حدیث دربارهجنگ خيبر و فدك
الطبقات الكبرى عن إياس بن سَلمةَ عن أبيهِ:بارَزَ عَمِّي يَومَ خَيبَرَ مَرحبَ اليَهوديَّ فقالَ مَرحبٌ:
قد عَلِمَتْ خَيبَرُ أنّي مَرْحَبُ
شاكِي السِّلاحِ بَطَلٌ مُجَرَّبُ
إذا الحُروبُ أقبَلَت تَلَهَّبُ
فقالَ عَمِّي عامِرٌ:
قد عَلِمَتْ خَيبَرُ أنّي عامِرُ
شاكِ السِّلاحِ بَطَلٌ مُغامِرُ
فَاختَلَفا ضَربَتَينِ فوَقَعَ سيفُ مَرحَبٍ في تُرسِ عامِرٍ و ذَهَبَ عامرٌ يَسفُلُ لَهُ، فَرَجَعَ السيفُ على ساقِهِ فَقَطَعَ أكحَلَهُ فكانت فيها نَفسُهُ، قالَ سَلمةُ ابنُ الأكوَعِ: فلَقِيتُ ناسا مِن أصحابِ رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فقالوا: بَطَلَ عَمَلُ عامِرٍ، قَتَلَ نفسَهُ! قالَ سَلمةُ: فَجِئتُ إلى رسولِ اللهِ صلى الله عليه و آله أبكِي، فقلتُ: يا رسولَ اللّهِ، أبَطَلَ عَملُ عامِرٍ؟ قالَ: و مَن قالَ ذاكَ؟ قلتُ: اُناسٌ مِن أصحابِكَ، قالَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: كَذَبَ مَن قالَ ذاكَ، بَل لَهُ أجرُهُ مَرَّتَينِ. إنّهُ حِينَ خَرَجَ إلى خَيبَرَ جَعَلَ يَرجُزُ بأصحابِ رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله و فيهِمُ النبيُّ يَسوقُ الرِّكابَ و هو يقولُ:
تَاللّهِ لولا اللّهُ ما اهتَدَينا
و ما تَصَدَّقنا و ما صَلَّينا
إنّ الذينَ كَفَرُوا عَلَينا
إذا أرادُوا فِتنَةً أَبَينا
و نَحنُ عن فَضلِكَ ما استَغنَينا
فَثَبِّتِ الأقدامَ إن لاقَينا
و أنزِلَنْ سَكِينَةً عَلَينا
فقالَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَن هذا؟ قالوا: عامِرٌ يا رسولَ اللّهِ. قالَ: غَفَرَ لكَ رَبُّكَ. قالَ: و ما استَغفَرَ لإِنسانٍ قَطُّ يَخُصُّهُ إلاّ استُشهِدَ، فلَمّا سَمِعَ ذلكَ عمرُ بنُ الخطّابِ قالَ: يا رسولَ اللّهِ، لو ما مَتَّعتَنا بعامرٍ! فَتَقَدَّمَ فَاستُشهِدَ، قالَ سَلمةُ: ثُمّ إنَّ نبيَّ اللّهِ صلى الله عليه و آله أرسَلَني إلى عليٍّ فقالَ: لاَُعطِيَنَّ الرايَةَ اليومَ رَجُلاً يُحِبُّ اللّهَ و رسولَهُ و يُحِبُّهُ اللّهُ و رسولُهُ. قالَ: فَجِئتُ بهِ أقُودُهُ أرمَدَ فَبَصَقَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في عَينَيهِ ثُمّ أعطاهُ الرايَةَ، فَخَرَجَ مَرحَبٌ يَخطِرُ بِسَيفِهِ فقالَ:
قد عَلِمَتْ خَيبَرُ أنّي مَرْحَبُ
شاكِ السلاحِ بَطَلٌ مُجَرَّبُ
إذا الحروبُ أقبَلَتْ تَلَهَّبُ
فقالَ عليٌّ صلواتُ اللّهِ علَيهِ و بَرَكاتُهُ:
أَنا الذي سَمَّتني اُمِّي حَيدَرَه
كَلَيثِ غاباتٍ كَرِيهِ المَنظَرَه
أكِيلُهم بالصّاعِ كَيلَ السَّندَرَة ۱
فَفَلَقَ رَأسَ مَرحَبٍ بالسيفِ، و كانَ الفَتحُ على يَدَيهِ. ۲
الطبقات الكبرىـ به نقل از اياس بن سلمه از پدرش ـ: در روز خيبر عمويم براى جنگ با مرحب يهودى به ميدان رفت. مرحب اين رجز را خواند:
خيبر مى داند كه من مرحب هستم
غرق در سلاحم و پهلوانى كار آزموده ام
آن گاه كه آتش جنگها شعله ور شود
عموى من عامر نيز چنين رجز خواند:
خيبر مى داند كه من عامر هستم
سرا پا مسلّحم و پهلوانى ماجرا جويم.
آن دو سپس دو ضربه ردّ و بدل كردند. شمشير مرحب در سپر عامر گير كرد و عامر از قسمت پايين بدن مرحب ضربه اى زد و شمشير به ساق پاى خود او برگشت و شاهرگ پايش را قطع كرد و بر اثر آن مُرد. سلمة بن اكوع مى گويد: من به عدّه اى از ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برخوردم و آنان گفتند: كار عامر تباه گشت، خودش را كشت. سلمه مى گويد: من با چشم گريان، نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمدم و عرض كردم: اى پيامبر خدا! آيا كار عامر تباه شد؟ پيامبر فرمود: چه كسى اين حرف را زده است؟ عرض كردم: گروهى از ياران شما. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: دروغ گفته هر كه اين حرف را زده است. بلكه عامر دو پاداش دارد.
عامر در راه رفتن به خيبر براى ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه پيامبر نيز در ميانشان بود، رجز مى خواند و سواران را به حركت وا مى داشت.او اين اشعار را مى خواند:
به خدا قسم، اگر خدا نبود ما هدايت نمى شديم
و زكات نمى داديم و نماز نمى خوانديم
كسانى كه ما را انكار كردند هرگاه بخواهند فتنه و آشوب به پا كنند
ما زير بار نمى رويم ما از فضل و عنايت تو بى نياز نيستيم
پس در هنگام رو يا رويى با دشمن
گامهايمان را استوار بدار و بر ما ثبات و آرامش فرو فرست.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: اين كيست؟ عرض كردند: عامر است اى پيامبر خدا. حضرت فرمود: پروردگارت تو را بيامرزاد. سلمه مى گويد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هرگز براى كسى اختصاصاً طلب آمرزش نكرد مگر اين كه او به شهادت رسيد. عمر بن خطّاب چون اين سخن [پيامبر] را شنيد عرض كرد: اى پيامبر خدا! كاش [او را دعا نمى كردى و] ما را از وجود عامر بهره مند مى ساختى! عامر به ميدان جنگ رفت و شهيد شد. سلمه مى گويد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سپس مرا دنبال على عليه السلام فرستاد و فرمود: امروز اين پرچم را به مردى مى دهم كه خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نيز او را دوست مى دارند. سلمه مى گويد: من نزد على رفتم و او را كه مبتلا به چشم درد بود، آوردم. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در چشمان على آب دهان گذاشت و آن گاه پرچم را به او سپرد.در اين هنگام مرحب بيرون آمد و در حالى كه شمشير خود را در هوا مى چرخاند گفت:
خيبر مى داند كه من مرحب هستم
غرق در سلاحم و پهلوانى كار آزموده ام
آن گاه كه آتش جنگها شعله ور شود.
على صلوات اللّه عليه و بركاته نيز فرمود:
من آنم كه مادرم مرا حيدر ناميد.
همچون شير بيشه ها وحشتناك و پر هيبتم
آنان را با پيمانه بزرگ كيل مى كنم.
پس، سر مرحب را با شمشير شكافت و فتح و پيروزى به دست او صورت گرفت. ۳
۱.السَّندرة: ضرب من الكيل غُراف جُراف واسع. و السندر: مكيال معروف، و في حديث عليّ عليه السلام: أكيلكم بالسيف كيل السندرة (لسان العرب: 4/382).
۲.الطبقات الكبرى: 2/110، و كذا ذُكرت الأبيات في صحيح مسلم في كتاب الجهاد في حديث طويل 3 / 1440 / 1807.
۳.الطبقات الكبرى: 2 / 110. اين ابيات همچنين در صحيح مسلم، كتاب الجهاد، باب غزوه ذى قرد و جز آن، در حديثى مفصّل تحت شماره 1807 ذكر شده است.