مالك اَشتر

الإرشادـ به نقل از مُغَيره ـ: چون حَجّاج حاكم [عراق] شد، به جستجوى كميل بن زياد برآمد؛ امّا كميل از دست او گريخت. حَجّاج هم سهميه قومش را از بيت المال، قطع كرد. كميل، چون چنين ديد، گفت: من پيرمردى كهن سالم كه عمرم به پايان رسيده و سزاوار نيست كه موجب محروميت قومم از سهمشان شَوم. پس بيرون آمد و خود را به حجّاج، تسليم كرد. حجّاج، چون او را ديد، به او گفت: من [مدّت ها بود]دوست داشتم بر تو دست يابم. كميل به او گفت: دندان هايت را براى من به هم مَساب و مرا تهديد مكن كه به خدا سوگند، [من آفتاب لب بام هستم و] از عمر من، جز ته مانده غبارى نمانده است. هر حكمى مى خواهى بده كه وعده گاه ما نزد خداست و پس از كشتن، حسابى به كار است و امير مؤمنان، على بن ابى طالب عليه السلام به من خبر داده است كه

تنبيه الخواطر:حكايت شده كه مالك اشتر، در حالى كه پيراهنى ندوخته و عمامه اى از همان جنس بر تن داشت، از بازار كوفه مى گذشت. يكى از بازاريان او را ديد، لباس او در نظرش خوار و حقير آمد و به قصد اهانت به او، چيزى شبيه گلوله را به سويش پرتاب كرد؛ امّا مالك، بى اعتنا گذشت. به آن مرد گفتند: واى بر تو! آيا مى دانى كه آن را به سوى چه كسى پرتاب كردى؟ گفت: نه. به او گفتند: اين، مالك اشتر، يار و همراه امير مؤمنان است. مرد، بر خود لرزيد و به سوى مالك رفت تا از او معذرت بخواهد؛ امّا او را ديد كه به مسجد رفته و به نماز ايستاده است. چون نمازش به پايان رسيد، مرد بازارى بر پاهاى مالك افتاد و آنها را مى بوسيد. مالك گفت: اين چه كارى است؟! گفت: از آنچه كردم، معذرت مى خواهم. مالك گفت: ترسى نداشته

تاريخ دمشقـ به نقل از ابو حُذَيفه اسحاق بن بِشْر، در يادكردِ واقعه يَرموك ـ: و خالد [بن وليد] به دنبال بخش اصلى سپاه دشمن بود تا آن كه در گردنه عُقاب ۵ به آنها رسيد و گردنه اى كه دامنه آن از غرب به سوى دشت دمشق كشيده شده بود، جايگاه اصلى آنها بود. چون سپاهيان خالد به اين دسته از سپاهيان روم رسيدند، آنان پيش آمدند و از بالاى كوه بر سرشان، سنگ ريختند. در اين هنگام، اشتر با تنى چند از مسلمانان، به سوى آنان پيش تاخت كه ناگهان به مردى غولْ پيكر از روميان برخوردند. مالك به سوى آن مرد [غول پيكر] رفت و جلويش ايستاد و هر دو بر روى صخره اى صاف قرار گرفتند. يكديگر را با شمشير زدند و اشتر، دست آن مرد رومى را قطع كرد و رومى با شمشيرش ضربه اى به اشتر زد؛ امّا آسيبى به او نرسيد. پس گلاويز شدند و روى

وقعة صِفّينـ به نقل از سنان بن مالك، در رويارويى طلايه دو سپاه، پيش از جنگ صِفّين ـ: به ابو اعوَر (فرمانده طلايه سپاه معاويه) گفتم: مالك، تو را به نبرد تن به تن فرا مى خوانَد. پس مدتى دراز، ساكت ماند و آن گاه گفت: سبُك سرى و بدانديشىِ اشتر، موجب شد كه كارگزاران عثمان را از عراق برانَد و نيز موجب تهمت زدن بر عثمان و زشت شمردن نيكى هايش و حق ناشناسى و اظهار دشمنى با او شد. نيز از سبُك سرى و بدانديشى اش بود كه به خانه و قرارگاه عثمان تاخت و در شمارِ كشندگان او درآمد و اكنون بايد از او خونخواهى عثمان كرد. مرا به هماوردى با او نيازى نيست. سنان گفت كه به او گفتم: سخنت را گفتى. پس به من گوش بده تا [پاسخت را بدهم و] آگاهت كنم. گفت: من نه به پاسخ تو و نه به شنيدن سخنت نيازى دارم. از نزد من برو!

شرح نهج البلاغة:محدّثان، حديثى را نقل مى كنند كه فضيلت بزرگى را از اشتر، نشان مى دهد و آن فضيلت، گواهى محكم پيامبر صلى الله عليه و آله به مؤمن بودن اوست. اين حديث را ابو عمر ابن عبد البَر در كتاب الاستيعاب (حرف جيم، باب «جُندَب») آورده است. ابو عمر مى گويد: چون وفات ابو ذر در رَبَذه نزديك شد، همسرش اُمّ ذر به گريه افتاد. ابو ذر به او گفت: چه چيزى تو را به گريه انداخت؟ گفت: چگونه نگِريم، در حالى كه تو در بيابانى بى آب و علف، در حال جان دادنى و من لباسى كه اندازه كفن تو باشد ندارم و ناچار بايد به غسل و كفْن و دفن تو بپردازم؟ ابو ذر گفت: خوش حال باش و گريه مكن كه من شنيدم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «هرگاه پدر و مادر مسلمانى دو يا سه فرزند خود را از دست بدهند و بر آن صبر