مقايسه ميان آخرت و دنيا
7 حدیث
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:به خدا سوگند كه دنيا در مقايسه با آخرت، جز مانند اين كه فردى از شما اين انگشتش ۳ را در دريا فرو ببرد، نيست. پس، بنگرد كه
انگشتش با چه [مقدار آب] باز مى گردد (دنيا در برابر آخرت، به اندازه اين نم است در برابر دريا).
۱.أي السبّابة، فقد جاء في المصدر بعد كلمة هذه: «وأشار يحيى بالسبّابة» ويحيى هو ابن سعيد، من رجال سند الرواية.
۲.صحيح مسلم: ج 4 ص 2193 ح 55، سنن الترمذي: ج 4 ص 561 ح 2323، سنن ابن ماجة: ج 2 ص 1376 ح 4108، مسند ابن حنبل: ج 6 ص 293 ح 18030 كلّها عن المستورد، كنز العمّال: ج 3 ص 195 ح 6138؛ مشكاة الأنوار: ص 467 ح 1558، تنبيه الخواطر: ج 1 ص 150، روضة الواعظين: ص 482، بحار الأنوار: ج 73 ص 119 ح 110.
۳.يعنى انگشت نشانه اش را. در مأخذ، پس از كلمه «اين» آمده است: «يحيى با انگشت نشانه اش، اشاره كرد». مقصود از يحيى، «يحيى بن سعيد»، از رجال سند اين روايت است.
المستدرك على الصحيحين عن المستورد ۱: كُنّا عِندَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَتَذاكَرُوا الدُّنيا وَالآخِرَةَ، فَقالَ بَعضُهُم: إنَّمَا الدُّنيا بَلاغٌ لِلآخِرَةِ، فيهَا العَمَلُ وفيهَا الصَّلاةُ وفيهَا الزَّكاةُ. وقالَت طائِفَةٌ مِنهُم: الآخِرَةُ فيها الجَنَّةُ، وقالوا ما شاءَ اللّهُ.
فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَا الدُّنيا فِي الآخِرَةِ إلاّ كَما يَمشي أحَدُكُم إلَى اليَمِّ فَأَدخَلَ إصبَعَهُ فيهِ؛ فَما خَرَجَ مِنهُ فَهِيَ الدُّنيا. ۲
المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از مُستورِد ۳ ـ : در خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله بودم كه حاضران، سخن از دنيا و آخرت به ميان آوردند.
بعضى گفتند: دنيا، در حقيقت، جاى توشه برداشتن براى آخرت است. در آن، عمل است و نماز است و زكات.
گروهى گفتند: در آخرت، بهشت است. و هر كس سخنى گفت. پيامبر خدا فرمود: «دنيا در برابر آخرت، جز به مانند اين نيست كه فردى از شما به كنار دريا برود و انگشتش را در آن فرو برد. آنچه از [نَم] دريا [با انگشتش [بيرون مى آيد، همان دنياست».
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:ما أخَذَتِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ إلاّ كَما أخَذَ مِخيَطٌ غُرِسَ فِي البَحرِ مِن مائِهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آنچه دنيا از آخرت گرفته است، جز به اندازه آبى كه سوزنى فرو رفته در دريا به خود مى گيرد، نيست.
۱.المعجم الكبير: ج 20 ص 308 ح 733 عن المستورد، كنز العمّال: ج 3 ص 195 ح 1637.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:حكايت شما ـ اى مردم ـ همانند سپاهى است كه ابتداى آن رفته و نداى كوچ [در آن، [سر داده شده است. پس، چه زود آخر آن سپاه به اوّلش مى رسد! به خدا سوگند، دنيا در برابر آخرت، جز به مانند يك نَفَس (جهش) ۳ خرگوشى نيست. بكوشيد، بكوشيد ـ اى بندگان خدا ـ و از خداوند، پروردگارتان، كمك بجوييد.
۱.كذا في المصدر بالحاء المهملة، والظاهر أنّها مصحّفة عن «نفجة» بالجيم. قال ابن الأثير: كنفجة أرنب: أي كوثبته من مَجثَمه، يريد تقليل مدّتها (النهاية: ج 5 ص 88 «نفج»).
۲.الفردوس: ج 4 ص 148 ح 6456 عن عمر، كنز العمّال: ج 15 ص 797 ح 43163.
۳.در مأخذ، «نفحة (با حا)» آمده است؛ ولى ظاهرا تصحيف شده «نفجة» (با جيم) باشد. ابن اثير مى گويد: «كنفجة أرنب؛ مانند يك جهش خرگوش. و مراد، كم بودن مدّت دنياست» (النهاية: ج 5 ص 88، مادّه «نفج»).
الإمام عليّ عليه السلام:كُلُّ شَيءٍ مِنَ الدُّنيا سَماعُهُ أعظَمُ مِن عِيانِهِ، وكُلُّ شَيءٍ مِنَ الآخِرَةِ
عِيانُهُ أعظَمُ مِن سَماعِهِ، فَليَكفِكُم مِنَ العِيانِ السَّماعُ ومِنَ الغَيبِ الخَبَرُ. ۱
امام على عليه السلام:هر چيز دنيا [از خير و شرّش]، شنيدنش بزرگ تر از ديدن آن است، و هر چيز آخرت [از پاداش ها و كيفرهايش]، ديدنش بزرگ تر از
شنيدن آن است.
پس، براى ديدن [امور آخرت] به شنيدن [اوصاف آنها] بسنده كنيد و براى [آگاهى از [غيب، به خبر [ى كه پيامبران و مُخبرانِ صادق درباره آن به شما داده اند]، اكتفا نماييد.
۱.نهج البلاغة: الخطبة 114، عدّة الداعي: ص99 عنهم عليهم السلام وليس فيه ذيله من «فليكفكم.»، غرر الحكم: ح 6908 و ح 6907 و ح 7360، بحار الأنوار: ج 8 ص 191 ح 168.
عنه عليه السلام:ما المَغرورُ الَّذي ظَفِرَ مِنَ الدُّنيا بِأَعلى هِمَّتِهِ، كَالآخَرِ الَّذي ظَفِرَ مِنَ الآخِرَةِ بِأَدنى سُهمَتِهِ. ۱
امام على عليه السلام:فريب [ـِ دنيا] خورده اى كه از دنيا به بالاترين خواست خويش رسيده، همانند كسى نيست كه از آخرت به كمترين بهره خويش دست يافته است.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 370، تنبيه الخواطر: ج 1 ص 79، بحار الأنوار: ج 73 ص 124 ح 112.
امام على عليه السلام ـ در تمجيد خداوند ـ:منزّهى تو، اى خداوند! وه كه چه باعظمت است آنچه از آفرينش تو مى بينيم! و چه خُرد و ناچيز است هر عظمتى در برابر قدرت تو! و چه هول انگيز است آنچه از ملكوت تو مى بينيم! و چه حقيرند اينها در برابر آنچه از پادشاهى تو از ما پنهان است! و چه فراوان و فراگير است نعمت هاى تو در دنيا! و چه خُرد و اندك اند اينها در برابر نعمت هاى آخرت!