جانشينى برادر عبيد اللّه ، از طرف وى، بر حكومت بصره
3 حدیث
تاريخ الطبري عن أبي عثمان النّهدي:صَعِدَ عُبَيدُ اللّهِ مِنبَرَ البَصرَةِ، فَحَمِدَ اللّهَ وأثنى عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: أمّا بَعدُ، فَوَاللّهِ ما تُقرَنُ بِيَ الصَّعبَةُ، ولا يُقَعقَعُ لي بِالشِّنانِ، وإنّي لَنَكَلٌ ۱ لِمَن عاداني، وسَمٌّ لِمَن حارَبَني، أنصَفَ القارَةَ مَن راماها.
يا أهلَ البَصرَةِ! إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ وَلّانِيَ الكوفَةَ، وأنَا غادٍ إلَيها الغَداةَ، وقَدِ استَخلَفتُ عَلَيكُم عُثمانَ بنَ زِيادِ بنِ أبي سُفيانَ، وإيّاكُم وَالخِلافَ وَالإِرجافَ، فَوَالَّذي لا إلهَ غَيرُهُ، لَئِن بَلَغَني عَن رَجُلٍ مِنكُم خِلافٌ لَأَقتُلَنَّهُ وعريفَهُ ووَلِيَّهُ، ولَاخُذَنَّ الأَدنى بِالأَقصى حَتّى تَستَمِعوا لي، ولا يَكونَ فيكُم مُخالِفٌ ولا مُشاقٌّ، أنَا ابنُ زِيادٍ، أشبَهتُهُ مِن بَينِ
تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو عثمان نَهْدى ـ: عبيد اللّه در بصره بر منبر رفت و پس از به جاى آوردن سپاس خداوند و ستايش او، گفت: امّا بعد، به خدا سوگند، سختى با من قَرين نمى شود و رخدادهاى پوشالى، مرا نمى ترسانند. به راستى كه من كيفر دهنده كسى هستم كه با من دشمنى ورزد و سمّ كشنده براى كسى هستم كه با من بجنگد و تيراندازى نيك در برابر كسى هستم كه با من به تيراندازى بپردازد.
اى مردم بصره! امير مؤمنان، مرا بر حكومت كوفه گمارده است. من فردا بدان جا عازم هستم و برادرم عثمان بن زياد بن ابى سفيان را جانشين خود [در بصره]كرده ام. بترسيد از مخالفت با او و شايعه پراكنى و هياهو كردن! سوگند به خداى يگانه، اگر به من خبر رسد كه كسى با وى مخالفت كرده، او را، و وردستش را و دوستانش را خواهم كشت و با كمترين
۱.رجلٌ نِكلٌ ونكَلٌ: إذا نُكِّلَ به أعداؤُه؛ أي دُفِعوا واُذِلّوا (لسان العرب: ج 11 ص 677 «نكل»).
۲.تاريخ الطبري: ج 5 ص 358، الكامل في التاريخ: ج 2 ص 536، الفتوح: ج 5 ص 37، مقتل الحسين عليه السلام للخوارزمي: ج 1 ص 199، البداية والنهاية: ج 8 ص 158 والثلاثة الأخيرة نحوه، مروج الذهب: ج 3 ص 66 وفيه «فخرج من البصرة مسرعا» فقط.
الأخبار الطوال:أقبَلَ [ابنُ زِيادٍ]حَتّى دَخَلَ المَسجِدَ الأَعظَمَ، فَاجتَمَعَ لَهُ النّاسُ، فَقامَ، فَقالَ: أنصَفَ القارَةَ مَن راماها، يا أهلَ البَصرَةِ! إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ قَد وَلّاني مَعَ البَصرَةِ الكوفَةَ، وأنَا سائِرٌ إلَيها، وقَد خَلَّفتُ عَلَيكُم أخي عُثمانَ بنَ زِيادٍ، فَإِيّاكُم وَالخِلافَ وَالإِرجافَ، فَوَاللّهِ الَّذي لا إلهَ غَيرُهُ، لَئِن بَلَغَني عَن رَجُلٍ مِنكُم خالَفَ أو أرجَفَ، لَأَقتُلَنَّهُ ووَلِيَّهُ، ولَاخُذَنَّ الأَدنى بِالأَقصى، وَالبَريءَ بِالسَّقيمِ، حَتّى تَستَقيموا، وقَد أعذَرَ مَن أنذَرَ. ثُمَّ نَزَلَ وسارَ. ۱
الأخبار الطوال:ابن زياد آمد تا وارد مسجد جامع [بصره] شد. مردم برايش اجتماع كردند. آن گاه به پا خاست و گفت: انصاف به خرج داده است، آن كه بخواهد با مرد قارى، تيراندازى كند. اى مردم بصره! به راستى كه امير مؤمنان، مرا علاوه بر بصره، به حكومت كوفه نيز گمارده است. من بدان جا مى روم و برادرم عثمان بن زياد را جانشين خود [در بصره]كردم. بترسيد از مخالفت با او و شايعه پراكنى و هياهو كردن! سوگند به خداى يگانه، اگر به من خبر رسد كه مردى از شما با او مخالفت كرده، يا شايعه پراكنى نموده، خودش را و دوستانش را خواهم كشت و دور را به خاطر نزديك و بى گناه را به خاطر گناهكار، كيفر خواهم داد تا درست شويد. كسى كه انذار كرده، معذور است.
آن گاه از منبر پايين آمد و [به سمت كوفه] حركت كرد.
۱.الأخبار الطوال: ص 232.
أنساب الأشراف:خَطَبَ عُبَيدُ اللّهِ بنُ زِيادٍ النّاسَ بِالبَصرَةِ، فَأَرعَدَ وأبرَقَ، وتَهَدَّدَ وتَوَعَّدَ، وقالَ: أنَا نَكَلٌ لِمَن عاداني، وسِمامٌ لِمَن حارَبَني. وأعلَمَهُم أنَّهُ شاخِصٌ ۱ إلَى الكوفَةِ، وأنَّهُ قَد وَلّى عُثمانَ بنَ زِيادٍ أخاهُ خِلافَتَهُ عَلَى البَصرَةِ، وأمَرَهُم بِطاعَتِهِ وَالسَّمعِ لَهُ، ونَهاهُم عَنِ الخِلافِ وَالمُشاقَّةِ. ۲
أنساب الأشراف:عبيد اللّه بن زياد در بصره براى مردم سخنرانى كرد و سر و صداى بسيار راه انداخت و تهديد كرد و وعده مجازات داد و گفت: من، كيفر دهنده كسى هستم كه با من دشمنى ورزد و زهرِ كشنده براى كسى هستم كه با من بجنگد.
او به آنها گفت كه به سمت كوفه مى رود و برادرش عثمان بن زياد را جانشين خود در بصره قرار داده است. بِدانان دستور داد از عثمان اطاعت كنند و سخن او را بشنوند و آنها را از مخالفت با او و اختلاف افكنى، بر حذر داشت