آزمايش ادّعاگر
1 حدیث
الكافي عن الأصبغ بن نباتة:سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَن رَجُلٍ ضَرَبَ رَجُلاً عَلى هامَتِهِ، فَادَّعَى المَضروبُ أ نَّهُ لا يُبصِرُ شَيئا ولا يَشُمُّ الرّائِحَةَ، وأ نَّهُ قَد ذَهَبَ لِسانُهُ. فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: إن صَدَقَ فَلَهُ ثَلاثُ دِياتٍ. فَقيلَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، وكَيفَ يُعلَمُ أ نَّهُ صادِقٌ؟ فَقالَ:
أمّا مَا ادَّعاهُ أ نَّهُ لا يَشُمُّ الرّائِحَةَ؛ فَإِنَّهُ يُدنى مِنهُ الحُراقُ ۱، فَإِن كانَ كَما يَقولُ وإلّا نَحّى رَأسَهُ ودَمَعَت عَينُهُ. وأمّا ما ادَّعاهُ في عَينِهِ فَإِنَّهُ يُقابَلُ بِعَينِهِ الشَّمسَ؛ فَإِن كانَ كاذِبا لَم يَتَمالَك حَتّى يُغَمِّضَ عَينَهُ، وإن كانَ صادِقا بَقِيَتا مَفتوحَتَينِ. وأمّا مَا ادَّعاهُ في لِسانِهِ؛ فَإِنَّهُ
الكافىـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ: از امير مؤمنان، درباره مردى پرسيده شد كه برپيشانى مرد ديگر زده بود و مرد كتك خورده، مدّعى بود كه چيزى نمى بيند وبويى احساس نمى كند و قدرت تكلّم خود را [نيز] از دست داده است.
امير مؤمنان فرمود: «اگر راست بگويد، سه ديه بايد به او پرداخته شود».
گفته شد: اى امير مؤمنان! از كجا دانسته شود كه وى راستگوست؟
فرمود: «امّا [در بررسى] اين ادّعاى وى كه قدرت بويايى ندارد، پارچه سوخته اى نزديك [بينى] وى آورده شود. اگر راست گفته باشد، [عكس العملى نشان نمى دهد،] و گرنه سرش را كنار مى كشد و از چشمش اشك مى آيد، و امّا [در بررسى] ادّعايش درباره چشمش، چشم وى در برابرخورشيد قرار داده شود. اگر دروغ گفته باشد، بى اختيارْ چشم بر هم مى نهد، واگر راست گفته باشد، چشم هايش باز