حدیث دربارهعلم نحو

كنز العمّال عن صَعصَعة بن صُوحان:جاءَ أعرابيٌّ إلى عليِّ بنِ أبي طالبٍ فقالَ: يا أميرَ المؤمِنينَ، كيفَ تَقرأُ هذا الحَرفَ «لا يَأكُلُهُ إلاّ الخاطُونَ»؟ كلٌّ و اللّهِ يَخطو! فتَبَسَّمَ علِيٌّ و قالَ: «لا يأكُلُهُ [إلاّ]الخاطِئونَ». قالَ: صَدَقتَ يا أميرَ المؤمِنينَ، ما كانَ لِيُسلِمَ عَبدَهُ، ثُمّ التَفَتَ عليٌّ إلى أبي الأسوَدِ الدُّؤليِّ فقالَ: إنّ الأعاجِمَ قد دَخَلَت في الدِّينِ كافَّةً، فضَعْ للنّاسِ شَيئا يَستَدِلّونَ بهِ على صَلاح ألسِنَتِهِم، فرَسَمَ لَهُ الرَّفعَ و النَّصبَ و الخَفضَ. ۱

كنز العمّالـ به نقل از صعصعة بن صوحان ـ: عربى باديه نشين خدمت على بن ابى طالب آمد و عرض كرد: يا امير المؤمنين! اين كلمه را چگونه مى خوانى: «لا يأكله الاّ الخاطون» (آن [چركابه دوزخ]را جز گام زنندگان نمى خورند)؟ زيرا به خدا قسم كه همگان قدم مى زنند و راه مى روند! على عليه السلام تبسّمى كرد و فرمود: «لا يأكله الا الخاطئون» (آن را جز گنهكاران نمى خورند). باديه نشين عرض كرد: درست فرمودى اى امير مؤمنان! براستى كه خداوند بنده خود را وا نمى گذارد. على عليه السلام سپس رو به ابو الاسود دؤلى كرد و فرمود: غير عربها تماماً به دين [اسلام]در آمده اند. بنا بر اين، چيزى براى مردم وضع كن تا به واسطه آن صحيح صحبت كنند. حضرت سپس براى ابو الاسود علائم رفع و نصب و جرّ را رسم كرد.

۱.كنز العمّال: 29457.

کلیدواژه‌ها علم نحو یا دستور زبان علم نحو

احادیث دیگر این موضوع

كنز العمّالـ به نقل از ابو الاسود دُؤَلى ظالم بن عمرو، معروف به ابو الأسود دُئلى، از چهره هاى برجسته و صحابيان بلند آوازه مولا على عليه السلام است. او در روزگار پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اسلام آورد، امّا توفيق ديدار ايشان را نيافت. وى از شيفتگان على عليه السلام و دوستدار راستين فرزندان اوست. ـ: خدمت على بن ابى طالب رسيدم. ديدم سرش را پايين انداخته و در حال تفكّر است. عرض كردم: به چه مى انديشيد اى امير المؤمنين؟ فرمود: در شهر شما شنيدم كسى قرآن را اشتباه مى خواند. لذا تصميم گرفتم درباره اصول و مبانى زبان عربى، نوشته اى تهيه كنم. عرض كردم: اگر اين كار را بكنيد ما را زنده كرده ايد و اين زبان را در ميان ما ماندگار ساخته ايد. سه روز بعد كه خدمت رسيدم، نوشته اى به من داد كه در آن آمده بود: بسم اللّه الرحمن الرحيم. زبان به طور كلّى از سه عنصر تشكيل شده است: اسم و فعل و حرف. اسم آن است كه از مسمّى خبر مى دهد و فعل آن چيزى است كه از حركت (كار) مسمّى خبر مى دهد و حرف آن چيزى است كه از معنايى خبر مى دهد كه نه اسم است نه فعل. سپس به من فرمود: تو اين مطلب را دنبال كن و چيزهايى كه به نظرت مى رسد بر آن بيفزاى و بدان اى ابو الاسود كه اشياء سه گونه اند: آشكار و پنهان و چيزى كه نه آشكار است و نه پنهان، و ميان علما درباره شناخت آنچه كه نه آشكار است و نه پنهان اختلاف است. ابو الاسود گويد: من مطالبى را گرد آوردم و به عرض آن حضرت رساندم. از آن جمله حروف ناصبه بود كه اينها را اسم بردم: اِنّ، اَنّ، لَيْتَ، لعلّ و كأنَّ. اما لكنّ را نام نبردم. امام به من فرمود: چرا آن را كنار گذاشته اى؟ عرض كردم: آن را از حروف ناصبه به شمار نياورده ام. فرمود: چرا، آن هم جزء اين حروف است. و حضرت آن را بر آنها حروف افزود.