حدیث دربارهمجموعه نام ها و صفات

عنه عليه السلامـ في خُطبَتِهِ في مَسجِدِ الكوفَةِ ـ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي لا مِن شَيءٍ كانَ، ولا مِن شَيءٍ كَوَّنَ ما قَد كانَ، المُستَشهِدِ بِحُدوثِ الأَشياءِ عَلى أزَلِيَّتِهِ، وبِما وَسَمَها بِهِ مِنَ العَجزِ عَلى قُدرَتِهِ، وبِما اضطَرَّها إلَيهِ مِنَ الفَناءِ عَلى دَوامِهِ، لَم يَخلُ مِنهُ مَكانٌ فَيُدرَكَ بَأَينِيَّتِهِ، ولا لَهُ شَبَحُ مثالٍ فَيوصَفَ بِكَيفِيَّتِهِ، ولَم يَغِب عَن شَيءٍ فَيُعلَمَ بِحَيثِيَّتِهِ. مُبايِنٌ لِجَميعِ ما أحدَثَ فِي الصِّفاتِ، ومُمتَنِعٌ عَنِ الإِدراكِ بِمَا ابتَدَعَ مِن تَصريفِ الذَّواتِ، وخارِجٌ بِالكِبرياءِ وَالعَظَمَةِ مِن جَميعِ تَصَرُّفِ الحالاتِ، مُحَرَّمٌ عَلى بَوارِعِ ناقِباتِ الفِطَنِ تَحديدُها، وعَلى غَوامِضِ ثاقِباتِ الفِكرِ تَكييفُهُ وعَلى غَوائِصِ سابِحات النَّظَرِ تَصويرُهُ. لا تَحويهِ الأَماكِنُ لِعَظَمَتِهِ، ولا تُدرِكُهُ المَقاديرُ لِجَلالِهِ، ولا تَقطَعُهُ المَقاييسُ لِكِبرِيائِهِ، مُمتَنِعٌ عَنِ الأَوهامِ أن تَكتَنِهَهُ، وعَنِ الأَفهامِ أن تَستَغرِقَهُ، وعَنِ الأَذهانِ أن تُمَثِّلَهُ، وقَد يَئِسَت مِنِ استِنباطِ الإِحاطَةِ بِهِ طَوامِحُ العُقولِ، ونَضَبَت عَنِ الإِشارَةِ إلَيهِ بِالِاكتِناهِ بِحارُ العُلومِ، ورَجَعَت بِالصُّغرِ عَنِ السُّمُوِّ إلى وَصفِ قُدرَتِهِ لَطائِفُ الخُصومِ. واحِدٌ لا مِن عَدَدٍ، ودائِمٌ لا بِأَمَدٍ، وقائِمٌ لا بِعَمَدٍ، لَيسَ بِجِنسٍ فَتُعادِلَهُ الأَجناسُ، ولا بِشَبَحٍ فَتُضارِعَهُ الأَشباحُ، ولا كَالأَشياءِ فَتَقَعَ عَلَيهِ الصِّفاتُ، قَد ضَلَّتِ العُقولُ في أمواجِ تَيّارِ إدراكِهِ، وتَحَيَّرَتِ الأَوهامُ عَن إحاطَةِ ذِكرِ أزَلِيَّتِهِ، وحَصِرَتِ الأَفهامُ عَنِ استِشعارِ وَصفِ قُدرَتِهِ، وغَرِقَتِ الأَذهانُ في لُجَجِ أفلاكِ مَلَكوتِهِ، مُقتَدِرٌ بِالآلاءِ، ومُمتَنِعٌ بِالكِبرِياءِ، ومُتَمَلِّكٌ عَلَى الأَشياءِ. فَلا دَهرٌ يُخلِقُهُ ولا زَمانٌ يُبليهِ، ولا وَصفٌ يُحيطُ بِهِ، وقَد خَضَعَت لَهُ الرِّقابُ الصِّعابُ في مَحَلِّ تُخوم قَرارِها، وأذعَنَت لَهُ رَواصِنُ الأَسبابِ في مُنتَهى شَواهِقِ أقطارِها، مُستَشهِدٌ بِكُلِّيَّةِ الأَجناسِ عَلى رُبوبِيَّتِهِ، وبِعَجزِها عَلى قُدرَتِهِ، وبِفُطورِها عَلى قِدمَتِهِ، وبِزَوالِها عَلى بَقائِهِ، فَلا لَها مَحيصٌ عَن إدراكِهِ إيّاها، ولا خُروجٌ من إحاطَتِهِ بِها، ولَا احتِجابٌ عَن إحصائِهِ لَها، ولَا امتِناعٌ مِن قُدرَتِهِ عَلَيها. كَفى بِإِتقانِ الصُّنعِ لَها آيَةً، وبِمُرَكَّبِ الطَّبعِ عَلَيها دَلالَةً، وبِحُدوثِ الفِطَرِ عَلَيها قِدمَةً، وبِإِحكامِ الصَّنعَةِ لَها عِبرَةً. ۱
امام على عليه السلامـ در سخنرانى اش در مسجد كوفه ـ: سپاسْ خدايى را كه نه خود از چيزى به وجود آمده و نه آنچه را كه هست، از چيزى به وجود آورده است؛ آن كه پديده بودنِ چيزها را بر ازلى بودن خود، و ناتوانى اى را كه در چيزها نهاده، بر قدرت خويش، و فنا شدنِ حتمىِ آنها را بر دوام خود، گواه آورْد. هيچ جايى از او تهى نيست تا او به مكان داشتنْ شناخته شود، و براى او هيچ شبح مثالى اى نيست تا به چگونگىِ داشتن، توصيف شود، و از هيچ چيزى غايب نيست تا با جهت آن، شناخته شود. در صفات با همه آنچه آفريده، فرق دارد و به خاطر تحوّلى كه در ذات موجوداتْ قرار داده، درك ذات او ناشدنى است، و خود او به خاطر كبريا و عظمت، از هر نوع تغييرِ حالت، به دور است. بر چيرگى تيزهوشى ها تحديد او، و بر دشوارجويى هاى انديشه هاى درخشنده، چگونگى او، و بر ژرف خواهى هاى دقّت هاى پُر جولان، تصوير او حرام است. به خاطر عظمتش مكان ها او را در خود نمى گيرند، و به خاطر جلالتش اندازه ها او را درك نمى توانند كرد، و به خاطر كبريايش مقياس ها او را به سنجش نمى آورند. اين كه پندارها به كُنه او دست يابند، و فهم ها او را فرا گيرند، و ذهن ها او را تصوّر كنند، ناشدنى است. بلندپروازى هاى خِرد، از دستيابى به احاطه بر او نااميد گشته اند، و درياهاى دانش، از اشاره به كُنه او خشك گشته اند، و اوهام باريك بين، از بلنداى وصف قدرتش، با حقارت باز گشته اند. يكى است، نه از باب شمارش، و همواره هست، نه بر پايه زماندارى، و برپاست، نه بر اساس تكيه داشتن. جنس نيست تا اجناس با او همانندى كنند، و شخص نيست تا اشخاص، همسان او گردند، و نه همچون چيزهاست تا صفات بر او صدق كنند. خردها در امواج خروشانِ ادراكش گم راه اند، و اوهام از احاطه داشتن بر خاطره ازلى بودن او سرگردان اند، و فهم ها از درك اوصاف قدرتش در بندند، و ذهن ها در گرداب مدار ملكوتش غرق اند. بر همه نعمت ها توانا و مقتدر است، و كسى را به حريم كبريايش راه نيست، و صاحبْ اختيار همه چيز است. نه روزگار، او را فرسوده مى سازد، و نه زمانْ او را كهنه مى گردانَد، و نه هيچ توصيفى او را فرا مى گيرد. گردن هاى ستبر، از بُن و ريشه در برابر او فروتن اند، و كوه هاى سر به فلك كشيده با صلابت، در بلنداى قلّه خويش، در برابر فرمانش رام اند. همه موجودات را بر پروردگارى خويش، و ناتوانى آنها را بر قدرتش، و پيدايش آنها را بر قديم بودنش، و نابودى آنها را بر دوامش، گواه گرفته است. پس آنان را مجال گريزى از ادراك شدن توسّط او نيست، و در خارج شدن از احاطه قدرتش راهى براى آنها وجود ندارد. چيزى از ديوان حساب او پنهان نيست، و سرپيچى از حاكميت قدرت او بر موجودات، محال است. استوارىِ خلقتِ آفريدگان، از حيث نشانه، براى آنان، كافى است، و مركّب بودن سرشت ها، براى دلالت، و پديدار شدن فرسودگى، براى قدمت [او]، و استحكام صنعت آفرينش، براى عبرت گرفتن، بسنده است.
۱.عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج 1 ص 121 ح 15، التوحيد: ص 69 ح 26 كلاهما عن الهيثم بن عبد اللّه الرمّاني عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، البلد الأمين: ص 92 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج 4 ص 221 ح 2.
کلیدواژه‌ها مجموعه نام ها و صفات

احادیث دیگر این موضوع

۸
امام على عليه السلام:سپاسْ خدايى را كه سخنوران، به ستايش او نمى رسند، شمارشگرانِ نعمت هاى او نمى توانند آنها را بشمارند، و تلاشگران نمى توانند حقّ او را بپردازند؛ آن كه ژرف انديشىِ انديشه ها، او را درك نمى كند، و ژرفكاوى تيزهوشى ها به او نمى رسد؛ آن كه صفاتش نه اندازه معيّنى، و نه وصفى، و نه زمانِ شمارش شده اى، و نه پايان مشخّصى دارد. با قدرت خود، آفريده ها را به وجود آورد، و با رحمتش بادها را به وزيدن وا داشت، و گستره زمينش را با صخره ها مهار كرد. آغاز دين، شناخت اوست، و كمال شناخت او باورداشت اوست، و كمال باور داشتن او يگانه دانستن اوست، و كمال يگانه دانستن او، اخلاص براى اوست، و كمال اخلاص براى او، نفى صفات از اوست؛ چون هر صفتى گواه است كه آن [صفت]، غير از موصوف است، و هر موصوفى گواه است كه آن، غير از صفت است. هر كس خداى سبحان را وصف كند، او را با چيزى قرين ساخته است، و هر كس او را با چيزى قرين سازد، او را دوگانه پنداشته است، و هر كس او را دوگانه بپندارد، او را جزء جزء دانسته است، و هر كس او را جزء جزء بداند، او را نشناخته است، و هر كس او را نشناسد، به او اشاره كرده [و براى او جهت قائل شده] است، و هر كس به او اشاره كند، براى او اندازه تعيين كرده است، و هر كس براى او اندازه تعيين كند، او را به شمارْ در آورده است. هر كس بگويد: «در چيست؟»، او را جزو چيزى قرار داده است، و هر كس بگويد: «بر چه چيز است؟»، جايى را از [وجود] او تهى شمرده است. هست، ولى نه از روى پيدايش. وجود دارد، ولى نه پس از نبودن. با هر چيزى هست، امّا نه با همنشينى. غير از هر چيز است، ولى نه از روى جدايى. كننده است، نه به مفهوم [كار كردن با] حركت ها و ابزارها. بيناست، از آن هنگامى كه هيچ آفريده قابل ديدنى وجود نداشت. تنها بود، بى آن كه سكونت كننده اى باشد تا به آن، اُنس بگيرد و يا با نبودش وحشتْ حاصل آيد.
امام على عليه السلام:آن كس كه به او وصفِ چگونگى مى دهد، او را يگانه نمى داند، و آن كه براى او نمونه مى آورد، حقيقت او را درنيافته، و آن كه او را تشبيه مى كند، [در واقع]او را اراده نمى كند، و آن كه به او اشاره مى نمايد و او را تصوّر مى كند، بى نيازش نمى شمرد. هر چيزى كه به خودش شناخته شده باشد، ساخته شده خواهد بود، و هر به پا ايستاده به وسيله ديگرى، معلول است. او كننده است، ولى نه با حركت اندام ها؛ تقدير كننده است، امّا نه با جولان دادن انديشه؛ بى نياز است، نه با بهره بردن [از دارايى ها]. زمان ها او را همراهى نمى كنند و ابزارها در پى او نمى افتند. هستى اش بر زمان ها، و بودنش بر نبودن، و ازلى بودنش بر آغاز، پيشى گرفته است. با قرار دادن قواى ادراكى [در انسان]، فهميده مى شود كه او را قوّه ادراك نيست، و با اختلاف افكندنش بين چيزها، فهميده مى شود كه ضدّى ندارد، و با به هم آوردن بين چيزها، دانسته مى شود كه او را همنشين نيست.نور را با ظلمت، روشنايى را با تاريكى، خشكى را با ترى، گرمى را با سردى متضاد ساخت. سازگار كننده بين پديده هاى ناسازگار، و به هم آورنده بين جداها، نزديك ساز بين دورها، و جداكننده بين به هم پيوسته هاست. حد و اندازه، او را فرا نمى گيرد، و به شمار نمى آيد؛ چرا كه ابزارها، چيزى همچون خود را اندازه مى گيرند، و وسيله ها، به همگونِ خود اشاره دارند. به كارگيرى تعبير «از كى؟»، قديم بودن ابزارها را نفى مى كند، و تعبير «تا كى؟»، ازلى بودن آنها را، و تعبير «اگر چنين نبود»، كامل بودن آنها را. ابن ابى الحديد در اين خصوص، سخنى دارد كه خلاصه آن به اين شرح است: اگر در عبارت [عربى]، واژه هاى «القدمة» و «الأزليّة» و «التكملة» را به نصب بخوانيم، مفهوم آن چنين مى شود كه استعمال تعبير «منذ» در ابزارها و ادوات، آنها را از اين كه قديم باشند، منع مى كند؛ چون واژه «منذ» براى آغازِ زمانى وضع شده است و موجود قديم، آغازى ندارد. و اگر واژه هاى ياد شده را به رفع بخوانيم، مفهوم آن چنين مى گردد كه قديمى بودن، ازلى بودن و كمال خداوند متعال، ابزار و ادوات را از كاربرد واژه هاى «منذ»، «قد» و «لولا» درباره خداوند عز و جل منع مى كنند؛ چون خداوند متعال، قديم كامل است و دو واژه «منذ» و «قد»، جز بر آنچه حادث و پديد است، اطلاق نمى گردند و واژه «لولا» جز بر آنچه ناقص است، اطلاق نمى شود. (شرح نهج البلاغة: ج 13 ص 76 و 77). آفريننده، از طريق آفريده ها، براى خِردها تجلّى پيدا كرده، و به واسطه همان ها، نگاه ديده ها از او بازداشته شده است. سكون و حركت، بر او جارى نمى شود. و چه سانْ چيزى كه او خود، آن را جارى ساخته، بر او جارى شود، و آنچه كه خود ايجاد كرده، به او برگردد، و آنچه كه خودْ آن را پديد آورده، در او پديدار شود؟ اگر چنين بود، ذات او گوناگون مى گشت و كُنْهش پراكندگى مى پذيرفت، و ديگر، حقيقت او از ازلى بودن امتناع مى ورزيد، و به يقين، براى او پشتِ سرى مى بود، آن گاه كه براى او پيشِ رويى يافت مى شد، و بايد در پىِ كمال مى رفت، آن هنگام كه با نقصانْ همراه مى شد. نيز در اين هنگام، نشانه هاى ساخته بودن، در او هويدا مى شدند، و پس از آن كه بر او دلالت مى شد، خود، دليل و نشانه قرار مى گرفت! و او به قدرت امتناع (عدم امكان)، از اين كه چيزى كه در غير او تأثير مى گذارد، در او اثر بگذارد، بيرون است. [خداوند،] كسى است كه تغيير و زوال نمى پذيرد، و ناپديد شدن بر او روا نيست؛ نزاد تا زاده شده باشد، و زاده نشد تا محدود گردد. از داشتن فرزند به دور است، و از تماس داشتن با زن، بر كنار. پندارها به او نمى رسند تا اندازه اش گيرند، و هوش ها به پندارش نمى آورند تا او را تصوّر كنند. حواس ها به او نمى رسند تا او را حس كنند، و دست ها به او نمى رسند تا لمسش كنند. هيچ گاه تغيير نمى كند، و در حالات گوناگون، عوض نمى شود.شب ها و روزها او را فرسوده نمى سازند، و روشنى و تاريكى، او را دگرگون نمى كند. به داشتن اَجزا و اندام ها و عضوها توصيف نمى گردد، و به عَرَضى از عَرَض ها، يا به اختلاف داشتن و يا به اَجزا، شناخته نمى شود. به او، اندازه و پايانى، و تمام شدن و فرجامى نسبت داده نمى شود، چيزها او را فرا نمى گيرند تا او را به بالا يا پايين ببرند، و چيزى او را [از جا] بر نمى دارد تا كج شود و يا راست گردد. فرو رونده در اشيا نيست، و از آنها بُرون هم نيست. خبر مى دهد، نه به زبان و زبانك، و مى شنود، نه به سوراخ هاى گوش و اندام ها، و مى گويد، نه با اداى الفاظ، و نگه مى دارد، نه با حفاظت كردن، و اراده مى كند، نه با به كاربردن انديشه. دوست مى دارد و خرسند مى شود، نه از روى دلسوزى، و تُندى مى كند و خشم مى گيرد، نه از روى رنجش. به هر چه بودنش را اراده كند، مى گويد: «باش!» و «هست» مى شود، نه به صدايى كه به گوش فرو رود، و نه با فريادى كه شنيده شود؛ بلكه سخن خداى سبحان، [همان]كار اوست كه ايجادش مى كند و آن را شكل مى بخشد، در حالى كه پيش از آن، وجود نداشته است؛ چرا كه اگر مى بود، همان، خداى دوم مى شد. گفته نمى شود كه: «او بود، پس از آن كه نبود»، تا بر وى ويژگى پديده ها جارى گردد، و ميان آنان و او جدايى نمانَد، و نه او را بر آنان، افزونى اى باشد تا سازنده و ساخته شده، برابر گردند، و ايجاد شده و ايجاد كننده، برابر شوند. آفريده ها را بدون نمونه اى به جا مانده از ديگرى، آفريد، و در آفرينش آنها از هيچ يك از بندگانش كمك نگرفت. زمين را آفريد و آن را بدون آن كه خود را بدان مشغول كند، نگه داشت، و بدون آن كه بر چيزى استوارش كند، بر جايش ايستانْد، و آن را بدون پايه، بر پا داشت، و بدون تكيه گاه، بلندش كرد، و از خميدگى و كجى نگاه داشت، و از افتادن و شكافتن، بازش داشت. ميخ هاى زمين را استوار كرد، كوه هايش را محكم ساخت، چشمه هايش را روان گردانيد، و دره هايش را گشود. آنچه ساخت، سست نگرديد و آنچه نيرو داد، ناتوان نشد. او با قدرت و عظمتش بر آفريده ها آشكار است، و با علم و معرفتش از درون آنها آگاه است، و با جلال و عزّتش از همه آنها برتر است. هر چه را بخواهد، از توانش بيرون نيست و چيزى براى او ناممكن نيست تا مغلوبِ آن گردد، و چيزهاى شتابان، از دسترس او خارج نمى شوند تا بر او پيشى گيرند. به صاحبْ مالى نيازمند نيست تا او را روزى دهد. همه چيزها براى او فروتن اند و در برابر عظمت او، خوار و فرو افتاده. از پادشاهى او امكان فرار به [پادشاهى] ديگرى نيست تا از سود و زيانِ او به دور باشد. هم ترازى براى او نيست تا با او هم ترازى كند، و نظيرى براى او نيست تا با او همسنگى نمايد. او نابود كننده چيزها پس از وجودِ آنهاست، به گونه اى كه چيزهاى موجود، چون چيزهاى معدوم گردند. نابودى دنيا پس از ايجاد آن، شگفت تر از ايجاد و اختراع آن نيست. چگونه شگفت باشد، در حالى كه اگر همه حيوانات زمين، از پرندگان تا چارپايان آن، چه آنان كه در اصطبل مى خورند و يا به صحرا مى چرند، از هر جنس و ريشه و اصل، و مردمان نادان يا زيرك، بر به وجود آوردن پشه اى گِرد آيند، هرگز توان آفريدن آن را نخواهند داشت، و راه ايجاد آن را هم نخواهند دانست، و خِردهاى آنان، در آگاهى به اين امور، حيران و سرگردان مى شود، و قوايشان ناتوان شده، پايان مى يابد، و سرافكنده و خوار بر مى گردند، آگاه به اين كه شكست خورده اند و معترف به ناتوانى از آفريدن آن، و با يقين به عجز در نابود ساختن آن. خداوند سبحان پس از نابودى دنيا، به تنهايى اش ـ تنهايى اى كه در آن، هيچ چيز با او نيست ـ بر مى گردد، و چنان كه پيش از آفرينش دنيا بود، پس از نابودى دنيا نيز چنان خواهد شد، بى وقت و بى مكان، بى لحظه و بى زمان. در اين هنگام، اجل ها و زمان ها نابود مى شوند و سال ها و ساعت ها از بين مى روند، و چيزى نباشد جز خداى تنها و چيره اى كه بازگشت همه به سوى اوست. آغازِ آفرينش چيزها، بدون قدرت آنها بود، و فنايشان [نيز] بدون سرپيچى آنها خواهد بود. اگر آنها توان سرپيچى داشتند، پايدار مى ماندند. ساختن چيزى از جهان براى او سخت نبود، و آفرينش هيچ يك از چيزهايى كه خلق كرده و پرداخته، برايش دشوار نبود. چيزها را نه براى تقويت پادشاهى و يا از بيم زوال و نقصان آفريد، و نه براى يارى جويى از آنها در برابر همتايى زياده جو، و نه براى دورى جُستن از مخالفى مهاجم، و نه براى افزايش در مُلكش، و نه براى غلبه در نزاع زيادت طلبانه شريكى در شراكتش، و نه به خاطر تنهايى اش تا بخواهد با آن چيزها اُنس بگيرد. آن گاه، او پس از ايجاد دنيا، آن را نابود مى كند، نه از روى خستگى در گرداندن و سامان دادن آن، و نه براى آن كه آسايشى به وى برسد، و بدون آن كه سنگينى اى از اداره آن بر وى وارد شده باشد. طولانى شدن عمر دنيا، او را خسته نمى سازد تا او را به شتابْ در نابودى آن فرا خوانَد؛ بلكه خداى عز و جل، به لطف خود، آن را تدبير كرد و با فرمان خويش نِگَهَش داشت، و با قدرتش آن را استوار كرد. و باز، دنيا را پس از نابودى اش، باز مى گردانَد، بدون آن كه او را نيازى به آن باشد، و نه براى كمك خواهى از چيزى از دنيا بر ضدّ دنيا، و نه براى گذر از حالت تنهايى به حالت اُنس، و يا از حالت نادانى و نابينايى به حالت دانش و بينايى، و يا از فقر و نيازمندى به بى نيازى و فراوانى، و يا از حالت خوارىِ فروماندگى به حالت عزّت و قدرت.
امام على عليه السلامـ هنگامى كه از مردم خواست براى بار دوم به جنگ با معاويه برخيزند و زمانى كه آنان گرد آمدند، به سخنرانى ايستاد ـ: سپاس، خداى يگانه و يكتا و بى نيازِ تنهايى را كه نه از چيزى وجود يافته، و نه آنچه را كه هست، از چيزى آفريده است. او قدرتى است كه با همين [صفت] از چيزها جدا مى شود و چيزها از او جدا مى شوند. نه او را صفتى است كه به آن دست يابند، و نه اندازه اى كه براى آن، مَثَل آورند. در كار توصيف او، آرايه هاى زبان ها ناكارآمدند، و گوناگونى صفات، در آن جا راه گم كرده، در مى مانند. در عظمت ملكوتش راه هاى عميق انديشه حيران مى گردند، و از نفوذ به دانشش، همه تفسيرها به دور مى مانند. بر غيبِ پوشيده اش پرده هاى ناپيدا افكنده است، و در مطالب دقيق، و [حتّى] در نزديك ترين مراتب آن، بلندپروازى هاى خِردها، سرگشته است. خجسته است خدايى كه انديشه هاى بلند، به او نمى رسد، و ژرفكاوى هاى هوشمندانه، به او دست نمى يابد. برتر است آن كه نه براى او زمانى قابل شمارش، و نه عمرى دراز، و نه وصفى محدود است. پاكْ ساحت است آن كه نه سرآغازى به عنوان ابتدا دارد و نه سرانجامى به عنوان انتها، و نه آخرى كه نابود شود. او منزّه است، آن سان كه خود، خويش را توصيف كرده است، وتوصيف كنندگان به توصيفش نمى رسند، و همه چيزها را به هنگام آفريدنشان محدود ساخته، تا آنها از شباهت به او متمايز گردند، و او از شباهت به آنها متمايز گردد. درون چيزها جاى نگرفته تا گفته شود: «او در چيزها جاى دارد»، و از آنها دور نيست تا گفته شود: «او از چيزها بيگانه است»، از چيزها بر كنار نيست تا گفته شود: «در كجاست؟»، بلكه خداى سبحان، علمش، بدان ها احاطه يافته، و ساخت او آنها را استوار ساخته، و پاس داشت او آنها را شماره كرده است. نه پنهانى هاى هواى ناپيدا از او پوشيده است، و نه پوشيده هاى نهان تاريكى شب، و نه آنچه در آسمان هاى بالا تا زمين هاى پايين است. براى هر چيزى از آنها نگهبان و گماشته اى است، و هر چيزى از آنها به چيزى ديگر احاطه دارد و او بر احاطه دارنده آنها احاطه دارد. يگانه يكتاى بى نيازى است كه نه گردش زمان، دگرگونش مى سازد، و نه ساخت چيزى كه هست، خسته اش مى كند. به آنچه خواست، گفت: «باش» و آن چيز، «هست» شد. آنچه را آفريده، بدون نمونه پيشين و بدون رنج و تلاش، ايجاد كرده است. هر كه چيزى مى سازد، آن را از مادّه اى ساخته است، و خدا آنچه را كه آفريده، از مادّه اى نساخته است. هر دانايى، پس از نادانى، آموزش ديده است، در حالى كه خدا نه جاهل بوده و نه چيزى آموخته است. به چيزها قبل از بودنشان احاطه علمى دارد، و بودنشان به دانش او چيزى نمى افزايد، و علم او به چيزها، پيش از به وجود آمدن آنها، همچون علم او بدانها پس از به وجود آمدنشان است. چيزها را نه براى تحكيم پادشاهى اش ايجاد كرده، و نه از بيم نابودى و كاستى، و نه براى يارى گرفتن عليه مخالفى دشمنى پيشه و يا همتايى فزون خواه و يا شريكى ستيزه جو؛ بلكه همه آنها آفريده هايى تربيت شده و بندگانى خوارند. منزّه است آن كه آفرينش آنچه آغاز كرده و سرپرستى آنچه آفريده، او را به رنج نينداخته است، و از روى ناتوانى و يا سستى نيست كه به آنچه آفريده، بسنده كرده است. آنچه آفريده، دانسته است، و آنچه دانسته، آفريده است. به خاطر انديشيدن در دانشى پيدا شده نيست كه در آفرينش خويش خطا نكرده است و آنچه نيافريده، به واسطه ترديدش نبوده است؛ بلكه [آفرينش او]سرنوشتى است محتوم، و علمى است محكم، و كارى است استوار. در پروردگارى، يگانه گشته و خويش را به يگانگى، ويژه ساخته است. بزرگوارى و ستايش را از آنِ خود نموده و در توحيد و بزرگى و والايى، بى همتا شده است. در ستايش، يكتايى يافته و به بزرگوارى، ويژه گرديده است. از داشتن فرزند، منزّه است و از تماس داشتن با زن، پاك و بركنار است. ارجمند است و والاتر است از اين كه با شريكانى هم جوار باشد. در آنچه آفريده، ضدّى براى او نيست، و در آنچه مالك است، همانندى ندارد، و در مملكتش هيچ كس با او شريك نيست. يگانه و يكتا و بى نياز است. ويران كننده روزگار و زمان و برجاى ماننده پس از پايان است. اوست كه همواره و هميشه پيش از آغاز روزگارها و پس از گردش كارها يكتاى ازلى است. آن كه هرگز نابود نمى شود و پايان نمى پذيرد. با اين اوصاف، پروردگارم را توصيف مى كنم: خدايى جز خداوند يگانه نيست؛ شگفتا از بزرگى اش كه چه بزرگ است او! شگفتا از والايى اش، كه چه والاست! و شگفتا از عزّتمندى اش، كه چه عزّتمند است! و از آنچه ستمكاران مى گويند، بسيار والاتر است.