بر افراشته شدنِ قرآن ها

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو مِخنَف ـ: چون عمرو بن عاص ديد كه عراقيان كار را بر ايشان سخت كرده اند و بيمِ هلاكِ سپاه شام مى رود، به معاويه گفت: آيا تو را پيشنهادى بدهم كه ما را همبستگى و ايشان را گسستگى افزايد؟ گفت: آرى. گفت: قرآن ها را بر مى افرازيم و سپس مى گوييم: هر چه در اين قرآن هاست، ميان ما و شما داورى كند.اگر برخى از ايشان، اين را نپذيرند، برخى ديگر خواهند گفت: «آرى؛ رواست كه آن را بپذيريم» و بدين سان، ميانشان گسستگى پديد خواهد آمد. و اگر بگويند: «آرى، به حكم قرآن تن مى دهيم»، آن گاه ما اين كشتار را از خويش وا مى گشاييم و جنگ را به وقتى معيّن يا نامعيّن وا مى نهيم. پس قرآن ها را بر نيزه ها برافراشتند و گفتند: اين است كتاب خداى عز و جل كه ميان ما و شما حكم مى كند. [و اگر اين

تاريخ اليعقوبى:ياران على عليه السلام برتاختند و بر ياران معاويه چيرگى قاطعى يافتند تا اين كه به معاويه بس نزديك شدند. آن گاه، معاويه اسبش را خواست تا با آن بگريزد. عمرو بن عاص به وى گفت: به كدام سو [مى روى]؟ گفت: مى بينى چه پيش آمده است! آيا انديشه اى دارى؟ گفت: تنها يك چاره باقى مانده است: قرآن ها را برافرازى و ايشان را به حكم آن فرا خوانى و بدين سان، آنان را باز دارى و شدّتشان را در هم شكنى و در نيروشان سستى افكنى. معاويه گفت: آنچه خواهى، كن! پس قرآن ها را برافراشتند و ياران على عليه السلام را به داورىِ قرآن فرا خواندند و گفتند: شما را به كتاب خدا فرا مى خوانيم. على عليه السلام گفت: «اين، نيرنگ است. ايشان اهلِ قرآن نيستند». اشعث بن قيس كِنْدى به اعتراض برخاست ـ معاويه پيش تر

مروج الذهبـ در بيان ماجراى روز غرّش ـ: در آن روز كه آدينه بود، اَشتر، فرمانده جناح راست على عليه السلام، در آستانه پيروزى قرار داشت كه سالخوردگانِ شامى ندا دادند: اى انبوهِ عرب، خدا را! خدا را! حرمت ها و زنان و دختران را پاس داريد. معاويه گفت: اى فرزند عاص! آنچه را پوشيده داشته اى، آشكار كن، كه هلاك شديم. حكومتِ مصر را هم در ياد داشته باش! عمرو گفت: اى مردم! هر كه قرآن دارد، بر نيزه بيفرازد. در ميان سپاه، فراوان قرآن بر افراشته شد و فريادها به هوا برخاست. مى گفتند: كتاب خدا ميان ما و شما داور است. پس از شاميان، چه كس پاسدار مرزهاى شام، و پس از عراقيان، چه كس نگاهبان مرزهاى ايشان خواهد بود؟ چه كسى به جهاد روميان و تُركان و كافران خواهد رفت؟ در سپاه معاويه، نزديك به پانصد قرآن

وقعة صِفّينـ به نقل از تَميم بن حَذيم ـ: پس از شب غرّش، صبحگاهان پرچم واره هايى را پيشاپيشِ صف شاميان در ميانه سپاه و مقابلِ جايگاه معاويه ديديم. چون هوا روشن شد، دريافتيم كه آنها قرآن هاى بزرگِ سپاه اند كه بر سر نيزه بسته شده اند. سه نيزه را به هم بربسته و قرآنِ مسجد اعظمِ [دمشق]را بر آنها آويخته و دَه تن آن را نگاه داشته بودند. سپاهيان شام، صد قرآن را برابرِ على عليه السلام [در قلب لشكر] و در هر جناح نيز دويست قرآن بر پا داشتند كه روى هم، به پانصد مى رسيد. [ابو جعفر گفته است:] سپس طُفَيل بن اَدهم، مقابلِ على عليه السلام، ابو شُرَيح جُذامى برابرِ جناح راست، و وَرقاء بن مُعَمَّر، روياروىِ جناح چپ ايستادند وندا دادند: اى انبوهِ عرب، خدا را، خدا را، در زنان و دخترانتان! فردا كه شما هلاك

وقعة صِفّينـ به نقل از صَعصَعه ـ: عَدىّ بن حاتم پيش آمد و گفت: اى امير مؤمنان! همانا باطل پيشگان، ياراىِ رويارويى با حق پيشگان را ندارند، به راستى، هر دسته اى از ما كه به مصيبتى گرفتار شده باشد، ايشان نيز به همانندِ آن گرفتار شده اند؛ و هر دو گروه زخم برداشته اند، ليكن باقى مانده لشكر ما توانمندترند. ايشان بى تاب گشته اند و پس از بى تابىِ آنان، بى شك تو به خواستِ خود، دست خواهى يافت. پس با آن قوم بجنگ. آن گاه، اَشتر نَخَعى برخاسته، گفت: اى امير مؤمنان! معاويه را در ميان مردانش جانشينى نيست؛ امّا خداى را سپاس كه تو جانشين دارى. اگر هم مردانى همچو مردان تو داشت، پايدارى و بينايى تو را نداشت. پس آهن را بر آهن بكوب و از خداىِ ستوده يارى خواه. سپس عمرو بن حَمِق برخاست و گفت: اى امير مؤمنان!