمّا أمسَوا جَعَلوا يَقولونَ: اِبكوا في رَمَضانَ، وارَمَضاناه!
فَأَتاهُ الحارِثُ الأَعوَرُ في اُناسٍ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، ضَجَّ النّاسُ وكَرِهوا قَولَكَ.
فَقالَ عِندَ ذلِكَ: «دَعوهُم وما يُريدونَ، لِيُصَلِّيَ بِهِم مَن شاؤوا»، ثُمَّ قالَ: «فَمَن «يَتَّبِعْ غَيْـرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّـهِى مَا تَوَلَّى وَنُصْلِـهِى جَهَنَّـمَ وَسَآءَتْ مَصِيرًا» ۱». ۲
تفسير العيّاشى ـ به نقل از يكى از دو امام (باقر و صادق) عليهماالسلام ـ:وقتى امير مؤمنان عليه السلام در كوفه بود، مردم به نزد او آمد و گفتند: براى ما پيش نمازى قرار بده تا در ماه رمضان براى ما امامت كند.
فرمود: «نه» و آنان را از اجتماع كردن در ماه رمضان [براى نماز مستحب]نهى كرد.
عصر كه شد، مى گفتند: درباره رمضان گريه كنيد. رمضان از دست رفت!
حارث اَعوَر، به همراه گروهى نزد امام عليه السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! مردم به ناله و فرياد آمدند و از سخن تو ناخشنودند.
پس فرمود: «بگذاريد هر كار مى خواهند، بكنند و هر كس را مى خواهند، به پيش نمازى برگزينند».
سپس فرمود: «پس، هر كس «از راهى جز راه مؤمنان پيروى كند، او را به همان راه وا مى داريم و دوزخ را به او مى چشانيم و بد سرانجامى است» ».
الإمام عليّ عليه السلام:قَد عَمِلَتِ الوُلاةُ قَبلي أعمالاً خالَفوا فيها رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله. مُغَيِّرينَ لِسُنَّتِهِ، ولَو حَمَلتُ النّاسَ عَلى تَركِها وحَوَّلتُها إلى مَواضِعِها وإلى ما كانَت في عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَتَفَرَّقَ عَنّي جُندي.
وَاللّهِ لَقَد أمَرتُ النّاسَ ألاّ يَجتَمِعوا في شَهرِ رَمَضانَ إلاّ في فَريضَةٍ، وأعلَمتُهُم أنَّ اجتِماعَهُم فِي النَّوافِلِ بِدعَةٌ، فَتنادى بَعضُ أهلِ عَسكَري مِمَّن يُقاتِلُ مَعي: يا أهلَ الإِسلامِ، غُيِّرَت سُنَّةُ عُمَرَ! يَنهانا عَنِ الصَّلاةِ في شَهرِ رَمَضانَ تَطَوُّعاً.
ولَقَد خِفتُ أن يَثوروا في ناحِيَةِ جانِبِ عَسكَري!. ۱
امام على عليه السلام:زمامداران پيش از من، كارهايى كردند كه در آنها با پيامبر خدا مخالفت نمودند و. و سنّتش را دگرگون ساختند. من اگر مردم را وادار مى كردم كه آنها را ترك كنند و كارها را به جايگاه خود و به آنچه زمان پيامبر خدا بود، برمى گرداندم، سپاهم متفرّق مى شد.
به خدا سوگند، مردم را فرمان دادم كه در ماه رمضان، جز براى نماز واجب، اجتماع نكنند و به آنان اعلام كردم كه گردآمدنشان بر نافله ها [به صورت جماعت]، بدعت است. برخى از لشكريانم كه همراه من پيكار مى كنند، فرياد برآوردند كه: اى مسلمانان! سنّت عمر، دگرگون شد؛ ما را از نماز مستحب در ماه رمضان، نهى مى كند.
بيم آن داشتم كه در بخشى از لشكريانم شورش پديد آورند.
۱.الكافي: 8 / 59 / 21 عن سليم بن قيس الهلالي، بحارالأنوار: 96 / 384 / 1.