حدیث دربارهمعناى فتنه
الإمامُ عليٌّ عليه السلامـ في الجَوابِ عن المُتَشابِهِ في تفسيرِ الفِتنَةِ ـ: «الم * أ حَسِبَ الناسُ أنْ يُتْرَكُوا أنْ يَقُولوا آمَنّا وَ هُم لا يُفْتَنُونَ» ۱ و قولِهِ لِموسى عليه السلام: «و فَتَنّاكَ فُتُونا» . ۲ و مِنهُ فِتنَةُ الكُفرِ، و هُو قولُهُ تعالى: «لَقَدِ ابْتَغَوُا الفِتنَةَ مِن قَبْلُ و قَلَّبُوا لَكَ الاُمورَ حَتّى جاءَ الحَقُّ و ظَهَرَ أمْرُ اللّهِ» ۳ (و قولُهُ تعالى: «و الفِتنَةُ أكْبَرُ مِنَ القَتلِ» ۴ يَعنِي هاهنا الكُفرَ) و قولُه سبحانَهُ في الذينَ استَأذَنوا رسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله في غَزوَةِ تَبُوكَ أن يَتَخَلَّفُوا عَنهُ مِن المُنافقينَ، فقالَ اللّهُ تعالى فيهِم: «و مِنهُم مَن يَقولُ ائذَنْ لي و لا تَفْتِنّي» يَعني: ائذنْ لي و لا تُكفِّرْني، فقال عَزَّ و جلّ: «ألاَ في الفِتنَةِ سَقَطُوا و إنّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالكافِرِينَ» . ۵
و مِنهُ فِتنَةُ العَذابِ، و هُو قولُهُ تعالى: «يَومَ هُم علَى النّارِ يُفْتَنُونَ» ۶ أي يُعَذَّبُونَ «ذُوقُوا فِتْنَتَكُم هذا الّذي كُنتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ» ۷ أي ذُوقُوا عذابَكُم، و مِنهُ قولُهُ تعالى: «إنّ الّذينَ فَتَنُوا المُؤمِنينَ و المُؤمِناتِ ثُمَّ لَم يَتُوبُوا» ۸ أي عَذَّبُوا المؤمنينَ. و مِنهُ فِتنَةُ المَحَبَّةِ للمالِ و الوَلدِ، كقولِهِ تعالى: «إنّما أمْوالُكُم و أوْلادُكُم فِتنَةٌ» ۹ أي إنّما حُبُّكُم لَها فِتنَةٌ لَكُم.
و مِنهُ فِتنَةُ المَرَضِ، و هُو قولُهُ سبحانَهُ: «أ وَ لا يَرَوْنَ أنّهُم يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أو مَرَّتينِ ثُمّ لا يَتُوبُونَ و لا هُم يَذَّكَّرُونَ» ۱۰ أي يَمرَضُونَ و يَعتَلُّونَ. ۱۱
امام على عليه السلامـ در پاسخ به سؤال از معناى فتنه كه از كلمات متشابه در قرآن است ـفرمود: «الف، لام، ميم. آيا مردم پنداشتند كه همين كه بگويند ايمان آورديم رها مى شوند و مورد آزمايش قرار نمى گيرند؟». و اين سخن خداوند به موسى عليه السلام كه: «و تو را بارها آزموديم». و از آن جمله است فتنه كفر، مانند آيه «در حقيقت پيش از اين [نيز] در صدد فتنه جويى برآمدند و كارها را بر تو وارونه ساختند، تا آن كه حق آمد و امر خدا آشكار شد در حالى كه آنان ناخشنود بودند» (و آيه «و فتنه بزرگتر از كشتار است» كه در اين جا به معناى كفر مى باشد) و سخن خداوند متعال درباره منافقانى كه در جنگ تبوك از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اجازه گرفتند در جنگ شركت نكنند. پس خداوند متعال درباره آنها فرمود: «و از آنان كسى است كه مى گويد: مرا [در ماندن]اجازه ده و در فتنه ام مينداز» يعنى به من اجازه ده و مرا به كفر مينداز، پس خداوند عزّ و جلّ فرمود: «هان! آنان خود به فتنه افتاده اند. و بى ترديد جهنّم بر كافران احاطه دارد».
و از آن جمله است فتنه عذاب كه نمونه اش اين سخن خداوند متعال است: «روزى كه آنان در آتش مفتون شوند» يعنى عذاب شوند «بچشيد فتنه خود را. اين همان چيزى است كه به شتاب آن را مى خواستيد» يعنى بچشيد عذاب خود را. و نمونه ديگرش اين سخن خداوند متعال است: «كسانى كه مردان و زنان مؤمن را گرفتار فتنه كردند و سپس توبه ننمودند» يعنى مؤمنان را عذاب و شكنجه دادند.
و از آن جمله است فتنه عشق به مال و فرزند، مانند اين سخن خداوند متعال: «جز اين نيست كه اموال و فرزندان شما فتنه اند»، يعنى دوست داشتن آنها مايه فتنه و آزمايش شما مى باشد.
و از آن جمله است فتنه بيمارى كه نمونه اش اين سخن خداوند سبحان است: «آيا نمى بينند كه آنان در هر سال يك يا دوبار به فتنه گرفتار مى شوند؟ باز هم توبه نمى كنند و عبرت نمى گيرند.» يعنى بيمار و دردمند مى شوند.