بامداد و شامگاه
9 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في مَوعِظَتِهِ لِابنِ مَسعودٍ ـ: يَابنَ مَسعودٍ، اصبِر مَعَ الَّذينَ يَذكُرونَ اللّهَ ويُسَبِّحونَهُ ويُهَلِّلونَهُ ويَحمَدونَهُ ويَعمَلونَ بِطاعَتِهِ ويَدعونَهُ بُكرَةً وعَشِيّا، فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: «وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَوةِ وَ الْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَ لَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ» ۱ «مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِم مِّن شَىْ ءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِم مِّن شَىْ ءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّــلِمِينَ» ۲. ۳
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در اندرزش به ابن مسعود ـ: اى پسر مسعود! همگام با آنان كه خدا را ياد مى كنند و او را به پاكى و يگانگى مى ستايند و ستايشش مى كنند و فرمانش مى برند و هر بام و شام، او را مى خوانند، شكيبايى كن؛ زيرا خداوند متعال مى فرمايد: «و با آنان كه بام و شام پروردگارشان را مى خوانند و خشنودى او را مى جويند، شكيبايى كن، و چشمانت از آنان در نگذرد (ناديده شان مگير)» ، «نه از حساب آنان بر عهده تو، چيزى است، و نه از حساب تو بر عهده آنان چيزى است تا آنها را برانى و از ستمكاران باشى» .
عنه صلى الله عليه و آله:مَن سَبَّحَ عِندَ غُروبِ الشَّمسِ سَبعينَ تَسبيحَةً، غُفِرَ لَهُ سائِرُ عَمَلِهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس هنگام غروب آفتاب، هفتاد تسبيح بگويد، همه اعمالش آمرزيده مى شود.
۱.الفردوس: ج 3 ص 523 ح 5634 عن معاوية بن حيدة، كنزالعمّال: ج 1 ص 473 ح 2057.
عنه صلى الله عليه و آله:ألا اُخبِرُكُم لِمَ سَمَّى اللّهُ إبراهيمَ خَليلَهُ الَّذي وَفّى؟ لِأَنَّهُ كانَ يَقولُ كُلَّما أصبَحَ وأَمسى: «فَسُبْحَـنَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ» حَتّى يُتِمَّ الآيَةَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آيا به شما خبر ندهم كه چرا خداوند، ابراهيم را دوستِ وفادار خود ناميد؟ چون هر بامداد و شامگاه مى گفت: «پاكا خدا، آن گاه كه شب مى كنيد و آن گاه كه صبح مى كنيد!» تا پايان آيه.
۱.مستدرك الوسائل: ج 5 ص 394 ح 6171 نقلاً عن درر اللآلي عن سهل.
الإمام عليّ عليه السلام:مَن قالَ حينَ يُمسي ثَلاثَ مَرّاتٍ: «فَسُبْحَـنَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ * وَ لَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضِ وَ عَشِيًّا وَ حِينَ تُظْهِرُونَ» لَم يَفُتهُ خَيرٌ يَكونُ في تِلكَ اللَّيلَةِ، وصُرِفَ عَنهُ جَميعُ شَرِّها.
ومَن قالَ مِثلَ ذلِكَ حينَ يُصبِحُ، لَم يَفُتهُ خَيرٌ يَكونُ في ذلِكَ اليَومِ، وصُرِفَ عَنهُ جَميعُ شَرِّهِ. ۱
امام على عليه السلام:هر كس زمانى كه شب را مى آغازد، سه مرتبه بگويد: «پاكا خدا، آن گاه كه شب را مى آغازيد و آن گاه كه صبح مى كنيد! و ستايش، از آنِ اوست در آسمان ها و زمين و در شامگاهان و وقتى كه به نيم روز مى رسيد» ، هيچ خيرى را در آن شب از دست نمى دهد، و همه بدى هاى (گزندهاى) آن شب، از او دفع مى شود.
و هر كس زمانى كه صبح خود را مى آغازد، چنين بگويد، هيچ خيرى را در آن روز از دست نمى دهد و همه بدى هاى (گزندهاى) آن روز نيز از او دفع مى شود.
۱.ثواب الأعمال: ص 199 ح 1، الأمالي للصدوق: ص 674 ح 912 كلاهما عن الحارث، مكارم الأخلاق: ج 2 ص 81 ح 2210، بحار الأنوار: ج 86 ص 253 ح 19.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس پيش از طلوع و غروب آفتاب، صد مرتبه بگويد: «پاكا خداوند، و ستايش، او را!»، [پاداشش] از صد شتر قربانى برايش بهتر است.
عنه صلى الله عليه و آله:مَن قالَ حينَ يُصبِحُ وحينَ يُمسي: «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ» مِئَةَ مَرَّةٍ، لَم يَأتِ أحَدٌ يَومَ القِيامَةِ بِأَفضَلَ مِمّا جاءَ بِهِ، إلّا أحَدٌ قالَ مِثلَ ما قالَ أو زادَ عَلَيهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس در آغاز روز و در آغاز شب، صد مرتبه «پاكا خدا، و ستايش، او را!» بگويد، در روز قيامت، هيچ كس عملى برتر از آنچه او آورده است، نمى آورد، مگر كسى كه او نيز صد مرتبه يا بيشتر اين جمله را گفته باشد.
۱.صحيح مسلم: ج 4 ص 2071 ح 29، سنن الترمذي: ج 5 ص 513 ح 3469، مسند ابن حنبل: ج 3 ص 304 ح 8843 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج 2 ص 139 ح 3499.
عنه صلى الله عليه و آله:مَن قالَ إذا أصبَحَ: «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ» ألفَ مَرَّةٍ، فَقَدِ اشتَرى نَفسَهُ مِنَ اللّهِ، وكانَ آخِرَ يَومِهِ عَتيقا مِنَ النّارِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس، چون صبح كند، هزار بار بگويد: «پاكا خدا، و ستايش، او را!»، خويشتن را از خدا خريده است و واپسين روزش، [روز] آزادى از آتش خواهد بود.
۱.بحار الأنوار: ج 86 ص 281 ح 44 نقلاً عن الشهيد رحمه الله؛ كنزالعمّال: ج 2 ص 158 ح 3568 نقلاً عن الخرائطي في مكارم الأخلاق وليس فيه «وكان آخر يومه عتيقا من النار» وكلاهما عن ابن عبّاس.
عنه صلى الله عليه و آله:مَن قالَ: «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ، سُبحانَ اللّهِ العَظِيمِ» مَرَّةً إذا أصبَحَ ومَرَّةً إذا أمسى، بَعَثَ اللّهُ مَلَكا إلَى الجَنَّةِ مَعَهُ مِكساحٌ ۱ مِنَ الفِضَّةِ، ويَكسَحُ لَهُ مِن طينِ الجَنَّةِ، وهُوَ مِسكٌ أذفَرُ، ثُمَّ يَغرِسُ لَهُ غَرسا، ثُمَّ يُحيطُ عَلَيهِ حائِطا، ثُمَّ يُبَوِّبُ عَلَيهِ بابا، ثُمَّ يُغلِقُهُ، ثُمَّ يَكتُبُ عَلَى البابِ: هذا بُستانُ فُلانِ بنِ فُلانٍ. ۲
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس در شروع صبح و شب، يك مرتبه بگويد: «پاكا خدا، و ستايش، او را! پاكا خداى بزرگ!»، خداوند، فرشته اى را به بهشت مى فرستد كه جارويى از نقره دارد و [فرشته] از گِل بهشت ـ كه مُشكى بسيار خوش بوست ـ، براى او جارو مى كند و سپس نهالى برايش مى كارد و بر گِرد آن ديوارى مى كشد و بر آن ديوار، درى نصب مى كند و سپس بر آن قفلى مى زند و آن گاه بر آن در مى نويسد: «اين باغِ فلانى، پسر فلانى است».
امام زين العابدين عليه السلامـ در «مناجات انجيليه» ـ: [ترسى چون] ترسِ ترسندگانِ از سختى حساب [قيامت]و [اميدى چون] اميد آنان كه به فراوانىِ پاداش [اُخروى]اعتماد دارند، در جان ما قرار ده تا فريب مهلت [عمرى كه به ما داده اى] را نخوريم، و در كارهاى نيك، كوتاهى نورزيم، و از تسبيح و ستايشت در صبح و شام، سست نشويم.