نبرد دسته جمعى

تاريخ الطبرىـ به نقل از زيد بن وَهْب: على عليه السلام گفت: «تا كى همگى به اين سپاه يورش نبريم؟». سه شنبه شب، پس از عصرگاهان، وى در سپاه خويش به پا خاست و گفت: «سپاسْ از آنِ خدايى است كه آنچه وى بشكند، استوار نمى شود و آنچه را وى استوار كند، شكنندگان نمى توانند بشكنند. اگر او مى خواست، [حتّى] دو تن از آفريدگانش دچار اختلاف نمى شدند و امّت در هيچ موضوعى از دينِ او با هم ستيزه نمى كردند و هيچ [فرد]فروترى منكِر فضلِ [فرد] فراتر نمى شد. تقدير، ما و اين قوم را [به اين جا]كشاند و در اين مكان، ما را به هم درپيچاند. ما اينك جايى هستيم كه پروردگارمان ما را مى بيند و [صداى ما را] مى شنود كه اگر مى خواست، انتقام را به شتاب فرو مى فرستاد و از جانب او تغييرى پديد مى آمد تا ستمگر را رسوا كند و روشن

الأخبار الطّوال:حبيب بن مسلمه كه جناح چپِ [سپاه] معاويه را فرماندهى مى كرد، به جناح راستِ [سپاهِ]على عليه السلام يورش آورد. پس ايشان از هم پراكنده شدند و سپس بازگشتند و حمله اى آوردند. على عليه السلام كه اين صحنه را مى نگريست، به سهل بن حُنَيف گفت: «با حجازيانِ همراهِ خويش، به نبرد برخيز تا جناح راست را يارى كنى». پس سهل همراه حجازيانِ پيرامونش، به [يارى]جناح راست روان شد. دسته هايى انبوه از سپاه شام به رويارويى ايشان آمدند و اجتماع او و همراهانش را از هم پراكندند تا به سوى على عليه السلام كه در قلب سپاه مى جنگيد، رسيدند. بدين سان، قلب سپاه كه على عليه السلام در آن بود، [نيز]دچار گسيختگى شد و تنها پايداران و دليرْ مردان با على عليه السلام ماندند. پس وى اسبش را به سوى جناح چپ سپاهش هِى زد؛

تاريخ الطبرىـ به نقل از زيد بن وهب ـ: على عليه السلام ديد كه افراد جناح راست سپاهش به جايگاه ها و صف هاى خود گريختند و از برابر افراد سپاه دشمن كه در برابرشان بودند، پراكنده گشتند، به گونه اى كه آنان را در قرارگاه ها و مراكز خويش زدند. چون چنين ديد، به سوى آنان روى كرد و وقتى نزدشان رسيد، گفت: «من بازگشت و هجوم و گريختنِ شما از آوردگاهتان را ديدم، در حالى كه سركشان جفاكار و بيابانگردان عربِ شامى شما را عقب مى راندند، حال آن كه شما از تبار اصيل عرب و برجستگانِ بزرگ و شب زنده داران تلاوت كننده قرآن و فرا خوانندگان به حق، در هنگامه گم راهىِ خطاكارانيد. اگر پس از آن پشت كردن، [ديگر بار] روى نمى كرديد و پس از آن گريز، [ديگر بار]هجوم نمى آورديد، همان كيفرى بر شما روا بود كه بر پشت كننده روز