حدیث دربارهباب در بيان اشاره و نصّ بر امير المؤمنين عليه السلام

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:سَمِعْتُهُ يَقُولُ: «لَمَّا أَنْ قَضى مُحَمَّدٌ نُبُوَّتَهُ، وَ اسْتَكْمَلَ أَيَّامَهُ، أَوْحَى اللّهُ ـ عزَّ وَ جَلَّ ـ إِلَيْهِ: أَنْ يَا مُحَمَّدُ، قَدْ قَضَيْتَ نُبُوَّتَكَ، وَ اسْتَكْمَلْتَ أَيَّامَكَ؛ فَاجْعَلِ الْعِلْمَ الَّذِي عِنْدَكَ وَ الْاءِيْمَانَ وَ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ مِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّةِ فِي أَهْلِ بَيْتِكَ، عِنْدَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عليه السلام؛ فَإِنِّي لَنْ أَقْطَعَ الْعِلْمَ وَ الْاءِيمَانَ وَالِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَمِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّةِ مِنَ الْعَقِبِ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ، كَمَا لَمْ أَقْطَعْهَا مِنْ ذُرِّيَّاتِ الْأَنْبِيَاءِ عليهم السلام».

محمد بن يحيى روايت كرده است، از محمد بن حسين و احمد بن محمد، از ابن محبوب، از محمد بن فضيل، از ابوحمزه ثمالى، از امام محمد باقر عليه السلام كه گفت: شنيدم از آن حضرت كه مى فرمود:«چون محمد صلى الله عليه و آله، پيغمبرى خود را محكم و تمام كرد، و ايّام حيات خويش را كامل ساخت، خداى عزّوجلّ به سوى او وحى فرمود كه: يا محمد، پيغمبرى خويش را تمام ساختى و ايّام خود را كامل گردانيدى. پس قرار ده آن علمى را كه در نزد تو است، با عهود و مواثيق ولايت، با آنچه ايمان به آن، واجب است از آنچه از نزد من به تو رسيده، و اسم اكبر (كه اسم اعظم است، يا كتابى جامع كه از آسمان فرود آمده باشد)، و ميراث علم (كه عبارت است از ولايت عظمى و خلافت كبرى يعنى: رياست دارين و خلافت كونين)، و آثار علم پيغمبرى (كه ارشاد خلائق و هدايت ايشان است و غير آن از معجزات و كرامات)، در ميان اهل بيت خويش، در نزد على بن ابى طالب عليه السلام؛ زيرا كه من، علم و ايمان و اسم اكبر و ميراث علم و آثار علم پيغمبرى را از فرزندان ذريّه تو هرگز قطع نخواهم كرد، چنانچه آنها را از ذريّه هاى پيغمبران عليهم السلام قطع نكردم».

کلیدواژه‌ها تتمه کتاب حجت باب در بیان اشاره و نص بر امیر المومنین علیه السلام

احادیث دیگر این موضوع

محمد بن يحيى، از محمد بن حسين، از محمد بن اسماعيل، از منصور بن يونس، از زيد بن جَهم هِلالى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: شنيدم از آن حضرت كه مى فرمود:«چون ولايت على بن ابى طالب عليه السلام نازل شد، و از جمله آنچه رسول خدا صلى الله عليه و آله به مردم فرمود، اين بود كه: بر على عليه السلام سلام كنيد به امير المؤمنين بودن (يعنى: به اين روش بر او سلام كنيد كه: السّلام عليك يا امير المؤمنين). از جمله آنچه خدا در آن روز بر آن دو (ابوبكر و عمر)، استوار فرمود اى زيد، آن است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله به ايشان فرمود كه: اى ابوبكر و عمر، برخيزيد و بر على عليه السلام سلام كنيد به امير المؤمنين بودن. ابوبكر و عمر گفتند كه: يا رسول اللّه، آيا اين كه مى گويى از جانب خداست، يا از جانب رسول او؟ رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: از جانب خدا و از جانب رسول اوست. بعد از آن، خداى عزّوجلّ اين آيات را فرو فرستاد كه: «وَ لا تَنْقُضُوا اْلأَيْمانَ بَعْدَ تَوْكيدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللّهَ عَلَيْكُمْ كَفيلاً إنَّ اللّهَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ» نحل، 91.، يعنى: و مشكنيد سوگندها را (يعنى: پيمان ها را كه در باب بيعت نموديد)، بعد از استوار گردانيدن آنها به سوگند به خدا، و حال آن كه گردانيده ايد خدا را بر پيمان هاى خود گواه و نگهبان. به درستى كه خدا مى داند آنچه را كه شما مى كنيد». و حضرت فرمود كه: «مقصود خدا از اين، فرموده رسول خداست صلى الله عليه و آله به ابوبكر و عمر و گفته ابوبكر و عمر كه آيا از جانب خداست يا از جانب رسول او؟ «وَ لا تَكُونُوا كَالَّتى نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أنْكاثا تَتَّخِذُونَ أيْمانَكُمْ دَخَلاً بَيْنَكُمْ أنْ تَكُونَ» [أئمَّةٌ هِيَ أزْكى مِنْ أئمَّتكم]، يعنى: و مباشيد مانند زنى كه رشته خويش را تاب باز دارد بعد از قوّت و استحكام، در حالتى كه رشته ها تاب باز داده شده باشند. فرا مى گيريد سوگندهاى خويش را دغلى و اسباب مكر و خديعه در ميان خويش، به سبب آن كه امامانى چند پاك تر و بهتر از امامان شما باشند» (يا به جهت كراهت آن كه امامانى چند پاك تر از امامان شما باشند. و بنابر اوّل، مراد از امامان اوّل، ائمّه جورند و ائمّه دويم، ائمّه هدى. و بنابر ثانى، به عكس است). راوى مى گويد كه: به حضرت صادق عليه السلام عرض كردم كه: فداى تو گردم، در قرآن به جاى امّة، ائمّة است؟ حضرت فرمود: «بلى، به خدا سوگند ائمّة است». عرض كردم كه: ما به جاى أزكى، أربى مى خوانيم. حضرت فرمود كه: «أربى چيست؟» و به دست خويش اشاره فرمود (يعنى: به سوى سينه خويش به اين معنى كه مراد از ائمّه، ماييم). بعد از آن، دست خويش را انداخت (يعنى: آن را از سينه برداشت. و مى تواند كه مراد اين باشد كه آن حضرت، به دست خويش اشاره به طرح قرائت مشهوره فرموده باشد. بلكه اين اظهر است. و در تفسير على بن ابراهيم است كه به دست خويش اشاره فرمود به طرح آن. و آنچه در قرآنِ موجود است چنين است كه آن «تَكُونَ اُمَّةٌ هِيَ أرْبى مِنْ اُمَّةٍ» . و ترجمه آن اين است كه: «به سبب آن كه هستند گروهى (يعنى: كفّار) كه ايشان زياده اند از گروهى ديگر كه مسلمانانند» (يا باشند گروهى زياده از گروهى ديگر در عدد و مال، يعنى: حيله بازى آغاز كرده مى خواهند كه باز به كفر خود رجوع كنند و طريقه اهل جاهليّت پيش گيرند). «إنَّما يَبْلُوكُمُ اللّهُ بِهِ» ، يعنى: «جز اين نيست كه خدا شما را مى آزمايد به امر به وفاى به عهد» (يا به بودن زيادتى گروهى بر گروهى ديگر؛ چنانچه مفسّرين گفته اند). و حضرت فرمود: «يعنى: به على عليه السلام». «وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ما كُنْتُمْ فيهِ تَخْتَلِفُونَ * وَ لَوْ شاءَ اللّهُ لَجَعَلَكُمْ اُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدى مَنْ يَشاءُ وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ * وَ لا تَتَّخِذُوا أيْمانَكُمْ دَخَلاً بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِها» ، يعنى: «و هر آينه خدا آشكار كند از براى شما در روز قيامت، آنچه را كه بوديد كه در آن اختلاف مى كرديد، و اگر خدا مى خواست هر آينه شما را يك گروه مى گردانيد (يعنى: به اجبار و اكراه شما را بر دين اسلام متّفق مى ساخت)، وليكن فرو مى گذارد در خذلان، هر كه را كه خواهد، و راه مى نمايد به توفيق و لطف هر كه را خواهد، و هر آينه پرسيده مى شويد در قيامت، از آنچه بوديد كه كار مى كرديد و فرا مگيريد سوگندهاى خويش را اسباب مكر و خديعه و دغلى در ميان خويش. پس بلغزد قدمى و پايى از شارع اسلام بعد از ثبوت آن». و حضرت فرمود: «يعنى: بعد از گفتار رسول خدا صلى الله عليه و آله در شأن على عليه السلام». «وَ تَذُوقُوا السُّوءَ بِما صَدَدْتُمْ عَنْ سَبيلِ اللّهِ» ، يعنى: «و بچشيد عذاب را به سبب باز ايستادن (يا باز داشتن شما مردم را) از راه خدا». و حضرت فرمود كه: «مقصود از آن (يعنى: راه خدا)، على عليه السلام است». «وَ لَكُمْ عَذابٌ عَظيمٌ» نحل، 92 ـ 94.، يعنى: «و براى شما است عذابى بزرگ در آخرت».

على بن ابراهيم روايت كرده است از پدرش و صالح بن سندى، از جعفر بن بشير، از يحيى بن معمّر عطّار، از بشير دهّان از امام جعفر صادق عليه السلام كه آن حضرت فرمود كه:«رسول خدا صلى الله عليه و آله در بيمارى خويش، كه در آن وفات فرمود، فرمود كه: دوست مرا براى من بخوانيد. پس عائشه و حفصه به سوى پدران خود فرستادند، چون حاضر شدند و رسول خدا صلى الله عليه و آله به سوى ايشان نظر كرد، روى مبارك از ايشان گردانيد. بعد از آن فرمود كه: دوست مرا براى من بخوانيد. پس به سوى على عليه السلام فرستادند، چون حاضر شد و رسول خدا به سوى او نظر كرد، سر خود را فرود آورد و با آن حضرت حديث مى كرد. چون على عليه السلام بيرون آمد، ابوبكر و عمر او را ملاقات كردند، و به آن حضرت عرض كردند كه: دوست تو، تو را چه خبر داد؟ فرمود كه: هزار باب مرا خبر داد كه هر بابى، هزار باب را مى گشايد».

احمد بن ادريس، از محمد بن عبدالجبّار، از محمد بن اسماعيل، از منصور بن يونس، از ابوبكر حضرمى، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله هزار حرف را به على عليه السلام تعليم داد كه هر حرفى، هزار حرف را مى گشايد».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از على بن ابى حمزه، از ابوبصير، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود كه:«در سر قبضه شمشير رسول خدا صلى الله عليه و آله نامه كوچكى بود». به خدمت حضرت عليه السلام عرض كردم كه: چه چيز در آن نامه بود؟ فرمود كه: «همان حرف هايى كه هر حرفى از آن، هزار حرف را مى گشايد». ابوبصير مى گويد كه: حضرت صادق عليه السلام فرمود كه: «از آن حرف ها تا اين ساعت دو حرف بيرون نيامده است».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از ابن ابى نصر، از فُضيل بن سُكَّره كه گفت: به خدمت حضرت صادق عليه السلام عرض كردم كه: فداى تو گردم، آيا از براى آبى كه مرده را به آن غسل مى دهند، قدر معينى هست؟ حضرت فرمود كه:«رسول خدا صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود: چون من بميرم، شش مشك از آب چاه غَرس بكش. و غَرس، به فتح غين نقطه دار و سكون را بى نقطه و سين سعفص، چاهى است در مدينه نزديك مسجد قبا. مترجم حضرت فرمود: پس مرا غسل ده و كفن و حنوط كن و چون از غسل و كفن من فارغ شدى، جوامع كفن مرا (كه گريبان آن است) بگير و مرا بنشان، پس سؤال كن مرا از هر چه خواهى، پس به خدا سوگند كه مرا از چيزى سؤال نمى كنى، مگر آن كه تو را در آن جواب مى گويم».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از حسين بن سعيد، از قاسم بن محمد، از على بن ابى حمزه، از ابن ابى سعيد، از ابان بن تغلب، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت فرمود كه:«چون هنگام وفات رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد، على عليه السلام، بر آن حضرت داخل گرديد و سر خويش را در زير لحاف آن حضرت داخل كرد (يا آن حضرت سر على عليه السلام را در زير آن در آورد). بعد از آن فرمود: يا على، چون من بميرم، مرا غسل ده و كفن كن، بعد از آن، مرا بنشان و از من سؤال كن و آنچه مى گويم، بنويس».

على بن محمد، از سهل بن زياد، از محمد بن وليد ـ كه شباب صيرفى است ـ، از يونس بن رباط روايت كرده است كه گفت: من و كامل تمّار بر امام جعفر صادق عليه السلام داخل شديم، كامل به خدمت آن حضرت عرض كرد كه: فداى تو گردم، حديثى را فلان كس روايت كرد. فرمود كه:«آن حديث را ذكر كن». عرض كرد كه: مرا حديث كرد كه: پيغمبر صلى الله عليه و آله، على عليه السلام را حديث فرمود به هزار باب، در روزى كه وفات نمود، كه هر بابى از آن، هزار باب را مى گشايد، پس اين هزار هزار باب مى شود. حضرت فرمود كه: «چنين بود». كامل مى گويد كه: عرض كردم كه: فداى تو گردم، اين هزار هزار باب از براى شيعيان و مواليان شما ظاهر شد؟ فرمود كه: «اى كامل، يك باب يا دو باب ظاهر شد». عرض كردم كه: فداى تو گردم، پس از فضل شما از هزار هزار باب روايت نمى شود، مگر يك باب يا دو باب؟ حضرت فرمود: «و نشايد از شما آن كه روايت كند از فضل ما آنچه را كه هست، و از فضل ما روايت نمى كنيد مگر اَلِفى را كه عطف نداشته باشد» (و الف بى عطف، چنانچه بعضى گفته اند، احتراز است از همزه، و كنايه است از وحدت و تنهايى، يا اشاره است به الف منقوشه كه پيش از آن صفرى نباشد، يا پيش و بعد آن حرفى ديگر نباشد. و بعضى گفته اند كه: مراد از آن، يك باب ناتمام است؛ زيرا كه الف، بنابر رسم الخطّ كوفى صورت آن همچنين است. و بى عطفى آن، كه عبارت است از نداشتن ميلى كه در طرف آن است، كنايه است از ناتمامى آن. و دو باب سابق را كه دلالت بر ظهور باب تمام و باب ناتمام دارد، بر ابواب فروع حمل نموده و اين باب ناتمام را كه از آن به الف بى عطف، تعبير شده، بر بابى از ابواب اصول. و بعضى احتمال داده اند كه الف به كسر لام، نباشد، بلكه به سكون لام باشد، كه به معنى هزار است، و مراد از آن، يك باب باشد از هزار باب، و تعبير از آن يك باب به هزار، براى آن است كه هر بابى از آن، منحلّ به هزار باب مى شود با اظهار كثرت. و مراد از غير معطوفه، آن است كه معطوف با آن نباشد و آن معطوف قول سائل است كه گفت: يا دو باب. و معنى اين مى شود كه: يك باب، نه دو باب. و اين معنى، بسيار بعيد است، بلكه به حسب عربيّت درست نيست؛ زيرا كه اَلْفْ به معنى هزار مذكر است، و غير معطوفه مؤنث، و مؤنث، صفت مذكّر نمى شود؛ زيرا كه صفت و موصوف بايد كه در تذكير و تأنيث موافق باشند؛ چنانچه در محلّ خود بيان شده).