برترينِ اعمال
6 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:ألا إنَّ خَيرَ أعمالِكُم، وأذكاها عِندَ مَليكِكُم، وأرفَعَها عِندَ رَبِّكُم في دَرَجاتِكُم، وخَيرَ مَا اطَّلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ؛ ذِكرُ اللّهِ سُبحانَهُ وتَعالى. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آگاه باشيد كه بهترينِ اعمال شما و پاك ترينِ آنها در نزد مالكتان، و بلند مرتبه ترينِ آنها در پيشگاه پروردگارتان و بهترين چيزى كه خورشيد بر آن طلوع كرده، ياد خداوند پاك و بلندمرتبه است.
۱.إرشاد القلوب: ص 60.
سنن ابن ماجة عن أبي الدرداء عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله:ألا اُنَبِّئُكُم بِخَيرِ أعمالِكُم، وأرضاها عِندَ مَليكِكُم، وأرفَعَها في دَرَجاتِكُم، وخَيرٍ لَكُم مِن إعطاءِ الذَّهَبِ وَالوَرِقِ ۱، و مِن أن تَلقَوا عَدُوَّكُم فَتَضرِبوا أعناقَهُم ويَضرِبوا أعناقَكُم؟
قالوا: وما ذاكَ يا رَسولَ اللّهِ؟!
قالَ: ذِكرُ اللّهِ. ۲
سنن ابن ماجةـ به نقل از ابو درداء ـ: پيامبر خدا فرمود: «آيا شما را از بهترينِ اعمالتان و پسنديده ترينِ آنها در نزد مالكتان، و بلندمرتبه ترينِ آنها ـ كه برايتان از انفاق كردن زر و سيم و [حتّى] از اين كه با دشمنتان رو به رو شويد و گردن آنها را بزنيد و گردنتان را بزنند، بهتر است ـ، آگاهتان نسازم؟».
گفتند: آن چيست، اى پيامبر خدا؟
فرمود: «ياد خدا».
۱.الوَرِق: الفضّة (النهاية: ج 5 ص 175 «ورق»).
۲.سنن ابن ماجة: ج 2 ص 1245 ح 3790، الموطّأ: ج 1 ص 211 ح 24، مسند ابن حنبل: ج8 ص164 ح21761، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص673 ح1825 كلّها عن أبي الدرداء، كنز العمّال: ج1 ص416 ح 1767؛ الكافي: ج 2 ص 499 ح 1، المحاسن: ج 1 ص 109 ح 96 كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن الإمام الباقر عليهماالسلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه وفيهما «ذكر اللّه كثيرا»، بحار الأنوار: ج 93 ص 157 ح29.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در اندرز به ابن مسعود ـ: هيچ چيز را بر ياد خدا ترجيح مده؛ چرا كه خداوند مى فرمايد: «و قطعا ياد خدا بالاتر است» و مى فرمايد: «پس يادم كنيد تا يادتان كنم، و سپاسم گوييد و ناسپاسى ام مكنيد» .
۱.قال الصدوق قدس سره: يعني: فمن ذكر اللّه عز و جل بالغدوّ، ويذكر ما كان منه في ليله من سوء عمله، واستغفر اللّه وتاب إليه، فإذا انتشر في ابتغاء ما قسم اللّه له انتشر وقد حطّت عنه سيّئاته وغفرت له ذنوبه. وإذا ذكر اللّه عز و جل بالآصال ـ وهيالعشيّات ـ راجع نفسه فيما كان منه في يومه ذلك؛ من سرفٍ على نفسه، وإضاعةٍ لأمر ربّه، فإذا ذكر اللّه عَزَّ وجَلَّ واستغفر اللّه تعالى وأناب، راح إلى أهله وقد غفرت له ذنوب يومه. وإنّما تحمد الشهادة أيضا إذا كانت من تائب إلى اللّه استغفر من معصية اللّه عَزَّ وجَلَّ (معاني الأخبار: ص 411).
۲.معاني الأخبار: ص 411 ح 100 عن أنس، بحار الأنوار: ج 86 ص 298 ح 61؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج 7 ص 72 ح 5 وج 8 ص 235 ح 2 كلاهما عن ابن عمر من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله، الفردوس: ج 3 ص 454 ح 5402 عن أنس وفيها «بالغداة والعشيّ»، كنز العمّال: ج 1 ص 426 ح 1838.
۳.يعنى: آن قدر شمشير بزنى كه شمشير، در هم شكسته شود.
۴.شيخ صدوق قدس سره مى گويد: منظور، اين است كه هر كس خداوند عز و جل را در بامدادان، ياد كند و عمل بد شبش را به ياد آورد و از خداوند، آمرزش بخواهد و توبه نمايد و آن گاه در پى روزىِ تقديرشده خدا برود، گناهانش فرو مى ريزند و آمرزيده مى شود، و هر گاه شامگاهان، خدا را به ياد آورد و در باره وضعيتى كه در روز از زياده روى و تباه كردن فرمان پروردگارش داشته، به خود آيد و خداى عز و جل را به ياد آورد و از آن خداى والا، آمرزش بخواهد و به درگاه او بنالد، به خانواده اش باز مى گردد، در حالى كه گناهان آن روزش آمرزيده شده اند. شهادت هم، وقتى از سوى شخص توبه كننده به پيشگاه خداوند و آمرزش خواه از نافرمانى خداوند عز و جل باشد، ستوده است.
كنز العمّال عن معاذ عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله:أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عز و جل عَلى كُلِّ حالٍ؛ فَإِنَّه لَيسَ عَمَلٌ أحَبَّ إلَى اللّهِ تَعالى ولا أنجى لِعَبدٍ مِن كُلِّ سَيِّئَةٍ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ مِن ذِكرِ اللّهِ.
قيلَ: وَلَا القِتالُ في سَبيلِ اللّهِ؟
قالَ: لَولا ذِكرُ اللّهِ لَم يُؤمَر بِالقِتالِ في سَبيلِ اللّهِ، ولَوِ اجتَمَعَ النّاسُ عَلى ما اُمِروا بِهِ مِن ذِكرِ اللّهِ تَعالى ما كَتَبَ اللّهُ القِتالَ عَلى عِبادِهِ، فَإِنَّ ذِكرَ اللّه تَعالى لا يَمنَعُكُم مِنَ القِتالِ في سَبيلِهِ، بَل هُوَ عَونٌ لَكُم عَلى ذلِكَ.
قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، فَإِنَّ ذِكرَ اللّهِ لا يَكفينا مِنَ الجِهادِ!
قال: وَلَا الجِهادُ يَكفي مِن ذِكرِ اللّهِ، ولا يَصلُحُ الجِهادُ إلّا بِذِكرِ
كنز العمّالـ به نقل از مُعاذ ـ: پيامبر خدا فرمود: «در هر حالى، خداوند عز و جلرا بسيار ياد كنيد؛ زيرا هيچ عملى نزد خداوند متعال، محبوب تر و در رهانيدن بنده از هر بدى اى در دنيا و آخرت، كارگرتر از ياد خدا نيست».
گفته شد: حتّى جنگيدن در راه خدا؟
فرمود: «اگر به خاطر ياد خدا نبود، به جنگ در راه خدا دستور داده نمى شد و اگر همه مردم به ياد خداوند متعال ـ كه بِدان فرمان داده شده اند ـ مى بودند، خداوندْ جنگيدن را بر بندگانش واجب نمى ساخت. ياد خداوند متعال، مانع شما از جنگ در راه او نمى شود؛ بلكه كمك شما در اين راه است.».
گفتند: اى پيامبر خدا! ياد خدا [به تنهايى كافى نيست و] ما را از جهاد، بى نياز نمى كند!
فرمود: «جهاد هم شما را از ياد خدا بى نياز نمى كند و جهاد، جز با ياد خدا، ارزشى ندارد.
۱.كنز العمّال: ج 2 ص 243 ح 3931 نقلاً عن ابن صصري في أماليه، وص 246 ح 3937 نقلاً عن ابن شاهين في الترغيب في الذكر نحوه وليس فيه من «قالوا: يا رسول اللّه، فإنّ ذكر اللّه.».