حدیث دربارهباب در بيان تسليم و گردن گذاشتن و فضيلت آنها كه در مقام تسليم اند

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ، عَنْ زُرَارَةَ أَوْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:قَالَ: «لَقَدْ خَاطَبَ اللّهُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام فِي كِتَابِهِ». قَالَ: قُلْتُ: فِي أَيِّ مَوْضِعٍ؟ قَالَ: «فِي قَوْلِهِ: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّهَ تَوّاباً رَحِيماً فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ» فِيمَا تَعَاقَدُوا عَلَيْهِ: لَئِنْ أَمَاتَ اللّهُ مُحَمَّداً أَلَا يَرُدُّوا هذَا الْأَمْرَ فِي بَنِي هَاشِمٍ «ثُمَّ لا يَجِدُوا فِى أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّا قَضَيْتَ» عَلَيْهِمْ مِنَ الْقَتْلِ أَوِ الْعَفْوِ «وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً» ».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابن اُذينه، از زراره يا بريد، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه گفت: آن حضرت فرمود كه:«خدا در كتاب خود امير المؤمنين عليه السلام را خطاب فرموده و با او گفت وگو نموده». راوى مى گويد كه: عرض كردم: در كدام موضع؟ فرمود: در قول خويش: « «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَآءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا * فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ» ۱، يعنى: و اگر آن كه اين منافقان در هنگامى كه ستم كردند بر نفس هاى خود به نفاق و انكار حكم پيغمبر، مى آمدند به حضرت تو و به تو رجوع مى كردند، پس طلب آمرزش مى كردند از خدا (به توبه و اخلاص)، و رسول خدا صلى الله عليه و آله براى ايشان استغفار مى كرد، هر آينه مى يافتند و مى دانستند خدا را به غايت قبول كننده توبه گناه كاران و مهربان بر آمرزش طلبان» (تا آخر آنچه در آن باب مذكور شد. و شايد كه وجه دلالت آيه بر آن كه مخاطب به آن، رسول صلى الله عليه و آله نيست، اين باشد كه اگر آن حضرت، مخاطب بود، بايست كه به جاى «وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُول واستغفرت لهم» باشد. و التفات از خطاب به سوى غيبت، بعد از آن از غيبت به سوى خطاب، بُعد و خفايى دارد و حسن آن به واسطه وقوعش در قرآن، فرع ثبوت اتحاد مخاطب با رسول است. و ثبوت اتحاد، فرع حسن اين نوع التفات است و اين، مستلزم دور است. و حضرت در شرح «فيما شَجَرَ بَينَهُم» فرموده كه): «در آنچه بر آن با يكديگر عهد و پيمان كردند و قسم خوردند كه اگر خدا محمد را بميراند، امر امامت را در بنى هاشم رد نكنند «ثمّ لايَجدوا فى أنفُسهُم حَرَجاً ممّا قَضَيت» » حضرت فرمود: «از آنچه حكم كرده با ايشان آن كشتن و عفو كردن و «يسلّموا تَسليما» و گردن نهند گردن نهادنى».

۱.نساء، 64 ـ 65.

کلیدواژه‌ها تتمه کتاب حجت باب در بیان تسلیم و گردن گذاشتن و فضیلت آنها که در مقام تسلیم اند

احادیث دیگر این موضوع

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن عيسى، از ابن سِنان، از ابن مُسْكان، از سَدير كه گفت: به خدمت امام محمدباقر عليه السلام عرض كردم كه: من مواليان تو را مختلف يافتم، به طورى كه بعضى از ايشان، از بعضى بيزارى مى جويد. سدير مى گويد كه: حضرت فرمود:«تو را چه كار است به اين اختلاف؟ جز اين نيست كه مردم مكلّف اند به سه چيز و آنها: شناختن ائمه است، و تسليم كردن براى ايشان در آنچه بر ايشان وارد شده، و برگردانيدن به سوى ايشان، در چيزى كه در آن اختلاف كنند».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد برقى، از احمد بن محمد بن ابى نصر، از حَمّاد بن عثمان، از عبداللّه كاهلى كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«اگر گروهى عبادت كنند خدا را كه تنهاست و او را شريكى نيست، و نماز را به پاى دارند و زكات را بدهند و حجّ خانه كعبه را به جا آورند و ماه مبارك رمضان را روزه بگيرند، پس بگويند براى چيزى كه خدا يا رسول او صلى الله عليه و آله آن را كرده باشند، كه چرا هر يك از خدا و رسول خلاف آنچه را كه كردند، نكردند، يا اين را در دل هاى خويش بيابند (كه اين مطلب در خاطر ايشان باشد)، اگر چه به زبان نگويند، به همين سخن و اعتقاد، مشرك باشند». پس اين آيه را تلاوت فرمود: «فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِى أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسْلِيمًا» نساء، 65. يعنى: پس، نه چنان است كه ايشان گمان كرده اند كه با وجود مخالفت حكم تو و راضى نبودن به آن، ايمان داشته باشند. سوگند ياد مى كنم به پروردگار تو كه ايمان نمى آورند بر وجه حقيقت و راستى، تا تو را حَكَم سازند در آنچه مختلف شده است در ميان ايشان، و تو حكم كنى، پس تنگى و گرانى را در نَفْس هاى خود نيابند از آنچه حكم كرده اى به آن و هر چند كه مخالف طباع ايشان باشد و گردن نهند فرمان تو را گردن نهادنى به غايت كه ظاهر و باطن آن تفاوتى نداشته باشد. مترجم، يعنى: «پس، نه چنان است كه ايشان گمان كرده اند كه با وجود مخالف حكم تو و راضى نبودن به آن، ايمان داشته باشند. سوگند ياد مى كنم به پروردگار تو، كه ايمان نمى آورند بر وجه حققت و راستى، تا تو را حَكم سازند در آنچه مختلف شده است در ميان ايشان، و تو حكم مى كنى، پس تنگى و گرانى را در نفس هاى خود نيابند از آنچه حكم كرده اى به آن (و هر چند كه مخالف طباع ايشان باشد) و گردن نهند فرمان تو را گردن نهادنى به غايت» (كه ظاهر و باطن آن تفاوتى نداشته باشد). بعد از آن، حضرت صادق عليه السلام فرمود كه: «بر شما است كه گردن نهيد و در مقام تسليم باشيد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از حسين بن سعيد، از حمّاد بن عيسى، از حسين بن مختار، از زيد شَحّام، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: به خدمت آن حضرت عرض كردم كه: در نزد ما مردى است كه او را كُلَيْب مى گويند و چيزى از شما وارد نمى شود، مگر آن كه مى گويد كه: من اين را مُسَلّم و قبول دارم. پس ما او را نسبت به تسليم داديم و او را كُليب تسليم نام كرده ايم. زيد مى گويد كه: حضرت فرمود:«خدا او را رحمت كند». بعد از آن فرمود كه: «آيا مى دانيد كه تسليم چيست؟» ما همه ساكت شديم. فرمود: «به خدا سوگند، كه تسليم، خشوع و فروتنى كردن است. خداى عزّوجلّ فرموده يا فرموده او است كه: «الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ وَأَخْبَتُواْ إِلَى رَبِّهِمْ» هود، 23. و در صدر آيه، لفظ اِنَّ موجود است، يعنى: به درستى كه آنان ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند و آرام گرفتند به ذكر پروردگار خويش و خشوع و خضوع نمودند براى خدا، آن گروه ملازمان بهشت اند كه ايشان هميشه در آن خواهند بود. مترجم».

حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از وشّاء، از ابان، از محمد بن مسلم، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است در قول خداى عزّوجلّ: «وَ مَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا» شورا، 23.، كه آن حضرت فرمود كه:«اقتراف حسنه و اكتساب آن، آن است كه از براى ما گردن نهد و بر ما راست گويد و آن كه بر ما دروغ نگويد». و ترجمه آيه اين است كه: و هر كه كسب كند، نيكى را، زياده كنيم از براى او در آن نيكى نيكويى را يعنى: ثواب آن را مضاعف گردانيم.

على بن محمد بن عبداللّه، از احمد بن محمد برقى، از پدرش، از محمد بن عبدالحميد، از منصور بن يونس، از بشير دَهّان، از كامل تمّار روايت كرده است كه گفت: امام محمد باقر عليه السلام فرمود كه: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» مؤمنون، 1. يعنى: به حقيقت كه رستگار شدند مؤمنان و به مقاصد دنيوى و اخروى خود رسيدند. مترجم حضرت فرمود كه:«اى كامل، آيا مى دانى كه ايشان كيانند؟» عرض كردم كه: تو بهتر مى دانى. فرمود: «به حقيقت كه رستگار شدند مؤمنانى كه تسليم كننده اند. به درستى كه مسلمانند كه نجيبان و بزرگوارانند. پس مؤمن غريب است و خوشا حال غريبان». و غريب در اصل لغت، دور و بيگانه است، و آن كه از ولايت ديگر آمده باشد. و مراد از آن در اين حديث شريف و امثال آن، كسى است كه به سبب زيادتى صفت تسليم در فرقه مؤمنان، چون يكى از غريبان باشد كه شريك و هم شهرى نداشته باشد. مترجم

على بن محمد، از بعضى از اصحاب ما، از خشّاب، از عبّاس بن عامر، از ربيع مُسلى، از يحيى بن زكرياى انصارى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: شنيدم از آن حضرت كه مى فرمود:«هر كه او را شاد مى كند كه همه ايمان را كامل گرداند، قول مرا در جميع اشيا قبول كند؛ زيرا كه قول من، قول آل محمد است در آنچه پنهان مى كنند و آنچه آشكار مى سازند و در آنچه از جانب ايشان به من رسيده و در آنچه به من نرسيده است».

احمد بن مهران ـ رحمه اللّه ـ از عبدالعظيم حسنى، از على بن اسباط، از على بن عُقبه، از حَكَم بن ايمن، از ابو بصير روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ: «الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» زمر، 18. تا آخر آيه (كه با ترجمه در اول كتاب گذشت). حضرت فرمود كه:«ايشان، آنانند كه براى آل محمد، تسليم مى كنند آنان كه چون حديث را بشنوند، در آن زياد نكنند و از آن كم نكنند و آن را بياورند چنانچه شنيده اند».